Blog: Word je nou wel of niet ziek van stress?

15 maart 2018• BLOG

Stress is overal en voor de meeste mensen wordt dat niet minder. Gezond voelt het voor velen niet, ook al kan stress zeker ook tot een gevoel van ‘lekker pieken’ leiden. Maar word je er nou echt ziek van?

Veel mensen zien stress als de aanstichter van vele ziektes. Op het internet waart bijvoorbeeld het ziektebeeld ‘bijnieruitputting door stress’ rond. Ondanks dat het een (buiten het internet) niet-bestaande medische conditie is, is het een populaire ‘diagnose’ voor een aantal mensen met onverklaarde klachten.

Fervente aanhangers van de ‘Stress is de Oorzaak van Vele Kwaad’-beweging schieten soms door in hun begrijpelijke wens voor een verklaring van klachten en ziekten. Als reactie, uit projectie, of gewoon uit overtuiging zeggen anderen dat de rol van stress bij ziekte zwaar overschat is.

Argument om zeep helpen

Die overtuiging wordt vaak enigszins triomfantelijk ondersteund door het verhaal rond het maagzweer. ‘Vroeger’, klinkt het dan, ‘dachten we dat stress maagzweren veroorzaakt. Maar nu weten we dat een bacterie genaamd H. pilori de oorzaak is.’ Die vinding was goed voor de Nobelprijs, wat in het betoog een extra reden is om het stress-argument definitief om zeep te helpen.

De waarheid ligt in het midden. Wetenschappers die het maagzweer-argument gebruiken zouden in ieder geval beter moeten weten. Er zijn namelijk heel veel mensen met H. pilori in hun maag, maar de meesten daarvan hebben geen maagzweer. De aanwezigheid van de bacterie is noodzakelijk, maar niet voldoende voor het ontwikkelen van een maagzweer. Ons afweersysteem houdt de bacteriën prima onder controle, totdat stress-hormonen de afweer onderdrukken – en daarvoor is hard bewijs. Stress kan dus een duw richting ziekte geven. En dan niet alleen richting psychische klachten zoals overspannenheid of burn-out, maar bijvoorbeeld ook de oogziekte serosa.

Waaier aan ziekten

We weten veel over goed en kwaad van stress door ons onderzoek naar het stress-hormoon cortisol. Hierbij gaan we uit van de twee uitersten, want juist de patiënten met te veel of juist geen cortisol komen bij onze dokters terecht. Mensen die overmatig cortisol produceren worden erg ziek. Maar ze krijgen niet allemaal dezelfde klachten; een teken dat stresshormonen risicofactoren voor een waaier aan ziekten kunnen zijn. Te veel stresshormoon is dus overduidelijk niet goed. Maar te weinig stresshormoon is ook niet goed. Voor mensen die helemaal geen cortisol kunnen aanmaken kan stress zelfs dodelijk zijn!

Maar wat is nu de bijdrage van stress en stresshormonen bij al die andere patiënten, met al die andere ziektes? Soms weten we vrij zeker dat stress-factoren de verkeerde kant op duwen. En soms heeft stress helemaal niets met een ziekte te maken. In ieder geval goed om te blijven onderzoeken. Op zoek naar hard bewijs voor stress als boosdoener, of juist niet.

Onno Meijer is hoogleraar Moleculaire neuro-endocrinologie van corticosteroïden in het LUMC.

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.