Vocal fold scar
Deze patiëntfolder is opgesteld door de afdeling KNO, Expertisecentrum voor Laryngologie.
Wat is Vocal fold scar?
Vocal Fold Scar is een verzamelnaam voor allerlei afwijkingen in de aanleg (bouw) van de stembanden.
De stembanden zijn opgebouwd uit verschillende lagen slijmvlies en spier. Bij het ademhalen gaan ze open, bij het spreken sluiten ze en gaan ze trillen door de lucht die erlangs komt.
Er kunnen verschillende afwijkingen zitten in de slijmvlieslagen van de stemband, bijvoorbeeld een langwerpige inkeping of groef (sulcus) of een cyste. Ook kan er een streng met stijver weefsel in de stemband zitten of een vergroeiing van de stembanden (web). Of het strottenhoofd kan in het algemeen zwak zijn (dun of atrofisch): de spieren van het strottenhoofd zijn dan minder goed ontwikkeld dan normaal.
Deze afwijkingen kunnen in één stemband zitten, of in beide stembanden. We vatten deze afwijkingen samen onder de naam Vocal Fold Scar (letterlijk: litteken in de stemband). Vaak zijn dit hele kleine afwijkingen die een grote invloed op de stemkwaliteit of het gebruik van de stem kunnen hebben. Door de afwijking kunnen de stembanden niet goed sluiten en is de trilling van het slijmvlies verstoord. Heel zelden is het een grotere afwijking waardoor het ademen moeilijker kan worden.
Sulcus (groef) in de rechter stemband Web (litteken) tussen de stembanden
Verschijnselen
De meest genoemde klacht is heesheid en een harde stem. De stemkwaliteit kan wisselen maar is nooit helemaal normaal. De stem is vaak minder goed belastbaar en het spreken kan vermoeiend zijn, vooral in een lawaaierige omgeving. Ook kan er een hoge, ‘ijle’ stem zijn. Vaak komen de klachten pas naar voren op volwassen leeftijd, wanneer het niet meer lukt om de afwijkingen te compenseren. Bijvoorbeeld als iemand een spreekberoep krijgt.
Soms zijn de klachten al op jonge leeftijd aanwezig. Er zijn vaak meer klachten als de afwijking in de stemband groter is.
Oorzaak
De afwijkingen in de bouw van het strottenhoofd of stembanden kunnen aangeboren zijn. Soms kunnen de afwijkingen ook op latere leeftijd ontstaan, doordat er steeds meer littekens aan het oppervlak van de stembanden ontstaan.
Wetenschappelijk onderzoek
Het LUMC doet ook wetenschappelijk onderzoek naar Vocal Fold Scar en de beste behandeling daarvoor. U krijgt bij de eerste afspraak een formulier waarop u kunt aangeven of u hieraan mee wilt doen.
Wordt u verwezen naar het LUMC vanwege Vocal Fold Scar? Dan volgen er verschillende afspraken en onderzoeken.
Dit gebeurt in verschillende fasen: de verwijsfase, diagnosefase, behandelfase en evaluatiefase. Een afbeelding daarvan vindt u aan het einde van deze folder.
De zorg wordt gecoördineerd vanuit de afdeling KNO, door het Expertisecentrum voor Laryngologie (het specialisme dat zich bezighoudt met het strottenhoofd (de larynx)).
Het team bestaat uit verschillende mensen:
- KNO-arts/laryngologen
- Verpleegkundig specialist laryngologie
- Logopedisten
- Secretaresses en poli-ondersteuning
We willen als team goed in beeld hebben wie u bent, wat uw klachten zijn en wat we voor u kunnen doen. Dit zorgt ervoor dat er meerdere afspraken nodig zijn om deze zorg zo goed mogelijk te organiseren.
Verwijsfase
1) U wordt verwezen door een andere medisch specialist of de huisarts
2) U krijgt een afspraak bij de KNO-arts/laryngoloog en logopedist
U vult een aantal vragenlijsten in, bijvoorbeeld over de klachten die u heeft. De secretaresse vraagt eventuele informatie uit andere ziekenhuizen op.
U krijgt alvast informatie over het patiëntenportaal van het LUMC: MijnLUMC. Hier vindt u alle informatie over afspraken en behandelingen. Via dit portaal houden we contact tijdens uw behandeling. U kunt MijnLUMC bereiken met uw DigiD.
Diagnosefase
3) Afspraak op de poli KNO
Bij uw eerste bezoek aan het LUMC, gaat u naar de inschrijfbalie in de centrale hal. Daar wordt u ingeschreven in het LUMC. Geef dan ook uw e-mailadres door. Dit is belangrijk voor het gebruiken van MijnLUMC.
U heeft een afspraak bij de KNO-arts/laryngoloog en de logopedist. Soms is er een KNO-arts in opleiding bij aanwezig. U bespreekt uw klachten en eventuele eerdere behandelingen. Daarna wordt er naar het strottenhoofd gekeken via een flexibele endoscoop (een dun slangetje met een camera), via de neus. Met stroboscopisch licht wordt de trilling van de stembanden beoordeeld. Eventueel kunt u verdoving met een spray krijgen.
Bron: www.kno.nl
De logopedist kijkt naar de manier van spreken, ademen en eventueel slikken. Er worden video-opnames gemaakt van het spreken.
U maakt ook kennis met de verpleegkundig specialist, die het eerste aanspreekpunt is bij vragen. Er wordt met u besproken wie uw hoofdbehandelaar is. Dat is een van de KNO-artsen/laryngologen.
4) Aanvullend onderzoek
Soms kan het nodig zijn om de stembanden onder narcose te bekijken. De KNO-arts kan dan ook de stembanden ‘voelen’ om nog meer informatie te krijgen. Dit kan gecombineerd worden met het op proef inspuiten van de stemband met medicatie of vulmiddel (in punt 7 wordt dit verder uitgelegd). Wanneer er problemen zijn met ademen, kan ook een longonderzoek (spirometrie) gedaan worden.
5) Multidisciplinair overleg (MDO)
Is er na alle onderzoeken onduidelijkheid over de oorzaak? Of verbeteren uw klachten niet na de behandeling? Dan wordt u besproken in het gezamenlijke overleg met alle zorgverleners van het laryngologieteam (het MDO). Dit overleg vindt elke week plaats.
6) Uitslaggesprek: bespreken behandelplan
Als alle informatie verzameld is, krijgt u een afspraak met de KNO-arts en verpleegkundig specialist. Er wordt met u besproken wat de uitkomsten van de onderzoeken zijn en welke behandelmogelijkheden er zijn. Vaak gebeurt dit gesprek al tijdens het eerste consult.
Behandelfase
7) Mogelijke behandelingen
Vocal Fold Scar is een lastig te behandelen stemprobleem. De behandeling is vooral gericht op het verminderen van de klachten en het verbeteren van de belastbaarheid van de stem. De behandeling bestaat vaak uit verschillende stappen, waarbij elke keer geprobeerd wordt de stem zo optimaal mogelijk te krijgen zonder blijvende verslechtering te veroorzaken. Operaties aan de stembanden kunnen de stem ook slechter maken. Het is moeilijk om vooraf de verbetering in stemkwaliteit en stembelastbaarheid te voorspellen. Er wordt daarom altijd gestart met kortdurende- of proefbehandelingen om te kijken of dit effect heeft.
We bespreken samen welke behandeling het meest geschikt lijkt en wat uw wensen daarin zijn. Het LUMC heeft veel ervaring met de behandeling van Vocal Fold Scar.
Er zijn verschillende behandelingen of combinaties daarvan mogelijk. Grofweg kunnen twee dingen verbeterd worden: de trilling en de sluiting van de stembanden. Dit kan met tijdelijke of langduriger behandelmethoden.
De behandelingen worden verdeeld in:
- Afwachten
- Logopedie
- Behandelingen op de polikliniek (met plaatselijke verdoving):
- (proef)injectie met ontstekingsremmende medicatie in de stemband om de trilling te verbeteren
- (proef)injectie met kort of langwerkend vulmiddel (hyaluronzuur of calciumhydroxyappatiet)
- Behandelingen op de operatiekamer (met algehele narcose):
- (proef)injectie met ontstekingsremmende medicatie in de stemband om de trilling te verbeteren
- (proef)injectie met kort of langwerkend vulmiddel (hyaluronzuur of calciumhydroxyappatiet)
- opvullen van de stemband met eigen vet
- operatie aan de stembanden met o.a. laser om de trilling te verbeteren
- naar binnen zetten van de stembanden via de hals (medianisatieplastiek of Laryngeal Framework Surgery, LFS)
- Behandeling van een glottisch web (verkleving tussen de stembanden):
- operatie aan de stembanden met o.a. laser om de stembanden te scheiden
Afwachten
Zijn de klachten niet ernstig? Dan kunt u ervoor kiezen om af te wachten.
Logopedie
Logopedie kan helpen de stembandsluiting te verbeteren. Ook leert u technieken om de belastbaarheid van de stem te vergroten, bijvoorbeeld in uw werk. We kunnen u helpen een logopedist in de buurt te vinden.
Behandelingen op de polikliniek
Injectie van ontstekingsremmende medicatie kan de trilling van de stemband verbeteren.
Ook kan er kortwerkend vulmiddel in de stemband gespoten worden op de plek waar de afwijking zit. Zo wordt de stemband dikker en sluit die beter.
Bij deze behandelingen worden de keel en stembanden goed verdoofd met een spray.
Behandelingen op de operatiekamer
De behandelingen die op de polikliniek gedaan kunnen worden, worden soms ook op de operatiekamer gedaan onder algehele narcose. Bijvoorbeeld als er nog meer in detail naar de stembanden gekeken wordt.
De stemband kan ook opgevuld worden met eigen (buik)vet. Dit blijft vaak langer zitten dan het kortdurende vulmiddel hyaluronzuur.
Een intensievere ingreep is een operatie om de afwijking uit de stemband te snijden, of de bovenlaag van het slijmvlies los te maken van de onderlaag. Dit kan gedaan worden met behulp van een laser.
De sluiting van de stembanden kan ook verbeterd worden door een medianisatieplastiek (ook wel Laryngeal Framework Surgery genoemd, LFS). Hierbij worden de stembanden naar binnen geduwd met een prothese in het schildkraakbeen. Dit is een operatie via de hals.
Bij een verkleving tussen de stembanden (glottisch web) kunnen de stembanden weer gescheiden worden door middel van een laser. Soms is het nodig een tijdelijke stent (siliconen mal) te plaatsen om de stembanden te laten genezen. Ook kan er soms een spierlapje gebruikt worden om de stembanden uit elkaar te houden.
Ook een combinatie van behandelingen kan mogelijk zijn. Het LUMC biedt als een van de weinige centra in Nederland alle beschikbare chirurgische, poliklinische en medicamenteuze behandelingen aan voor de behandeling van Vocal Fold Scar.
Evaluatiefase
8. Controleafspraken
Na de behandeling volgen er controlemomenten. Hoe vaak dit moet, hangt af van welke behandeling gekozen is.
Afwachten en logopedie:
- Controle bij de KNO-arts of verpleegkundig specialist na 3 tot 6 maanden
Behandeling met injectie (op de polikliniek of operatiekamer):
- Telefonische controle na 3 weken
- Controle bij de KNO-arts of verpleegkundig specialist na 3-4 maanden
- Telefonische controle na 1 jaar
Behandeling met chirurgie aan de stembanden of een medianisatieplastiek:
- Controle bij de logopedist 3 dagen na de operatie (voor stemoefeningen)
- Controle bij KNO-arts of verpleegkundig specialist na 3 en 9 maanden
- Controles daarna afhankelijk van welke behandeling is gedaan en van uw wensen
Wilt u eerder op controle komen? Bespreek dit met uw KNO-arts of de verpleegkundig specialist.
Wat is de prognose?
Vocal Fold Scar kan veel invloed hebben op het dagelijks leven. Bijvoorbeeld als u veel moet praten voor werk. Sommige mensen passen hun werkzaamheden of sociale activiteiten aan, omdat het spreken niet goed lukt. Door de behandelingen kan littekenweefsel ontstaan, waardoor de stembanden minder goed trillen. Dit kan het spreken vermoeiend maken. Vaak is er niet één oplossing en zijn er meerdere behandelingen nodig om tot een betere stem te komen. Het is dan ook vaak een langdurig traject met regelmatig bezoeken aan het ziekenhuis.
Wat kan ik zelf doen?
Roken en veel alcohol drinken, kunnen negatieve invloed hebben op de stem. We kunnen u helpen hiermee te stoppen, bijvoorbeeld via de huisarts.
Voorkom stemmisbruik (bijvoorbeeld heel hard en veel schreeuwen). Een logopedist kan u hierbij ondersteunen.
Voorkom ook gebruik van chemische stoffen. Die kunnen het slijmvlies verder irriteren. Heeft u last van maagzuur? Dan kan een maagzuurtablet helpen om dit te voorkomen. Bespreek dit met uw behandelaar.
Contact
Heeft u vragen over uw situatie of over de behandeling? Of heeft u een andere vraag?
Stuur dan een bericht naar de verpleegkundig specialist. Dit kan via MijnLUMC, het patiëntenportaal op www.lumc.nl. Kies dan voor e-consult.
Of mail via laryngologie@lumc.nl (vermeld uw patiëntnummer of geboortedatum).
Telefoonnummer poli KNO: 071- 526 80 20 (8.30-12.30 uur).
Bij spoed is er dag en nacht een KNO-arts bereikbaar. Overdag belt u de polikliniek KNO en wordt u doorverbonden. In de avond en de nacht belt u de afdeling spoedeisende hulp van het LUMC: 071 526 9111.