Afkolven van moedermelk

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Verloskunde

Deze informatie is opgesteld door Geboortehuis Leiden.

In deze folder vindt u informatie over het afkolven van moedermelk. Indien u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, kunt u deze aan de verpleegkundige stellen.

Afkolven is het op gang brengen en in stand houden van de melkproductie. Dit kan door middel van kolven met de hand in combinatie met het gebruik van een kolfapparaat. Kolven kan nodig zijn, omdat de baby te klein of te ziek is om aan de borst te drinken. U kunt moedermelk afkolven wanneer u een keertje zonder de baby op stap gaat of weer gaat werken.

Melkproductie opbouwen 

Voor het opbouwen van de melkproductie gaan we uit van 3 stadia: 

1. Vanaf geboorte tot de melkproductie toe neemt (tot ongeveer 3e dag) 

Indien de baby wordt opgenomen op de NICU of niet zelf aan de borst kan, start u binnen het 1e uur na de bevalling. Na een keizersnede start u met kolven, zodra u op de afdeling terug bent. Als kolven nodig is omdat de baby bijvoeding krijgt kolft u aansluitend aan de voeding. Om de melkproductie goed op gang te brengen is het belangrijk frequent te kolven,  minstens  zeven keer per dag , waarvan één keer  in de nacht.

2. De melkproductie neemt toe tot volledige productie (3e dag tot week 4) 

Het is belangrijk om minstens zeven keer per dag te blijven kolven. De melkproductie neemt geleidelijk toe. Een volledige productie van 750 ml is normaal. Bedenk dat uw baby in een normale situatie ook ‘s nachts zou drinken en dat te volle borsten de toeschietreflex en de melkproductie belemmeren. Daarom is het belangrijk om niet langer dan zes uur tussen de kolfsessies te laten.

3. Het in stand houden van volledige melkproductie (vanaf week 4)

Bij een goede productie en geen klachten van te volle pijnlijke borsten mag de langste pauze tussen de kolfsessies maximaal 8 uur zijn. Blijf de melkproductie in de gaten houden en houd een dagboekje bij. Ga bij te veel melk niet minder frequent kolven: de melkproductie neemt af en/of u kunt een borstontsteking ontwikkelen.  
Bij afname van de melkproductie is het verstandig vaker te gaan kolven. Hoe vaker u kolft, hoe meer melk geproduceerd zal worden. Het heeft geen zin om langer te kolven: beter vaker korter kolven dan minder vaak en lang. 

Combineren kolven met de hand en elektrisch kolven 

Uit onderzoek is gebleken dat een combinatie van handkolven en elektrisch kolven gedurende de eerste drie dagen na de bevalling helpt om zo snel mogelijk de melkproductie op gang te brengen. Voor de langere termijn geeft deze methode een hogere melkproductie per 24 uur. 

Na het kolven met de hand, volgt een kolfsessie van minimaal 15 minuten met een professionele kolf.

Voorbereiding op het kolven

Begin met een korte massage van ongeveer 1 minuut. Dit bevorderd de toeschietreflex.
  • Masseer de bovenkant van de borst, vlakbij de borstkas, met draaiende bewegingen van de vingers. Verplaats na een paar seconden de vingers naar het stukje borst ernaast. Masseer zo spiraalsgewijs de hele borst.
  • Strijk met de hand over de borst vanaf de bovenrand van de borst tot aan de tepel en maak zachte klopbewegingen met de vingers.
  • Plaats de handen op de borst, ieder aan een kant, en beweeg de handen zachtjes heen en weer.
  • Strijk met de rug van de vingers zachtjes van de basis van de borst richting de rand van de tepel en tepelhof. 













Werkwijze kolven met de hand 

Het kolven met de hand wordt ongeveer 5 minuten gedaan, als er nog melk komt kun je nog even doorgaan. Na drie dagen is het handkolven niet meer nodig voor het op gang brengen van de melkproductie, maar sommige moeders vinden het prettig om de borst op deze manier te blijven voorbereiden op het elektrisch kolven. 
  • Handen wassen
  • Colostrumcontainer klaar zetten
  • Plaats vier vingers onder de borst, tegen de ribben aan
  • De duim boven de tepelhof 
  • De wijsvinger en duim zijn ongeveer 2 tot 3 cm van de tepel af 
  • De vingers zijn geplaatst in de vorm van een C 
  • Duw de hand naar de borstkas
  • Druk duim en vingers over het klierweefsel ritmisch naar elkaar toe
  • Voorkom spreiden van de vingers
  • Wrijf of glij niet met de vingers over de huid
  • Verplaats de vingers rondom de tepelhof
  • Wissel een aantal keren van borst
  • Deze beweging wordt ritmisch herhaald, tot er voldoende druk van de borst is of als de druppels colostrum stoppen.


Voor vrouwen met zwaardere borsten kunnen de volgende tips helpen:
  • Leg een opgerolde doek onder de borst
  • Kolf de borst met twee handen tegelijk, hierbij is hulp nodig. 
  • Of kolf op de volgende manier
    • Leg de duim bij de vingers onder de borst
    • Druk met de andere hand op de bovenkant van de borst
    • Verplaats hierbij de druk van de wijsvinger naar de pink
    • Deze beweging wordt ritmisch herhaald

Werkwijze elektrisch kolven

De professionele borstkolf met de op onderzoek gebaseerde kolfprogramma’s is speciaal ontwikkeld om moeders tijdens hun lactatieperiode te ondersteunen om een adequate melkproductie te initiëren, op te bouwen en in stand te houden. De borstkolf beschikt over twee kolfprogramma’s:

Het INITIATE-programma

Het INITIATE-programma ondersteunt moeders die afhankelijk zijn van de borstkolf om de melkproductie met succes te initiëren. Het INITIATE-programma loopt automatisch gedurende 15 minuten met meerdere pauzes. Het is belangrijk om het programma volledig af te maken. De borstkolf wordt automatisch uitgeschakeld.
Gebruik het INITIATE-programma direct na de geboorte.

Het MAINTAIN-programma

Het MAINTAIN-programma is ontworpen om de melkproductie te optimaliseren, om een adequate melkproductie op te bouwen en in stand te houden. Met de 2 Phase Expression technologie imiteert het programma het zuigpatroon van een gezonde baby als de melkproductie op gang is gekomen. Het MAINTAIN-programma wordt gebruikt nadat de melkproductie op gang gekomen is. Met dit programma kolft u totdat de borst leeg en zacht aanvoelt, maar minstens 15 minuten. De borst is leeg als de straaltjes weer overgaan in druppeltjes. Het kolfprogramma moet handmatig uitgeschakeld worden.
U schakelt over op het MAINTAIN-programma:
  • Tot u in elk van de laatste drie afkolfsessies een totale hoeveelheid van tenminste 20 ml hebt afgekolfd. 
  • Indien u het gevoel heeft dat de borst onvoldoende geleegd wordt met het INITIATE-programma.

Na de eerste vijf dagen, ook als de melkproductie na vijf dagen niet op gang is gekomen. 

Benodigdheden:
  • Professionele elektrisch borstkolf 
  • 2 disposable kolfsets (u krijgt dagelijks schone kolfsets van de verpleegkundige)
  • Eerste dagen colostrum containers
  • Plastic box + patiënten sticker
  • Schone katoenen luier om de kolfset af te drogen
  • Handdoek 
  • Groene stickers gedurende de eerste week + naamsticker 
  • Pen 
  • Schone zoogkompressen
  • Kolfdagboekje 

Het kolven
 
  • Handen wassen.
  • Kolfset gebruiksklaar maken: Controleer of het vacuümklepje aan het borstschild vast zit, daarna het borstschild op de fles schroeven en de zuigslang aan het borstschild bevestigen. Leg de dopjes met de binnenkant naar boven neer.
  • Borstschild recht op de tepel tegen de borst plaatsen.
  • Het INITIATE-programma inschakelen
    • Schakel de borstkolf in met de aan/uitknop
    • Druk binnen 10 seconden op de druppeltoets
    • Verhoog het vacuüm door de draaiknop naar rechts te draaien net zo lang tot het comfortabel aanvoelt.
  • Of het MAINTAIN-programma inschakelen
    • Schakel de borstkolf in met de aan/uitknop
    • De stimulatiefase begint en schakelt na 2 minuten automatisch over naar de afkolffase.
    • Als de melk begint te stromen voordat de 2 minuten om zijn, druk dan op de druppeltoets om over te schakelen.
    • Verhoog het vacuüm door de draaiknop naar rechts te draaien net zo lang tot het comfortabel aanvoelt.
  • Kolf  minstens 15 minuten. 
  • Kantel voorzichtig de kolfschilden, zodat er geen melk verloren gaat en zet het apparaat uit.
  • Label de flesjes met een groene sticker (1ste week) en een naamsticker met datum en tijd.
Controleer of de borst na het kolven soepel aan voelt. 

  • Indien u nog harde plekken in de borst voelt, kunt u deze plekken masseren en daarna de kolf nog even aanzetten, waardoor de borst zo volledig mogelijk geleegd wordt. 
  • Dit doet u dan borst voor borst, zodat u de borst met uw andere hand tijdens het kolven kunt masseren. 
NB. Het kolven behoort geen pijn te doen! Zorg dat de tepel goed in het midden van het kolfschild blijft. De tepel moet voldoende ruimte hebben om heen en weer te bewegen in het smalle deel. Dit ook blijven controleren tijdens het kolven, om beschadigingen van de tepel te voorkomen. Wanneer er onvoldoende of te veel ruimte overblijft tussen schild en tepel, kunt u een andere maat borstschild aanschaffen. Overleg dit met de verpleegkundige. 

Toeschietreflex bevorderen 

Omdat elektrisch afkolven een onnatuurlijke manier is om de borsten te legen, duurt het toeschieten van de melk bij sommige moeders wat langer. Om het toeschieten van de melk te bevorderen volgen hier enige tips: 
  • Kolven op een plek waar u zich prettig voelt en comfortabel zit.
  • Kolven naast uw baby. 
  • Kijken naar een foto of webcam van de baby.
  • Kolven na het buidelen.
  • Eerst kolven met de hand.
  • Warmte toedienen op de borst voor het kolven (bijv. een hotpack of natte warme luier).
  • Masseren van de borst voor en/of tijdens het kolven. 
  • Glas water of sap drinken tijdens het kolven.
  • Zoek afleiding in de vorm van televisie kijken of het lezen van een tijdschrift/boek.

Na het kolven 

  • Om de tepels te beschermen kunt u de laatste druppel melk op laten drogen. 
  • Schone borstkompressen aanbrengen. 
  • Borstschild en vacuümklep eerst onder koud en daarna onder warm stromend water afspoelen, daarna goed afdrogen met een schone doek.
  • Bewaren in een afgesloten box.
  • Afgekolfde melk direct naar de afdeling waar uw baby verblijft (laten) brengen.

Huren van een borstkolf 

Wij adviseren de eerste 4 tot 6 weken een professionele borstkolf te huren. Het is niet verstandig om direct een kolfapparaat aan te schaffen. Het is beter te wachten tot duidelijk wordt hoe het met de baby en het opbouwen van de melkproductie gaat. Na een week of vier kunt u een keuze maken om te blijven huren of een apparaat te kopen wat past bij uw situatie. Een kolfapparaat lenen is uit hygiënisch oogpunt niet veilig. De koop kolven zijn ongeschikt voor het op gang brengen en in stand houden van de melkproductie voor een premature of zieke baby. De kolfset die u nodig heeft om thuis te kunnen kolven, kunt u kopen op het adres waar u de kolf huurt. Let bij aanschaf op de maat borstschilden.Een lijst met verhuuradressen krijgt u van de verpleegkundige of kunt u vinden op www.medela.nl

Hygiëne 

Omdat er binnen een ziekenhuis een grotere kans op besmetting met bacteriën van moedermelk is dan thuis, is het van belang om hygiënisch om te gaan met uw kolfapparaat en de opgevangen moedermelk. Het is mogelijk om op de afdeling NICU, Strand, Bos en de Kinder- intensive care te kolven. U dient hiervoor uw eigen schone kolfsets mee te nemen in een afgesloten box. Na het gebruik op de neonatologie is het nodig om de borstschilden uit te koken voor een volgend gebruik. Het is praktisch om te zorgen dat u altijd een kolfset mee neemt, zodat u tijdens het bezoek kunt afkolven. U krijgt flesjes om de melk in op te vangen mee van de afdeling waar uw baby verblijft. 

Reinigen thuis 

Borstschilden en vacuümklep dienen dagelijks gesteriliseerd worden. Dit kan op de volgende manieren:10 minuten uitkoken in een pan met water

  • Magnetron sterilisator
  • Stoomsterilisator
  • Quick Clean zakken

Raadpleeg hiervoor de gebruiksaanwijzing. Was de opbergbox dagelijks af, gebruik hiervoor een aparte afwasborstel. Gebruikt alleen opvangflessen die u uit het ziekenhuis meegenomen heeft, deze zijn gebruiksklaar en voor eenmalig gebruik.

Optimaal gebruik van de melk 

Om uw melk optimaal te kunnen gebruiken willen we u een paar tips geven: 
  • De eerste dagen is de melkproductie nog niet zo groot, u kunt dan alle melk brengen. In een later stadium kan het zijn dat u meer melk aanmaakt dan uw baby nodig heeft. 
  • Met de verpleegkundige die voor uw baby zorgt, kunt u afstemmen hoeveel melk u vers mee kunt nemen.
  • Verse melk verdient de voorkeur boven ingevroren moedermelk 
  • De overige melk wordt (thuis) ingevroren. Het is verstandig om dit in kleine porties te doen, zodat er geen melk verloren gaat. 

Houdbaarheid en vervoeren 

  • De afgekolfde moedermelk is in de koelkast 48 uur houdbaar, niet in de deur van de koelkast bewaren. 
  • Direct ingevroren moedermelk is in de ziekenhuis situatie 3 maanden houdbaar. 
  • Na ontdooien is de moedermelk nog 24 uur in de koelkast houdbaar. 
  • Bevroren moedermelk dient tijdens het vervoer niet te ontdooien. U kunt de moedermelk vervoeren in een koelbox of koeltas met koelelementen.

Tips 

  • Houd het kolfdagboekje bij.
  • Combinatie van handkolven en elektrisch kolven geeft sneller colostrum en meer melk per 24 uur voor de langere termijn.
  • Begin ’s morgens vroeg met kolven voor het ontbijt en verdeel de overige sessies over de dag. Zorg dat u op tijd gaat slapen zodat u fit genoeg bent om 1 x ‘s nachts te kolven. 
  • U kunt gaten knippen in een oude BH (er zijn ook speciale kolf BH’s te koop) om de borstschilden in te plaatsen, zodat u uw handen vrij heeft om tijdens het kolven de borsten nog beter leeg te masseren. 
  • Moeders die te vroeg bevallen zijn maken melk aan met een samenstelling die goed past bij de situatie van de baby.
  • Handkolven bevorderd de toeschietreflex.
  • Regelmatig geleegde borsten zorgen voor een snellere melkstroom; volle borsten vertragen de melkstroom.
  • Prolactine is het hormoon dat de melk aanmaakt: Prolactinespiegels zijn de eerste 2 weken na de bevalling het hoogst, door frequent te kolven maakt u hier zo goed mogelijk gebruik van.
  • De prolactinespiegel is gedurende de nacht het hoogst, waardoor kolven in de nacht helpt om een goede melkproductie op te bouwen.
  • Melkproductie kan bij moeders die kolven sneller afnemen: vroegtijdig hulp inschakelen kan helpen om de situatie te verbeteren.
  • Het kan nodig zijn om de maat van het borstschild na verloop van tijd aan te passen (de schilden kunnen gaan knellen).
  • Ter voorkoming van verstopte melkkanaaltjes en borstontsteking is het goed te controleren of de borsten soepel aanvoelen na het kolven.
  • Niet iedere moeder kan dezelfde hoeveelheid melk in haar borst verzamelen: een moeder met kleine opslagcapaciteit moet vaker kolven voor dezelfde dagopbrengst.
  • De kwaliteit van de moedermelk is altijd goed, echter premature of zieke baby’s hebben vaak toevoegingen nodig om goed te kunnen groeien.

Tot slot 

Wanneer er tijdens de opname van u en/of uw baby vragen zijn of problemen ontstaan, kunt u terecht bij de lactatiekundige in het ziekenhuis: 071-5264108 of 071-526 2856 of lactatiekundige@lumc.nl.

Hulp na opname

Vragen over borstvoeding en kolven kunt u telefonisch stellen aan een contactpersoon van Vereniging Borstvoeding Natuurlijk (www.borstvoedingnatuurlijk.nl) of La Leche League (www.lalecheleague.nl). Deze contactpersonen hebben zelf ervaring met het geven van borstvoeding en zijn opgeleid om uw vragen te beantwoorden.

Voor specialistische hulp bij borstvoeding en kolven  kunt u kijken op www.nvlborstvoeding.nl voor de lactatiekundige bij u in de buurt. De lactatiekundige geeft professionele ondersteuning bij borstvoeding of kolven in uw specifieke situatie. 

Meer informatie over verhuuradressen van kolven kunt u vinden op www.medela.nl of tel 073-690 4040.  

Mei 2018