Effecten van probiotica op het immuunsysteem

27 maart 2014• NIEUWSBERICHT

De bacteriën in je darmen hebben grote invloed op je gezondheid. Rob Mariman deed namens het LUMC bij TNO onderzoek naar de manier waarop probiotische darmbacteriën het immuunsysteem beïnvloeden. Op 13 maart promoveerde hij op zijn onderzoek.

Proefschrift van Rob MarimanWat heb je onderzocht?
“In de darmen van ieder mens krioelt het van de bacteriën. In totaal zijn het er meer dan tien keer zo veel als het aantal cellen in het menselijk lichaam. Die bacteriën hebben een grote invloed op ons immuunsysteem. Veel aandoeningen van het immuunsysteem, zoals allergieën, chronische darmontsteking en auto-immuunziekten, worden deels veroorzaakt door een verstoorde interactie tussen de patiënt en de micro-organismen in zijn darmen.
Doel van mijn onderzoek was een beter inzicht te krijgen in die interacties en hun effect op het immuunsysteem. Daarbij heb ik me vooral gericht op het effect van probiotische bacteriën, oftewel probiotica.”

Wat doen probiotica?
“Probiotische bacteriën kunnen, als ze in voldoende hoeveelheden worden toegediend, een gunstig effect hebben op de gezondheid. Je komt tegenwoordig steeds meer voedingsmiddelen tegen die probiotica bevatten en waaraan de producenten allerlei goede effecten toedichten. Maar de wetenschappelijke onderbouwing van hun beweringen is vaak nog heel zwak. We weten nog maar weinig van de achterliggende mechanismen.


Probiotica blijken een gunstig effect te hebben bij een darmontsteking


Toch zijn probiotica veelbelovend op het gebied van de behandeling van immuunziekten. Chronische darmontsteking bijvoorbeeld kan nu alleen nog maar behandeld worden met medicijnen die inwerken op het gehele immuunsysteem. Probiotica kun je gerichter inzetten; een veiligere manier om toch in te grijpen.”

Hoe zag je onderzoek eruit?
“Ik heb me geconcentreerd op een tweetal immunologische aandoeningen: chronische darmontsteking en atopische dematitis, dat is een vorm van eczeem. Deze aandoeningen komen steeds vaker voor. Een mogelijke oorzaak hiervoor is de verbeterde hygiëne, waardoor we minder in aanraking komen met vreemde bacteriën en er dus ook minder weerstand tegen opbouwen. Maar ook het gebruik van antibiotica en een veranderd dieet kunnen een rol spelen. 

Veel van mijn onderzoek deed ik aan diermodellen: transgene muizen met chronische darmontsteking of dermatitis. Bij hen heb ik de werking van verschillende probiotica bestudeerd in relatie tot de genexpressie. Daarnaast werkte ik met celkweken van de muizen, maar ook van mensen. Daaruit bleek dat de effecten die ik bij muizen vond ook bij mensen voorkomen.”

Welke effecten kwam je tegen?
“Probiotische bacteriën blijken een gunstig effect te hebben bij een ontsteking van de darm. Muizen die een bepaalde mix aan probiotica kregen toegediend waren deels beschermd tegen het ontstaan van chronische darmontsteking. Deze effecten zagen we ook op cellulair niveau. Mogelijk komt dat doordat deze mix de genexpressie van bepaalde signaalstoffen die een rol spelen in het immuunsysteem onderdrukt. Bij de muizen met atopische dermatitis zagen we iets vergelijkbaars. De toediening van probiotica verlaagde het aantal cellen in de dikke darm dat in verband is gebracht met allergie. De symptomen van de huidaandoening werden minder.”

Hoe kun je deze kennis toepassen?
“Mijn onderzoek bevestigt dat probiotica een enorme invloed hebben on het immuunsysteem. Maar ik toon ook aan dat dit effect afhankelijk is van de probiotische stam, het genotype van de gastheer en van omgevingsfactoren. Bij het gebruik van probiotica in de kliniek is het dan ook heel belangrijk om goed te kijken naar het gewenste effect van een behandeling en daar de mix van probiotica op af te stemmen. Dit is kennis die direct kan bijdragen aan de ontwikkeling en screening van nieuwe medicijnen.”

Rob Mariman promoveerde op 13 maart op zijn proefschrift Probiotic bacteria and the immune system: mechanistic insights and therapeutic implications bij prof. Frits Koning en dr. Leo Nagelkerken.

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.