Geschiedenis

Het LUMC is in Nederland een voorloper op het gebied van transplantaties van buikorganen. Dat laat onze lange staat van dienst wel zien. In 1966 vond in Leiden de eerste niertransplantatie en eerste levertransplantatie in Nederland plaats. In 1984 werd hier de eerste alvleeskliertransplantatie in Nederland verricht. Recenter, in 2007, voerde het LUMC de eerste eilandjestransplantatie met een orgaandonor van ons land uit.

Eerste niertransplantatie in LUMC

De eerste succesvolle niertransplantatie vond in 1954 plaats in de Amerikaanse stad Boston. In Nederland was dat in 1966: in het Academisch Ziekenhuis Leiden stond een moeder een nier af aan haar zoon. Sindsdien vonden er in Leiden vele succesvolle niertransplantaties plaats met nieren van zowel levende als overleden donoren.

Levertransplantatie

Sinds 1992 is Leiden een centrum voor levertransplantatie en leverziekten, maar de eerste levertransplantatie vond er al in 1966 plaats. Het was de allereerste van Nederland. Inmiddels hebben onze artsen meer dan 550 levertransplantaties verricht. De resultaten op het gebied van patiëntoverleving liggen boven het gemiddelde van Eurotransplant: de overleving na één jaar ligt boven de negentig procent en na vijf jaar rond tachtig procent.

Alvleeskliertransplantatie (pancreas)

Bij type I diabetes zijn de eilandjes van Langerhans, die insuline produceren, vernietigd door uw eigen afweersysteem. Dat kan soms leiden tot nierfalen. Vanaf 1984 worden er in Nederland transplantaties van de alvleesklier (pancreas) uitgevoerd bij patiënten met diabetes mellitus type I. In de meeste gevallen gebeurt dit als gecombineerde nier-alvleeskliertransplantatie. Leiden is uitgegroeid tot een belangrijk expertisecentrum op het gebied van (nier-)alvleeskliertransplantaties nu er inmiddels al meer dan vierhonderd ingrepen zijn gedaan.

Eilandjestransplantatie

Waar vroeger een hele alvleesklier werd getransplanteerd bij patiënten met type 1 diabetes, is het nu ook mogelijk om alleen de eilandjes van Langerhans te isoleren uit een donoralvleesklier en deze daarna te transplanteren – een veel minder ingrijpende behandeling. In Nederland voert alleen het LUMC deze transplantatie uit. De eerste vond plaats in 2007. Deze behandeling vereist veel expertise en een goede samenwerking tussen een groot aantal afdelingen.

Ontdekking van de weefseltyperingen

Het HLA laboratorium typeert al patiënten en donoren sinds de Leidse pionier Prof. Dr. J. van Rood (1926-2017) aan de wieg stond van de ontdekking van HLA in de jaren '50. De conventionele methode voor het bepalen van HLA, op serologie gebaseerd, is gedurende de laatste jaren grotendeels vervangen door moleculaire technieken, waarbij gebruik wordt gemaakt van het DNA van het te typeren individu. Patiënten die in aanmerking komen voor een transplantatie worden ook gescreend op de aanwezigheid van antistoffen tegen HLA antigenen; de aanwezigheid van antistoffen gericht tegen de HLA antigenen van een potentiele donor is een contra-indicatie voor transplantatie.

Transplantatie in de toekomst

We kijken niet alleen naar het verleden en heden, ook de toekomst van transplantaties houdt ons bij het LUMC erg bezig. We doen intensief onderzoek naar baanbrekende behandeltechnieken, zoals het kweken van een nier met lichaamseigen stamcellen en het ontwikkelen van insulineproducerende cellen uit stamcellen. Lees hier meer over onderzoek en innovatie.

Op zoek naar de beste match

Leiden speelt al meer dan een halve eeuw een belangrijke rol in de transplantatiegeneeskunde. Vind een uitgebreide tijdlijn in dit artikel van Jon van Rood.