Prolactinoom
Deze informatie is opgesteld door de afdeling Endocrinologie.
Wat is Prolactinoom?
Een prolactinoom is een goedaardige tumor in de hypofyse die te veel prolactine maakt. Prolactine is het hormoon dat onder normale omstandigheden bij vrouwen na de zwangerschap ervoor zorgt dat de borstvoeding optreedt. Prolactine wordt ook bij mannen aangemaakt, maar de functie bij mannen is onduidelijk.
Prolactinomen worden ingedeeld in microprolactinomen (kleiner dan 1 centimeter) en macroprolactinomen (groter dan 1 centimeter). De grootste variant, de giant prolactinomen, zijn groter dan 4 cm en kunnen zich uitbreiden in de schedelbasis.
Hoewel een prolactinoom een zeldzame aandoening is, is het de meest voorkomende hormoonproducerende hypofysetumor. Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Bij vrouwen betreft het meestal een microprolactinoom. Prolactinomen groeien over het algemeen heel langzaam.
Verschijnselen
De klachten van een prolactinoom verschillen tussen mannen en vrouwen.
Bij vrouwen:
Onregelmatige of uitgebleven menstruatie (ongesteldheid)
Melkuitvloed uit de borsten
Ongewenste kinderloosheid
Gewichtstoename
Hoofdpijn
Verminderd zien (bij macroprolactinoom met druk op de oogzenuw)
Stemmingsklachten
Bij mannen:
- Erectiestoornissen, verminderde zin in seks
- Verminderde baardgroei
- Borstvorming
- Stemmingsklachten
- Hoofdpijn
- Verminderd zien (bij macroadenoom met druk op de oogzenuw)
Een prolactinoom wordt vastgesteld door bepaling van het prolactine gehalte in het bloed. Met name als het prolactinegehalte licht verhoogd is, zal de meting meerdere keren herhaald moeten worden. Andere oorzaken van een verhoogd prolactine worden nagegaan, omdat een aantal medicijnen of stress ook een verhoogd prolactine kan geven. Als dat een duidelijke verklaring geeft is verder onderzoek niet nodig.
Bij verdenking op een prolactinoom wordt vervolgens een MRI-scan van de hypofyse gemaakt. Daarnaast worden de andere hypofysehormonen gemeten.
Als het gaat om een prolactinoom dat dicht bij de oogzenuwen ligt of daar tegenaan drukt, wordt u naar de oogarts verwezen voor oogonderzoeken.
Welke behandelingen zijn er mogelijk?
De behandelmogelijkheden voor prolactinoom zijn: medicamenteuze behandeling met een dopamine agonist of operatie. Bij kleine afwijkingen kan er, afhankelijk van de situatie, ook besloten worden tot niets doen/afwachtend beleid of kan worden volstaan met suppletie van vrouwelijke geslachtshormonen.
Medicatie
De eerstelijns behandeling is vaak medicamenteuze therapie. Er zijn momenteel 2 soorten medicijnen voor de behandeling van een prolactinoom. Dit zijn cabergoline en bromocriptine. Deze medicijnen verminderen de afgifte van prolactine uit het prolactinoom en zorgen ervoor dat het prolactinoom kleiner wordt. De medicijnen worden meestal goed verdragen, maar kunnen bijwerkingen geven zoals misselijkheid, duizeligheid, hoofdpijn, stemmingsklachten. Meestal wordt na 2 jaar beoordeeld of de medicijnen nog nodig zijn. Als het prolactine weer oploopt na het stoppen van de medicatie wordt geconcludeerd dat er nog behandeling voor het prolactinoom nodig is. Behandeling vindt soms plaats tot het moment dat iemand zwanger is en dan kan tijdens de zwangerschap medicatie gestaakt blijven.
Operatie
Er kan gekozen worden voor een operatie in de volgende situaties:
- Als de tumor zorgt voor verminderd zicht of verminderde gezichtsvelden, en dat niet op korte termijn verbetert met medicatie.
- Als er bijwerkingen van de medicatie worden ervaren.
- Als de tumor niet kleiner wordt met medicatie.
- Als de patiënt een voorkeur heeft voor operatie boven het starten/doorgaan met medicatie.
Om zorgvuldig af te wegen wat de beste behandeling voor uw situatie is, werken wij met een gecombineerd hypofyse spreekuur en begeleiding van een verpleegkundig specialist. Op de poli wegen we voor- en nadelen van de verschillende opties voor uw situatie af en helpen we u met het maken van een keuze. Meer informatie over het hypofyse zorgpad in het LUMC vindt u hier.
Wat is de prognose?
Een prolactinoom, zowel een micro- als macroprolactinoom, is over het algemeen goed te behandelen en de prognose is uitstekend. Patiënten kunnen echter wel restklachten houden en deze kunnen de kwaliteit van leven negatief beïnvloeden. Hoeveel en welke klachten iemand houdt, verschilt erg per persoon en hangt af van verschillende factoren.
Aan welke studies kan je meedoen?
Wij doen op dit moment onderzoek om te leren wat de beste behandeling is voor prolactinoom, medicatie of operatie. In dit onderzoek wordt naast de klinische uitkomsten van behandeling ook het patiënten perspectief onderzocht. Meer informatie over deelnemen aan het onderzoek leest u hier.
U kunt ons hypofyse-onderzoek ondersteunen met een gift of donatie: meer informatie hierover vindt u hier.
Contact
Deze folder geeft zeker niet antwoord op al uw vragen. U kunt met uw overige vragen altijd terecht wanneer u een afspraak heeft bij uw behandelend specialist.
Leids Universitair Medisch Centrum
Overig
Wetenschappelijke artikelen
- The burden of disease for pituitary patients. Biermasz NR. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2019 Apr;33(2):101309.
- The Changing Treatment Paradigm for Prolactinoma-A Prospective Series of 100 Consecutive Neurosurgical Cases. van Trigt VR, Bakker LEH, Pelsma ICM, Zandbergen IM, Jentus MM, Kruit MC, Dekkers OM, van Furth WR, Verstegen MJT, Biermasz NR; Dutch Prolactinoma Study Group. J Clin Endocrinol Metab. 2025