20 november 2013

Tijdens de najaarslezing van november gaf Hans Leopold Haak een voordracht over zijn proefschrift, Rufus Ephesius Medicus Gratiosus, en werd voor de vijfde maal de Scriptieprijs uitgereikt. Dit jaar ging de prijs naar Y. de Jong, J.H.F.M. Pinckaers en R.M. ten Brinck.

Hans Leopold Haak - Rufus Ephesius Medicus Gratiosus

De arts Rufus Ephesius leefde gedurende de regeerperiode van keizers Trajanus (98-117) en Hadrianus (117-138), ongeveer twee generaties vóór Galenus (127-216?). Aan Rufus worden ca 90 werken toe­geschreven, waarvan slechts enkele zijn overgeleverd in het Grieks en Arabisch. In de moderne literatuur wordt hij meestal voorgesteld als een praktische 'hands on' dokter. In tegenstelling tot Galenus schreef Rufus niet expliciet over filosofie en vermeed hij teleologische speculaties. In het algemeen gesproken kan hij beschreven worden als een kritische volgeling van Hippocrates (460-370 v.C.)

In mijn proefschrift worden Rufus' bijdragen besproken op het gebied van anatomie, ziekten van de blaas en de nieren, jicht, geelzucht, enkele seksuele aberraties, melancholie, bepaalde geneesmiddelen en het beoordelen van de radialis-pols. In een aantal van deze geschriften refereerde Rufus wel degelijk aan de klassieke literatuur  en filosofen. Bovendien geeft Rufus zijn mening over de opvoeding van kinderen, goede leefregels, met name voor jonge vrouwen, het gebruik van wijn en de kwaliteit van water. Een aantal van zijn opvattingen werd niet gedeeld door zijn tijdgenoten. Door de eeuwen heen werd zijn heldere stijl van schrijven zeer gewaardeerd.

Bijzondere aandacht gaat uit naar Rufus' monografie Geneeskundige Vragen (Qaestiones Medicinales), die ik interpreteer als een klemmend pleidooi om de patiënt direct te onder­vragen naar zijn persoonlijke conditie en voorgeschiedenis. Dit was in zijn tijd zeker niet gebruikelijk. Van Rufus is ook een aantal ziektegeschiedenissen bekend, die getuigen van een subliem klinisch inzicht. Het is opmerkelijk dat in deze case reports zijn ideeën over het vraaggesprek niet tot uiting komen.

Zijn werk is uitgegeven in de 19e eeuw door de medicus en classicus Daremberg. Recent is zijn geschrift over Melancholia, dat verloren is, gereconstrueerd uit fragmenten in het Grieks en Arabisch.

Al met al wordt Rufus, in vergelijking met Galenus, mijns inziens ondergewaardeerd door moderne classici die zich bezig houden met de antieke geneeskunde. Hij was een respectvol arts en hij werd gerespecteerd tot de negentiende eeuw.

De invloed van lichaamshouding op urodynamische parameters - Winnaar Scriptieprijs 2013

Y. de Jong, J.H.F.M. Pinckaers, R.M. ten Brinck, A.A.B. Lycklama à Nijeholt, O.M. Dekkers

Winnaars Scriptieprijs 2013: Y. de Jong, J.H.F.M. Pinckaers en R.M. ten Brinck.De vraag welke houding een man tijdens urineren aan moet nemen om urodynamisch zo efficiënt als mogelijk te kunnen urineren werd voor het eerst gesteld in 1883 door de Engelse wetenschapper Barnes. Hij correleerde de lichaamshouding tijdens het urineren aan het ontstaan van blaasstenen. Hoewel deze link tot op heden nog niet bevestigd is zijn er wel ziektebeelden waarbij een vertraagde urine-uitvloed daadwerkelijk gecorreleerd is aan blaasstenen en blaasontsteking. Veranderingen in de efficiëntie van het urineren treden bij mannen met name op bij het ouder worden, circa 90% van de mannen ouder dan 80 jaar lijden onder zogenaamd Lower Urinary Tract Symptoms (LUTS), waarbij de kracht van de straal vermindert, de tijd van het urineren toeneemt en waarbij er eveneens meer urine in de blaas achterblijft.

Met name de urine die achterblijft in de blaas – het residuaal volume – is gerelateerd aan het ontstaan van eerdergenoemde complicaties. De behandeling van LUTS is drieledig (chirurgisch, medicamenteus en lifestyle veranderingen) en richt zich op het verminderen van dit residuaal volume, vaak met matig succes. Ons onderzoek richt zich op de lifestyle veranderingen en bekijkt door middel van een meta-analyse of het veranderen van lichaamshouding bij mannen invloed heeft op onder andere, het verminderen van het residuaal volume. We hebben het effect van de lichaamshouding onderzocht bij zowel mannen die volledig gezond zijn als mannen met LUTS.

Voor gezonde mannen is er geen effect waarneembaar van de lichaamshouding op de urodynamica. Dit houdt in dat er geen urologisch prefereerbare lichaamshouding is voor gezonde mannen om in te urineren. Voor mannen met LUTS is er echter wel een effect waarneembaar in de zittende positie: behalve dat de kracht van de straal licht toeneemt werd ook een significante afname in het residuaal volume gevonden in deze positie. Dit houdt in dat, naast de standaardtherapie voor LUTS het urineren in een zittende positie – een interventie zonder enige vorm van bijwerkingen – een rol kan gaan spelen in de behandeling van LUTS-klachten.