Obductie, informatie over

U heeft deze folder gekregen omdat een van uw naasten is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of er een obductie (ook wel autopsie genoemd) mag worden verricht. Dat verzoek kan moeilijk zijn op een moment waarop verdriet en emoties overheersen. Toch kunnen vragen als “Waarom is obductie nodig?” en “Wat gebeurt er precies?” u helpen bij het nemen van een weloverwogen beslissing. In deze folder leest u waarom obductie belangrijk kan zijn en hoe het onderzoek verloopt. Neem de tijd om de informatie rustig door te nemen. U kunt uw vragen altijd stellen aan de arts die u om toestemming heeft gevraagd.

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Pathologie
Samenvatting
Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek dat wordt uitgevoerd na het overlijden van een patiënt.
In principe alle organen worden uit het lichaam genomen en onderzocht. Daarna worden zij teruggeplaatst, behalve organen of delen daarvan die nog nader onderzocht moeten worden (staat expletief in verslag of er bewaard is).
Een obductie vindt uitsluitend plaats met toestemming van de nabestaanden, behalve in enkele wettelijk vastgelegde uitzonderingen.
Na een obductie kan de overledene bijna altijd zonder zichtbare littekens worden opgebaard.
De resultaten van het onderzoek kunnen met u worden nabesproken door de aanvragende arts of uw huisarts.

Onze zorg

Wat is Obductie, informatie over?

Een obductie is een medisch onderzoek naar de doodsoorzaak en het verloop van ziekte bij een overleden persoon.

Het wordt uitgevoerd door een patholoog, een arts die gespecialiseerd is in dit onderzoek, n samenwerking met een arts in opleiding tot patholoog.

Een obductie bestaat uit twee delen:

1. Uitwendig onderzoek

De patholoog bekijkt het lichaam aan de buitenkant, weegt en meet het, en kan zo nodig foto’s ter documentatie maken. Ook kunnen lichaamsvloeistoffen, zoals bloed, urine en hersenvocht, worden afgenomen.

2. Inwendig onderzoek

De borst- en buikholte worden geopend en alle organen worden uitgenomen, gewogen en zorgvuldig onderzocht. De organen worden geopend of ingesneden zodat de binnenkant kan worden beoordeeld.
Daarna worden de organen teruggeplaatst, behalve wanneer het onderzoek nog niet is afgerond.

Voor hersenonderzoek is het nodig de schedel te openen. Er wordt een snede gemaakt aan de achterzijde van het hoofd, zodat deze na opbaring vrijwel niet zichtbaar is, zeker wanneer de overledene hoofdhaar heeft.

Het gezicht, de armen en benen blijven intact.

Een obductie wordt altijd respectvol uitgevoerd. Na afloop wordt het lichaam zodanig gesloten en verzorgd dat bij opbaring (vrijwel) niets meer zichtbaar is.

Waarom doen we dit onderzoek/deze behandeling?

Er zijn verschillende redenen waarom een obductie waardevol kan zijn:

1. Inzicht voor nabestaanden

Niet altijd is duidelijk waaraan iemand is overleden.
Obductie kan duidelijkheid geven over het verloop van een ziekteproces of de directe doodsoorzaak.
Wanneer er sprake was van meerdere aandoeningen, kan obductie inzicht in welke rol die hebben gespeeld.

2. Medische betekenis

Obductie kan helpen vaststellen of de diagnose en behandeling juist waren.
Bij nieuwe behandelmethoden kunnen de uitkomsten waardevolle informatie bieden voor toekomstige patiënten.

3. Erfelijke of besmettelijke ziekten

Bij vermoeden van erfelijke aandoeningen (bijvoorbeeld bij plotselinge hartdood) kan obductie informatie opleveren die belangrijk is voor familieleden.
Bij mogelijk besmettelijke ziekten kan onderzoek noodzakelijk zijn om anderen te beschermen. De arts bespreekt dit altijd met u.

4. Onderwijs en wetenschap

Een deel van onze medische kennis komt voort uit onderzoek van obductiemateriaal.
Alleen met toestemming kan materiaal worden gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek of onderwijs.

Voorbereiding

Wat gaat er vooraf aan het onderzoek of de behandeling?

Toestemming voor obductie

Een obductie mag alleen worden uitgevoerd als u als nabestaande toestemming geeft, behalve in enkele wettelijke uitzonderingen (zie onder).

U geeft toestemming door dit aan de behandelend arts te laten weten. De behandelend arts doet hierna de obductie aanvraag bij de Patholoog.

Hierop kunt u precies aangeven waarvoor u toestemming geeft:

Lichaamsobductie en/of;
Schedelobductie;

Bezwaar tegen (delen van) het onderzoek

Als u bezwaar heeft tegen bepaalde onderdelen, kunt u dit bespreken met de arts. Het betreffende deel wordt dan niet uitgevoerd.
De arts zal uitleggen of dit gevolgen heeft voor de volledigheid van het onderzoek, zodat u uw beslissing zo goed mogelijk kunt nemen. Uw bezwaren worden altijd gerespecteerd.

Uitzonderingen

Er zijn enkele situaties waarin geen toestemming van nabestaanden nodig is:

Wilsbeschikking
Als de overledene heeft vastgelegd géén obductie te willen, kan deze niet alsnog worden toegestaan.
Niet-natuurlijke dood
Bij bijvoorbeeld een verkeersongeval of mogelijk misdrijf beslist de Officier van Justitie over een gerechtelijke obductie. De familie hoeft dan geen toestemming te geven.
Als de Officier van Justitie de overledene “vrijgeeft”, kan alsnog een klinische obductie plaatsvinden met toestemming van de nabestaanden.
Volksgezondheid
Soms is onderzoek noodzakelijk om een ernstige besmettelijke ziekte uit te sluiten en een epidemie te voorkomen.

Het onderzoek / de behandeling

Hoe gaat het onderzoek / de behandeling in zijn werk?

Bewaren van weefsel en organen

Tijdens een obductie worden altijd kleine stukjes weefsel bewaard voor microscopisch onderzoek. Deze worden voor onbepaalde tijd opgeslagen in het archief van de afdeling Pathologie.

Soms is het nodig dat organen (of delen daarvan) langer worden bewaard, bijvoorbeeld:

als een orgaan klein is en in zijn geheel microscopisch moet worden onderzocht;
als er een ingewikkelde afwijking is die samenwerking met een expert vereist;
wanneer bewerking voorafgaand aan onderzoek enkele dagen tot weken duurt (bij hersenen: ong 6 weken);
bij toestemming voor onderwijs- of wetenschappelijk gebruik.

Organen die tijdelijk worden bewaard kunnen niet met de overledene worden begraven of gecremeerd. Zij worden later door het ziekenhuis gecremeerd, behalve wanneer materiaal voor onderwijs of wetenschap wordt bewaard (alleen met toestemming).
Heeft u hier bezwaar tegen, bespreek dit dan met de arts.

Hoe verloopt de procedure?

De behandelend arts vraagt of er een obductie mag plaatsvinden en licht het doel en de procedure toe.
U ontvangt deze informatie en spreekt af wanneer u uw beslissing geeft.
Bij toestemming vult de arts het toestemmingsformulier in en ondertekent dit.
De overledene wordt naar het mortuarium gebracht.
De obductie wordt meestal op de eerstvolgende werkdag verricht en duurt gemiddeld drie a vijf uur.
Daarna wordt de overledene overgedragen aan de uitvaartondernemer voor verdere verzorging. Obductie veroorzaakt doorgaans geen vertraging in de uitvaartplanning.
De patholoog maakt een verslag en stuurt dit naar de arts die de obductie heeft aangevraagd.
Enkele weken tot enkele maanden later kunnen de bevindingen met u worden besproken. De meeste uitslagen zijn na ongeveer 8-12 weken bekend.

Waar moet u op letten direct na het onderzoek / de behandeling?

Kosten

Voor patiënten die in het LUMC zijn overleden, zijn aan de obductie geen kosten verbonden; het ziekenhuis betaalt het onderzoek.
Bij externe aanvragen kunnen wel kosten zijn. Bijvoorbeeld het vervoer van overlijdenslocatie naar het LUMC.

Vragen

Als u nog vragen heeft, kunt u deze bespreken met de arts die u om toestemming heeft gevraagd. Ook kunt u terecht bij medewerkers van het mortuarium of de obductie-unit.

Deze folder is gebaseerd op informatie van de Nederlandse Vereniging voor Pathologie (NVVP) en de Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF).