Blog: Een samenleving zonder suiker

12 januari 2017• BLOG

Dit weekeinde stond er in de NRC een inspirerend verhaal over een samenleving zonder fossiele brandstoffen. Hoe ziet die eruit? Daar krijg je van de wetenschap geen antwoord op, aldus Maarten Hajer, hoogleraar ‘Urban Futures’ in Utrecht. Datzelfde geldt voor een samenleving zonder suiker.

Duurzame energie: kunstenaars als probleemoplossers

De wetenschap heeft ons voorgerekend dat verder bouwen op fossiele brandstoffen niet duurzaam is.  Er zijn vele lijvige rapporten geschreven over de gevolgen voor het milieu, de waterstand en onze gezondheid. Doemscenario’s genoeg!

Het gebruik van fossiele brandstof is echter zo in onze samenleving verweven, dat omschakeling naar duurzame energiebronnen enorme consequenties heeft. Hoe gaan we dat doen? De vraag werkt verlammend: Hajer gebruikt de prachtige metafoor van het konijn dat in de koplampen staart, terwijl een auto met hoge snelheid op ‘m af komt. Er is bovendien verbeelding nodig voor realistische oplossingen: aantrekkelijke en commercieel levensvatbare ideeën.

Maarten Hajer zoekt het antwoord bij kunstenaars en creatieve ontwerpers. Hij heeft een prijsvraag uitgeschreven met als doel tot een ontwerp te komen van een samenleving zonder fossiele brandstof. Van wetenschappers verwacht hij een andere rol. Zij onderbouwen de noodzaak van verandering. Schrijvers, industrieel ontwerpers en filmmakers zijn mensen met de verbeeldingskracht om verandering te realiseren.

Wij veroorzaken onze eigen problemen

Ik zie een belangrijke parallel met onze leefstijl. De wetenschap is er steeds zekerder van dat de manier waarop wij ons voeden, ons gebrek aan beweging en slaap, en de continue stress waaraan wij onszelf blootstellen, niet goed zijn voor onze gezondheid. Samen met giftige stoffen vormen zij de basis van alle grote, chronische ziekten waarmee wij worstelen: astma, diabetes, hart- en vaatziekten, kanker. Erfelijke aanleg doet de rest.

Iedereen is het erover eens dat er iets moet veranderen. De medische wetenschap en gezondheidszorg (of eigenlijk moet ik ziekenzorg zeggen) komen met steeds geavanceerdere en peperdure oplossingen voor de problemen die wij grotendeels zelf veroorzaken. We worden de laatste jaren ouder door de moderne ziekenzorg, niet omdat wij zo gezond leven. Tegelijkertijd hakken de ziektes waarmee wij kampen in op onze kwaliteit van leven en wordt de ziekenzorg onbetaalbaar. Willen we dit levensgrote probleem oplossen, dan moeten we gaan zorgen voor onze gezondheid. Maar hoe doen we dat?

Duurzame leefstijl komt niet vanzelf

Hoe zorgen we er voor dat we minder suiker en zout gaan eten, dat we meer gaan bewegen, regelmatiger slapen en minder bloot staan aan stress? Als we dit voor elkaar krijgen staat onze maatschappij op haar kop. Zo mogelijk nog meer dan bij de overgang naar duurzame brandstoffen.

De overgang naar een gezonde leefstijl is ook extra moeilijk, want ons gedrag is biologisch gedreven. Suiker en zout zijn schaars in natuurlijke voedingsmiddelen, terwijl glucose en natrium (die we uit koolhydraat en zout betrekken) essentieel zijn voor onze fysiologie. We voelen ons dus aangetrokken tot die stoffen. Energie is in de natuur iets om zuinig mee om te gaan: voor je het weet heb je er gebrek aan. Zitten zodra het kan is dus van levensbelang.

De industriële revolutie bracht ons de techniek om onze driften maximaal te bevredigen. Die driften komen nu echter als een boemerang terug: we zijn niet gemaakt om bakken met suiker en zout te eten en de hele dag te zitten. Het is mijn taak als wetenschapper en dokter om mensen te informeren over de oorzaken van ziekte en de noodzaak van verandering. Maar ik mis de verbeeldingskracht die nodig is om verandering tot stand te brengen.

Inspirerend verhaal

Het is zoals Maarten Hajer zegt: we hebben een nieuw verhaal nodig voor verschoning van onze maatschappij. Een verhaal dat duidelijk maakt dat een gezonde maatschappij uiteindelijk de meest succesvolle is. Een verhaal dat inspireert, en heldere plannen bevat die ook economisch haalbaar zijn. Dat verhaal kunt u niet verwachten van de wetenschap. Er is een coalitie nodig van creatieve denkers en praktische geesten. Misschien moet ik maar een prijsvraag uitschrijven voor het ontwerp van een samenleving zonder suiker.

Hanno Pijl is internist en hoogleraar in het vakgebied diabetes en overgewicht.

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.