Aandachtsgebied Late effecten en kwaliteit van leven

De behandeling voor kanker kan zowel op de korte als op de lange termijn bijwerkingen hebben die nadelige effecten kunnen hebben op de kwaliteit van leven van de patiënt. Dit onderwerp is een aandachtsgebied binnen het wetenschappelijk onderzoek van de afdeling Radiotherapie van het LUMC. Onderzoek naar late effecten is gericht op behoud en/of verbetering van de kwaliteit van leven na behandeling voor verschillende typen kanker. De onderzoekers van de afdeling radiotherapie initiëren en coördineren nationale en internationale klinische studies. Daarnaast werken ze binnen nationale en internationale consortia aan de klinische toepassing van methoden en meetinstrumenten om de nazorg voor patiënten te optimaliseren.

Onderzoekslijnen

Onderzoekslijn late effecten behandeling Hodgkin lymfoom

Dankzij moderne behandeltechnieken hebben patiënten met een Hodgkin lymfoom een zeer hoge kans om genezen te worden. Echter, overlevers van een Hodgkin lymfoom hebben een verhoogd risico op klachten en op vroeger overlijden dan hun leeftijdsgenoten ten gevolge van late bijwerkingen van de behandeling voor het Hodgkin lymfoom. Er komt steeds meer bewijs dat de uitgebreide bestralingsvelden die vroeger voor de behandeling van Hodgin lymfoom gebruikt werden kunnen leiden tot verschillende nadelige gezondheidseffecten. Deze effecten treden vaak pas 10 tot 15 jaar na de behandeling op. Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat overlevers van een Hodgkin lymfoom een verhoogd risico hebben op het krijgen van een tweede maligniteit, vooral als zij op (zeer) jonge leeftijd werden behandeld. Daarnaast is het steeds duidelijker dat overlevers van een Hodgkin lymfoom die behandeld zijn met een mediastinale bestraling ook een verhoogd risico hebben op later optreden van hart-, en vaatziekten. Een voorbeeld hiervan is een hartinfarct, wat veroorzaakt zou kunnen worden door vernauwingen in de kransslagaders, die (mede) ontstaan zijn door de bestraling. Tenslotte kan blijvende vermoeidheid bij een deel van de patiënten die in het verleden zijn behandeld voor Hodgkin lymfoom een probleem zijn in het dagelijks functioneren. Al deze late effecten van de behandeling voor het Hodgkin lymfoom kunnen een grote impact hebben op de gezondheid-gerelateerde kwaliteit van leven.

Het onderzoek van de afdeling radiotherapie richt zich op de lange termijn complicaties waar Hodgkin lymfoom overlevers mee te maken kunnen krijgen. Hiervoor is onder andere onderzocht of deze patiënten een hoger risico hebben op huidkanker dan de algemene bevolking. Daarnaast is onderzocht of screening op vernauwingen van de kransslagaders met een computed tomography coronary angiography (CTA) haalbaar en niet te belastend is. Verder is onderzocht of vermoeidheid vaker voorkomt bij overlevers van een Hodgkin lymfoom dan in de algemene bevolking, met welke factoren het optreden van vermoeidheid geassocieerd is, en er wordt momenteel deelgenomen aan onderzoek naar de effecten van lichttherapie op blijvende vermoeidheid. 

Daarnaast werkt de afdeling Radiotherapie van het LUMC samen met andere Nederlandse (academische) ziekenhuizen in de projectgroep BETER. Deze projectgroep heeft zich tot doel gesteld de kwaliteit en de duur van de overleving van patiënten met een Hodgkinlymfoom te verbeteren, door ziekte en sterfte ten gevolge van late complicaties van de behandeling te verminderen. Hiervoor zijn onder andere speciale poliklinieken in de academische ziekenhuizen, zoals op de afdeling radiotherapie van het LUMC, opgezet waar overlevers van Hodgkinlymfoom gerichte zorg krijgen zodat late effecten eerder herkend worden en beter kunnen worden behandeld. 

Tenslotte levert de afdeling radiotherapie een belangrijke bedrage aan de ontwikkeling  en validatie van Europese vragenlijsten waarmee de kwaliteit van leven na de behandeling voor hematologische kankers gemeten kan worden. Er worden vragenlijsten ontwikkeld voor het Hodgkin lymfoom, maar ook voor hooggradige non-Hodgkin lymfomen, laaggradige non-Hodgkin lymfomen en chronische lymfocytaire leukemiën.  Dit gebeurd binnen de European Organisation for Research and Treatment of Cancer.

Onderzoekslijn late effecten behandeling endeldarmkanker (rectumcarcinoom)

Een groot deel van de patiënten met endeldarmkanker wordt voorafgaand aan een operatie behandeld met bestraling of een combinatie van bestraling met chemotherapie. Patiënten ervaren na hun behandeling vaak blijvende verandering in hun ontlastingspatroon met wisselende ernst in klachten. Het is bekend dat het toepassen van bestraling voor een operatie de kans op langdurige klachten vergroot. Dit heeft invloed op de kwaliteit van leven. 

Binnen de onderzoekslijn Endeldarmkanker (rectumcarcinoom) is er veel aandacht voor de late effecten en kwaliteit van leven. Onderzoekers van de afdeling radiotherapie initiëren en coördineren nationale en internationale klinische studies en werken in verschillende nationale en internationale verbanden samen om het onderzoek en de zorg te optimaliseren.

Om de invloed van bestraling op de kwaliteit van leven en op voorkomen van langdurige darm-, en blaasklachten te onderzoeken is aan een groot aantal patiënten die in het verleden zijn bestraald gevraagd om vragenlijsten in te vullen. Deze vragenlijsten hebben veel inzicht gegeven in de impact van bestraling (eventueel met chemotherapie) op de kwaliteit van leven. Er zal verder onderzoek verricht worden naar de relatie tussen de bestralingsdosis en het optreden van bijwerkingen. Hiermee zal een wiskundig model ontwikkeld worden waarmee de kans op langdurige bijwerkingen voorspeld kan worden. Dit kan helpen om bestralingstechnieken aan te passen en daarmee de kans op langdurige klachten te verminderen. 

Onderzoekslijn late effecten behandeling gynaecologische kankers

De behandeling van patiënten met een gynaecologische kanker bestaat vaak uit een combinatie van behandelingen, waaronder radiotherapie. Patiënten kunnen na hun behandeling klachten ervaren zoals: verandering in hun ontlastingspatroon, klachten bij het plassen en seksuele problemen. Deze klachten hebben invloed op de kwaliteit van leven. 

Binnen de onderzoekslijn ‘Gynaecologische kankers’ is er veel aandacht voor de late effecten en kwaliteit van leven. Onderzoekers van de afdeling radiotherapie initiëren en coördineren nationale en internationale klinische studies en werken in verschillende nationale en internationale verbanden samen om het onderzoek en de zorg te optimaliseren.

Op het gebied van het endometriumcarcinoom (baarmoederkanker) heeft de afdeling radiotherapie een grote bijdrage geleverd aan het optimaliseren van de postoperatieve behandeling en is de kwaliteit van leven onderzocht van vrouwen die deelnamen aan een van de serie grote klinische studies (PORTEC 1, PORTEC 2 en PORTEC 3). Inmiddels loopt de PORTEC 4a studie in de meeste Nederlandse centra. In deze studie wordt onderzocht of met een gepersonaliseerde behandeling (op basis van een moleculair risicoprofiel) op een veilige manier minder vrouwen bestraald hoeven te worden, waardoor de kans op bijwerkingen verminderd wordt en de kwaliteit van leven verbeterd kan worden. 

Op het gebied van het cervixcarcinoom (baarmoederhalskanker)  speelt de afdeling een (internationale) rol als expertcentrum in beeld-gestuurde brachytherapie. In het internationale EMBRACE netwerk wordt samengewerkt om verbetering van de behandeling te bereiken, en worden kwaliteit van leven studies binnen het netwerk geleid. 

Op het gebied van het vulvacarcinoom (schaamlipkanker) loopt er momenteel een klinische registratiestudie waarin onderzocht wordt of met een gecombineerde behandeling (die bestaat uit bestraling en chemotherapie met soms een beperkte operatie) voorkomen kan worden dat een grote operatie moet worden uitgevoerd, waarbij vaak een stoma of uitgebreide plastische chirurgie nodig is. In deze studie wordt onder andere onderzocht wat de bijwerkingen zijn op de korte en lange termijn en hoe de behandeling verdragen wordt. Binnenkort zal ook deelname aan een nieuwe Nederlandse studie starten, bij vrouwen met vulvakanker waarbij de schildwachtklier een uitzaaiing toont, waarin onderzocht wordt of nabehandeling met radiotherapie gecombineerd met chemotherapie een betere kwaliteit van leven geeft dan volledige lymfklierdissectie al dan niet gevolgd door radiotherapie.

De afdeling radiotherapie levert daarnaast een belangrijke bedrage aan de ontwikkeling  en validatie van Europese vragenlijsten waarmee de kwaliteit van leven na de behandeling voor gynaecologische kankers gemeten kan worden. Dit gebeurd binnen de European Organisation for Research and Treatment of Cancer.

Tenslotte heeft de afdeling samen met collega’s van de afdeling Gynaecologie / Seksuologie een specifiek rehabilitatieprogramma ontwikkeld voor vrouwen die met intensieve radiotherapie zijn behandeld voor gynaecologische tumoren. Dit programma is gericht op het vroegtijdig werken aan herstel van het seksueel functioneren door het zoveel mogelijk voorkomen van nadelige bijwerkingen en bieden van hulp in de herstelfase. Momenteel wordt een landelijke gerandomiseerde studie (SPARC) opgestart waarin dit rehabilitatieprogramma zal worden vergeleken met standaard nazorg. 

Onderzoeksteam

Prof. dr. Corrie A.M. Marijnen
Hoogleraar radiotherapie LUMC.
Profiel hoogleraar Universiteit Leiden 
Hoofd afdeling Radiotherapie LUMC.
Radiotherapeut-oncoloog.
Hoofd onderzoekslijn ‘late effecten van de behandeling van rectumcarcinomen’.
Publicaties: https://orcid.org/0000-0003-0189-5953

Prof. dr. Carien L. Creutzberg
Hoogleraar radiotherapie LUMC
Profiel hoogleraar Universiteit Leiden
Radiotherapeut-oncoloog.
Hoofd onderzoekslijn ‘late effecten van de behandeling van gynaecologische kankers’.
Publicaties: https://orcid.org/0000-0002-7008-4321

Dr. Remi A. Nout
Radiotherapeut-oncoloog.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van de behandeling van gynaecologische kankers en rectumcarcinomen.
Publicaties: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Nout+RA+[author]

Dr. Stijn A.D.G. Krol
Radiotherapeut-oncoloog.
Hoofd klinisch team protonentherapiecentrum HollandPTC .
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van protonentherapie.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van de behandeling van Hodgkin Lymfomen.
Publicaties: https://orcid.org/0000-0002-3257-3634

Dr. Rick L.M. de Haas
Radiotherapeut-oncoloog.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van de behandeling van sarcomen.
Publicaties: https://orcid.org/0000-0003-4834-4331

Dr. Laurien A. Daniëls
Radiotherapeut-oncoloog.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van de behandeling van Hodgkin Lymfomen.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van protonentherapie.
Publicaties: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Daniels+LA[au]+AND+'Hodgkin'

Dr. Femke P. Peters
Radiotherapeut-oncoloog.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van de behandeling van rectumcarcinomen.
Publicaties: https://orcid.org/0000-0001-9085-447X

Dr. Lisette M. Wiltink
Arts in opleiding tot radiotherapeut.
Betrokken bij onderzoek naar late effecten van de behandeling van rectumcarcinomen.
Publicaties: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Wiltink+LM[au]

Drs. Stephanie M. de Boer
Arts in opleiding tot radiotherapeut-oncoloog.
Promotietraject: Adjuvant treatment in endometrial cancer.
Publicaties: https://orcid.org/0000-0002-8454-1597

Drs. Madeline M. Redelijkheid 
Psycholoog verbonden aan LUMC afdeling gynaecologie-seksuologie.
Promotietraject: Sexual rehabilitation after radiotherapy for gynaecological cancers.

Samenwerking

Binnen het LUMC werkt het onderzoeksteam voor late effecten en kwaliteit van leven onder andere samen met de afdeling Hematologie (dr. M.B. van ‘t Veer), de afdeling Cardiologie (prof. dr. M.J. Schalij, dr. A.J.H.A. Scholte), de afdeling Radiologie (prof. dr. A. de Roos, dr. M.N.J.M. Wasser, dr. A. Sramek), de afdeling Heelkunde (prof. dr. C.J.H. van de Velde, ir. W.M. Meershoek - Klein Kranenbarg, dr. H.H. Hartgrink), de afdeling Gynaecologie Oncologie en Seksuologie (dr. M.M. ter Kuile, dr. C.D. de Kroon, dr. K.N. Gaarenstroom, dr. M.I.E. van Poelgeest en dr. J.J. Beltman), de afdeling Medische Oncologie (dr. J.R. Kroep, prof. dr. J.E.A. Portielje), de afdeling Pathologie (prof. dr. V.T.H.B.M. Smit, dr. T. Bosse, prof. dr. J.V.M.G. Bovée), de afdeling Orthopedie (prof. dr. P.D.S. Dijkstra) en de afdeling Biomedical Data Sciences (prof. dr. A.M. Stiggelbout, dr. A.H. Pieterse), en de afdeling Medische Statistiek (dr. H. Putter, dr. M. Fiocco).

Buiten het LUMC wordt onder andere samengewerkt met het Nederlands Kanker Instituut / Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (prof. dr. F.E. van Leeuwen), afdeling van leven en kanker survivorship van het Integraal Kankercentrum Nederland (prof. dr. L.V. van de Poll-Franse, tevens verbonden aan de afdeling psychologie van de Universiteit Tilburg). Daarnaast wordt intensief samengewerkt in  de Dutch Colorectal Cancer Group (DCCG), het landelijk platform Radiotherapie bij Gynaecologische tumoren (LPRGT, sectie van de Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie; voorzitter: dr. R.A. Nout) en in de Dutch Gynaecological Oncology Group.

Daarnaast werken dr. L.A. Daniels, dr. A.D.G. Krol en dr. S.E. Rademakers van de afdeling Radiotherapie van het LUMC samen met afgevaardigden van andere Nederlandse (academische) ziekenhuizen in de projectgroep BETER

Voor onderzoek naar de verschillen in late effecten tussen bestraling met fotonen en protonentherapie wordt samengewerkt met het protonentherapiecentrum HollandPTC in Delft, het Erasmus MC in Rotterdam en de Technische Universiteit Delft.

Internationaal wordt samengewerkt in de Gynaecological Cancer InterGroup, de European Society for Gynaecological Oncology, de International Gynecological Cancer Society en leveren leden van de onderzoeksgroep bijdragen aan verschillende onderzoeksconsortia zoals de EMBRACE Collaborative Group (dr. R.A. Nout), het TransPORTEC consortium, de PORTEC study group  (prof. dr. C.L. Creutzberg, dr. R.A. Nout) en de European Society for Radiotherapy and Oncology (ESTRO; prof. dr. C.A.M. Marijnen, dr. R.A. Nout, dr. Y.M. van der Linden). Tenslotte wordt er een belangrijke bedrage aan de ontwikkeling  en validatie van de EORTC (European Organisation for Research and Treatment of Cancer) ‘kwaliteit van leven’-vragenlijsten geleverd, o.a. voor patiënten die behandeld zijn voor  gynaecologische en hematologische kankers.

Highlights van publicaties van de onderzoeksgroep

Late effecten van de behandeling van Hodgkin lymfoom

van Rosendael AR, Daniëls LA, Dimitriu-Leen AC, Smit JM, van Rosendael PJ, Schalij MJ, Bax JJ, Scholte AJHA. Different manifestation of irradiation induced coronary artery disease detected with coronary computed tomography compared with matched non-irradiated controls. Radiother Oncol. 2017 Oct;125(1):55-61.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28987749                                                                                          

van Nimwegen FA, Schaapveld M, Cutter DJ, Janus CP, Krol AD, Hauptmann M, Kooijman K, Roesink J, van der Maazen R, Darby SC, Aleman BM, van Leeuwen FE. Radiation Dose-Response Relationship for Risk of Coronary Heart Disease in Survivors of Hodgkin Lymphoma. J Clin Oncol. 2016 Jan 20;34(3):235-43.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26573075

Schaapveld M, Aleman BM, van Eggermond AM, Janus CP, Krol AD, van der Maazen RW, Roesink J, Raemaekers JM, de Boer JP, Zijlstra JM, van Imhoff GW, Petersen EJ, Poortmans PM, Beijert M, Lybeert ML, Mulder I, Visser O, Louwman MW, Krul IM, Lugtenburg PJ, van Leeuwen FE. Second Cancer Risk Up to 40 Years after Treatment for Hodgkin's Lymphoma. N Engl J Med. 2015 Dec 24;373(26):2499-511.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26699166
Link naar artikel: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1505949

van Nimwegen FA, Schaapveld M, Janus CP, Krol AD, Petersen EJ, Raemaekers JM, Kok WE, Aleman BM, van Leeuwen FE. Cardiovascular disease after Hodgkin lymphoma treatment: 40-year disease risk. JAMA Intern Med. 2015 Jun;175(6):1007-17.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25915855
Link naar artikel: https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2278950=

Cutter DJ, Schaapveld M, Darby SC, Hauptmann M, van Nimwegen FA, Krol AD, Janus CP, van Leeuwen FE, Aleman BM. Risk of valvular heart disease after treatment for Hodgkin lymphoma. J Natl Cancer Inst. 2015 Feb 23;107(4).
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25713164
Link naar artikel: https://academic.oup.com/jnci/article/107/4/djv008/894367

Daniëls LA, Krol SD, de Graaf MA, Scholte AJ, van 't Veer MB, Putter H, de Roos A, Schalij MJ, van de Poll-Franse LV, Creutzberg CL. Impact of cardiovascular counseling and screening in Hodgkin lymphoma survivors. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2014 Sep 1;90(1):164-71.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25195991

van Eggermond AM, Schaapveld M, Lugtenburg PJ, Krol AD, de Boer JP, Zijlstra JM, Raemaekers JM, Kremer LC, Roesink JM, Louwman MW, Aleman BM, van Leeuwen FE. Risk of multiple primary malignancies following treatment of Hodgkin lymphoma. Blood. 2014 Jul 17;124(3):319-27; quiz 466.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24740811
Link naar artikel: http://www.bloodjournal.org/content/124/3/319.long?sso-checked=true

Daniëls LA, Krol AD, de Graaf MA, Scholte AJ, Van't Veer MB, Putter H, de Roos A, Schalij MJ, Creutzberg CL. Screening for coronary artery disease after mediastinal irradiation in Hodgkin lymphoma survivors: phase II study of indication and acceptance. Ann Oncol. 2014 Jun;25(6):1198-203.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24692582
Link naar artikel: https://academic.oup.com/annonc/article/25/6/1198/2769793

Daniëls LA, Oerlemans S, Krol AD, Creutzberg CL, van de Poll-Franse LV. Chronic fatigue in Hodgkin lymphoma survivors and associations with anxiety, depression and comorbidity. Br J Cancer. 2014 Feb 18;110(4):868-74.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24434433
Link naar artikel: http://www.nature.com/articles/bjc2013779

Late effecten van de behandeling van endeldarmkanker (rectumcarcinoom)

Wiltink LM, Nout RA, Fiocco M, Meershoek-Klein Kranenbarg E, Jürgenliemk-Schulz IM, Jobsen JJ, Nagtegaal ID, Rutten HJ, van de Velde CJ, Creutzberg CL, Marijnen CA.No Increased Risk of Second Cancer After Radiotherapy in Patients Treated for Rectal or Endometrial Cancer in the Randomized TME, PORTEC-1, and PORTEC-2 Trials. J Clin Oncol. 2015 May 20;33(15):1640-6.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25534376

Wiltink LM, Chen TY, Nout RA, Kranenbarg EM, Fiocco M, Laurberg S, van de Velde CJ, Marijnen CA. Health-related quality of life 14 years after preoperative short-term radiotherapy and total mesorectal excision for rectal cancer: report of a multicenter randomised trial.  Eur J Cancer. 2014 Sep;50(14):2390-8. 
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25060825
Link naar artikel: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959804914007850?via=ihub

Marijnen CAM, van de Velde CJH, Putter H, van den Brink M, Maas CP, Martijn H, Rutten HJ, Wiggers T, Kranenbarg EK, Leer JW, Stiggelbout AM. Impact of short-term preoperative radiotherapy on health-related quality of life and sexual functioning in primary rectal cancer: report of a multicenter randomized trial. J Clin Oncol 2005, 23:1847-58.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15774778

Klik hier voor de highlights van publicaties van de onderzoekslijn ‘Endeldarmkanker (rectumcarcinoom)’.

Late effecten van de behandeling van gynaecologische kankers

Bakker RM, Mens JW, de Groot HE, Tuijnman-Raasveld CC, Braat C, Hompus WC, Poelman JG, Laman MS, Velema LA, de Kroon CD, van Doorn HC, Creutzberg CL, Ter Kuile MM. A nurse-led sexual rehabilitation intervention after radiotherapy for gynecological cancer. Support Care Cancer. 2017 Mar;25(3):729-737.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27787681
Link naar artikel: https://link.springer.com/article/10.1007/s00520-016-3453-2

de Boer SM, Powell ME, Mileshkin L, Katsaros D, Bessette P, Haie-Meder C, Ottevanger PB, Ledermann JA, Khaw P, Colombo A, Fyles A, Baron MH, Kitchener HC, Nijman HW, Kruitwagen RF, Nout RA, Verhoeven-Adema KW, Smit VT, Putter H, Creutzberg CL; PORTEC study group. Toxicity and quality of life after adjuvant chemoradiotherapy versus radiotherapy alone for women with high-risk endometrial cancer (PORTEC-3): an open-label, multicentre, randomised, phase 3 trial.  Lancet Oncology 2016 Aug;17(8):1114-26.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27397040
Link naar artikel: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1470204516301206?via=ihub

Kirchheiner K, Pötter R, Tanderup K, Lindegaard JC, Haie-Meder C, Petrič P, Mahantshetty U, Jürgenliemk-Schulz IM, Rai B, Cooper R, Dörr W, Nout RA; EMBRACE Collaborative Group. Health-Related Quality of Life in Locally Advanced Cervical Cancer Patients After Definitive Chemoradiation Therapy Including Image Guided Adaptive Brachytherapy: An Analysis From the EMBRACE Study. International Journal of Radiation Oncology * Biology * Physics. 2016 Apr 1;94(5):1088-98.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26876955

de Boer SMNout RA, Jürgenliemk-Schulz IM, Jobsen JJ, Lutgens LC, van der Steen-Banasik EM, Mens JW, Slot A, Stenfert Kroese MC, Oerlemans S, Putter H, Verhoeven-Adema KW, Nijman HW, Creutzberg CL. Long-Term Impact of Endometrial Cancer Diagnosis and Treatment on Health-Related Quality of Life and Cancer Survivorship: Results From the Randomized PORTEC-2 Trial. Int J Radiat Oncol Biol PhysInt J Radiat Oncol Biol Phys. 2015 Nov 15;93(4):797-809. DOI: 10.1016.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26530748
Link naar artikel: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360301615031703?via=ihub

Wiltink LM, Nout RA, Fiocco M, Meershoek-Klein Kranenbarg E, Jürgenliemk-Schulz IM, Jobsen JJ, Nagtegaal ID, Rutten HJ, van de Velde CJ, Creutzberg CL, Marijnen CA.No Increased Risk of Second Cancer After Radiotherapy in Patients Treated for Rectal or Endometrial Cancer in the Randomized TME, PORTEC-1, and PORTEC-2 Trials. J Clin Oncol. 2015 May 20;33(15):1640-6.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25534376

Kirchheiner K, Nout RA, Czajka-Pepl A, Ponocny-Seliger E, Sturdza AE, Dimopoulos JC, Dörr W, Pötter R. Health related quality of life and patient reported symptoms before and during definitive radio(chemo)therapy using image-guided adaptive brachytherapy for locally advanced cervical cancer and early recovery - a mono-institutional prospective study. Gynecol Oncol. 2015 Mar;136(3):415-23.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25462202 

Nout RA, Putter H, Jürgenliemk-Schulz IM, Jobsen JJ, Lutgens LC, van der Steen-Banasik EM, Mens JW, Slot A, Stenfert Kroese MC, Nijman HW, van de Poll-Franse LV, Creutzberg CL. Five-year quality of life of endometrial cancer patients treated in the randomised Post Operative Radiation Therapy in Endometrial Cancer (PORTEC-2) trial and comparison with norm data. Eur J Cancer. 2012 Jul;48(11):1638-48.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22176868
Link naar artikel: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959804911009336?via=ihub

Nout RA, van de Poll-Franse LV, Lybeert ML, Wárlám-Rodenhuis CC, Jobsen JJ, Mens JW, Lutgens LC, Pras B, van Putten WL, Creutzberg CL. Long-term outcome and quality of life of patients with endometrial carcinoma treated with or without pelvic radiotherapy in the post operative radiation therapy in endometrial carcinoma 1 (PORTEC-1) trial. Journal of Clinical Oncology 2011 May 1;29(13):1692-700.
Link naar abstract: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21444867   

Klik hier voor de highlights van publicaties van de onderzoekslijn ‘Gynaecologische kankers’.

Proefschriften

Dr. Rinske M. Bakker Sexual rehabilitation after treatment for gynaecological cancer.
Universiteit Leiden, 16 mei 2017.
Promotoren: prof. dr. C.L. Creutzberg, prof. dr. J.B.M.Z. Trimbos.
Co-promotor: dr. M.M. ter Kuile.
Link naar proefschrift: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/49750


Dr. Lisette M. Wiltink Long-term effects and quality of life after treatment for rectal cancer.
Universiteit Leiden, 8 maart 2017.
Promotor: prof. dr. C.A.M. Marijnen.
Co-promotor: dr. R.A. Nout.
Link naar proefschrift: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/46445


Dr. Laurien A. Daniëls: Late effect of treatment for Hodgkin lymphoma.
Universiteit Leiden, 14 oktober 2014.
Promotor: prof. dr. C.L. Creutzberg.
Co-promotor: dr. A.D.G. Krol.
Link naar proefschrift: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/29128


Dr. Remi A. Nout: Post Operative Radiation Therapy in Endometrial Carcinoma - Reducing Overtreatment and Improving Quality of Life.
Universiteit Leiden, 17 april 2013 (cum laude).
Promotoren: prof. dr. C.L. Creutzberg, prof. dr. C.A.M. Marijnen.
Co-promotor: prof. dr. V.T.H.B.M. Smit.


Oraties


prof. dr. Carien L. Creutzberg



Hoogleraar bij de faculteit der Geneeskunde
Leeropdracht: radiotherapie van gynaecologische tumoren

Inaugurale rede “Over leven, lijden en Leiden”
Profiel hoogleraar Universiteit Leiden

prof. dr. Corrie A.M. Marijnen


Hoogleraar bij de faculteit der Geneeskunde van de  Universiteit Leiden.
Leeropdracht: klinische radiotherapie
Datum inauguratie: 30 oktober 2009.
Inaugurale rede “From X-rays to Arrays”
Profiel hoogleraar Universiteit Leiden