Hemaferese: Informatiebrief voor donoren van granulocyten voor behandeling van patiënten met een gecompromitteerde afweer

Wat is Hemaferese: Informatiebrief voor donoren van granulocyten voor behandeling van patiënten met een gecompromitteerde afweer?

Bij sommige patiënten is de afweer tegen infecties ernstig verstoord, bijvoorbeeld door intensieve chemotherapie of een stamcel- of beenmergtransplantatie. Zij kunnen dan levensbedreigende bacteriële en/of schimmelinfecties krijgen.

In deze situatie kunnen artsen granulocyten geven. Granulocyten zijn een soort witte bloedcellen. Witte bloedcellen (leukocyten) bestrijden normaal gesproken infecties. Bij deze patiënten ontbreken ze tijdelijk of werken ze niet goed.

De granulocyten worden verkregen uit het bloed van gezonde donoren. Het toedienen van deze cellen heet een granulocytentransfusie. Deze behandeling wordt gegeven naast antibiotica en medicijnen tegen schimmels om de infectie te behandelen.

Granulocytentransfusies kunnen soms goed werken. Artsen weten vooraf alleen niet bij welke patiënten deze behandeling zal helpen. De behandeling is nog experimenteel.

Wat gaat er vooraf aan het onderzoek of de behandeling?

Voordat u granulocyten kunt doneren, krijgt u een medische keuring. Hierbij doet de arts/verpleegkundig specialist verschillende onderzoeken:

• bloedonderzoek;
• een hartfilmpje (ECG);
• een foto van hart en longen (thoraxfoto). 
  

Bij het bloedonderzoek kijkt de arts/verpleegkundig specialist naar uw bloedbeeld, antistoffen, nier- en leverfunctie, bloedgroep, afwijkende eiwitten (M-proteïne) en virusinfecties. Voorbeelden zijn hiv, hepatitis en syfilis. 

De donorarts/verpleegkundig specialist bespreekt de risico's van de donatie met u en beoordeelt of u gezond genoeg bent om granulocytendonor te zijn. 

Heeft u een voorgeschiedenis met hoge bloeddruk, hartproblemen, suikerziekte of zwaar roken? Bespreek dit dan met de arts/verpleegkundig specialist tijdens de keuring. 

Tijdens de keuring wordt ook gekeken of uw bloedvaten geschikt zijn voor de afname. Voor de afname worden in beide armen infuusnaalden ingebracht. Wanneer dit niet mogelijk is, kunt u niet in aanmerking komen als granulocytendonor.

Wanneer een afwijkende uitslag wordt gevonden, bespreekt de arts/verpleegkundig specialist dit met u. In sommige gevallen betekent dit dat u geen donor kunt worden. De uitslag kan ook gevolgen hebben voor uw eigen gezondheid.

Wat gebeurt er als ik niet met de behandeling instem?  

Uw deelname aan deze behandeling is geheel vrijwillig. U staat niet onder druk om uw medewerking te verlenen. 

Als u om welke reden dan ook, persoonlijk of medisch, niet wilt of niet kunt deelnemen, hoeft u zich daar niet schuldig over te voelen. Meld dit aan de afdeling Hemaferese of aan de keuringsarts. Er wordt vertrouwelijk met deze informatie omgegaan. 

Wanneer u één van de volgende aandoeningen of omstandigheden heeft of heeft gehad, is het verstandig dit direct door te geven zodra u wordt benaderd voor een afspraak voor de keuring: 

• kwaadaardige ziekte;
• geslachtsziekte;
• trombose;
• leverziekte;
• aandoening van hart en bloedvaten;
• zwangerschap;
• het geven van borstvoeding. 
  

In dat geval kan worden besloten dat u niet in aanmerking komt voor granulocytendonatie en niet gekeurd hoeft te worden. 

Wat gebeurt er als ik van gedachten verander?  

U kunt op ieder moment besluiten om niet meer mee te doen aan de behandeling. Wilt u stoppen met deelname? Bespreek dit dan zo snel mogelijk met de donorarts/verpleegkundig specialist.

Hoe gaat het onderzoek / de behandeling in zijn werk?

Wat houdt de behandeling voor u in?

Donoren worden gezocht in de familiekring van de patiënt. Mogelijke donoren ondergaan eerst een medische keuring. 

Als u als donor geselecteerd bent, onderzocht bent en toestemming heeft gegeven, krijgt u twee geneesmiddelen: dexamethason als tablet en G-CSF als onderhuidse injectie. 

Beide middelen hebben als doel het aantal witte bloedcellen in uw bloed te verhogen. U krijgt deze middelen 8 tot 12 uur voor de afname van de witte bloedcellen. Dit is meestal voldoende om genoeg witte bloedcellen te verzamelen. 

Op de dag van de afname worden twee infusen ingebracht. Via het ene infuus stroomt bloed naar het afereseapparaat. Via het andere infuus stroomt het bloed weer terug naar uw lichaam. 

Het bloed stroomt door een steriel slangensysteem naar het afereseapparaat. In dit apparaat worden de witte bloedcellen van de andere bloedcellen gescheiden. De witte bloedcellen worden verzameld in speciale opvangzakken, terwijl de overige bloedcellen aan u worden teruggegeven. 

Bij volwassenen kan op deze manier bloed worden bewerkt zonder extra belasting voor de bloedsomloop of het hart. 

Onder normale omstandigheden duurt de procedure ongeveer drie uur. 

De behandeling kan maximaal drie keer worden herhaald. Elke keer krijgt u G-CSF en worden de cellen verzameld. Meestal gebeurt dit om de dag. 

Hoe vaak een verzameling nodig is, hangt af van wanneer u beschikbaar bent, hoe u zich voelt en hoe het met de patiënt gaat. 

U krijgt een telefoonnummer van de afdeling Hemaferese mee. Bij klachten of ongerustheid kunt u 24 uur per dag bellen. 

Wat zijn de risico's, bijwerkingen of complicaties?

Tijdens de behandeling krijgt u dexamethason en G-CSF.

Dexamethason  

Dexamethason zorgt ervoor dat granulocyten beter in de bloedbaan blijven. Hierdoor kunnen meer granulocyten worden verzameld. Dexamethason behoort tot de groep corticosteroïden. Bij langdurig gebruik zijn de volgende bijwerkingen beschreven: 

• suikerziekte;
• hoge bloeddruk;
• verhoogde eetlust;
• gewichtstoename;
• botafwijkingen;
• leverstoornissen. 
  

Deze bijwerkingen treden vooral op bij langdurig gebruik. 

Welke bijwerkingen heeft de toediening van G-CSF bij gezonde donors?  

G-CSF (Filgrastim®) staat voor Granulocyte Colony Stimulating Factor. Deze stof komt van nature in kleine hoeveelheden in het lichaam voor. G-CSF zorgt ervoor dat er voldoende stamcellen en witte bloedcellen beschikbaar zijn. 

De G-CSF die u krijgt, is niet afkomstig uit menselijk of dierlijk materiaal. Het middel wordt op biotechnologische wijze gemaakt en stimuleert de stamcellen in het beenmerg. Hierdoor worden meer granulocyten gevormd. 

G-CSF wordt over het algemeen goed verdragen. De volgende bijwerkingen kunnen optreden:

• zeer vaak (>10%): griepachtige verschijnselen, zoals hoofdpijn, skeletpijn en spierpijn. Deze klachten kunnen meestal goed worden behandeld met paracetamol;
• gebruik geen andere pijnstillers dan paracetamol, omdat andere pijnstillers invloed kunnen hebben op de werking van uw bloedplaatjes;
• soms (<0,1%): ernstige overgevoeligheidsreacties;
• soms (<0,1%): afwijkingen van de milt, zoals zwelling van de milt en pijn linksboven in de buik. 
  

Bij klachten of ongerustheid kunt u 24 uur per dag contact opnemen met de afdeling Hemaferese. Krijgt u een drukkend gevoel op de borst of pijn linksboven in de buik of flank? Neem dan direct contact op en vraag naar de arts van de Bloedtransfusiedienst. 

Zijn er lang tijd na toediening nog bijwerkingen van G-CSF te verwachten?  

G-CSF wordt al meer dan twintig jaar gebruikt bij de behandeling van patiënten. Het middel wordt onder andere gebruikt voor het verzamelen van stamcellen voor transplantatie en bij ziekten van het beenmerg. Sinds 1991 wordt G-CSF ook gebruikt bij gezonde donoren. 

Bij enkele patiënten met een aangeboren beenmergziekte die langdurig G-CSF kregen, is leukemie ontstaan. Deze patiënten hebben ook zonder G-CSF een verhoogde kans op leukemie. Daarom wordt aangenomen dat G-CSF niet de oorzaak is van het ontstaan van leukemie bij deze patiënten. 

Het is onduidelijk of G-CSF bij gezonde donoren leukemie kan veroorzaken. Tot nu toe zijn daar in onderzoeken met een follow-up van 10 tot 15 jaar geen aanwijzingen voor gevonden. 

Heeft u een voorgeschiedenis met:

• verhoogde bloeddruk;
• hartproblemen;
• suikerziekte;
• zwaar roken? 
  

Bespreek dit dan met de arts die u onderzoekt. 

Bij sommige patiënten met auto-immuunziekten, zoals reumatoïde artritis of SLE (systemische lupus erythematodes), is een verergering van de aandoening gezien. Daarom komen deze personen niet in aanmerking als donor. 

G-CSF wordt ongeveer 12 uur voor de afname van granulocyten onder de huid toegediend. Op de plaats van de injectie kan een licht branderig gevoel ontstaan. 

Bijwerkingen tijdens de afname procedure  

Tijdens de afname kunnen sommige mensen een allergische reactie krijgen die ernstig genoeg is om de ademhaling te bemoeilijken. Dit komt zeer zelden voor. Als dit gebeurt, krijgt u medicijnen tegen de allergische reactie en wordt de afname onmiddellijk gestopt. 

Sommige donoren krijgen tintelingen in de vingers en handen. Dit komt doordat de antistollingsmiddelen die tijdens de procedure worden gebruikt het calciumgehalte in het lichaam tijdelijk kunnen verlagen. Dit kan worden behandeld met calciumtabletten of calcium via een infuus. 

Herhaalde donaties kunnen een verlaging van het aantal rode bloedcellen en/of bloedplaatjes veroorzaken, omdat een deel van deze cellen samen met de witte bloedcellen wordt verwijderd. Daarom worden deze waarden na de behandeling gecontroleerd.

Contactgegevens van de betrokken poliklinieken

Heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen en/of opmerkingen? Kijk op onze website voor onze contactgegevens:  Polikliniek Hemaferese | LUMC

U kunt vragen over de behandeling van de patiënt bespreken met de medische staf die de patiënt tijdens de behandeling begeleidt. Vragen over de donatie kunt u bespreken met de donorarts.