Van molecuul naar gepersonaliseerd anatomieboek tijdens operatie

9 januari 2018• PERSBERICHT

Een arts die tijdens een operatie hetzelfde ziet als in een anatomieboek: zenuwen die een ander kleurtje hebben dan een tumor, die vervolgens weer goed te onderscheiden is van het gezonde weefsel. En dat voor iedere patiënt persoonlijk. Dat is de droom van Fijs van Leeuwen, onderzoeker aan de afdeling Radiologie van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Een droom die steeds meer werkelijkheid wordt.

Animatie van gepersonaliseerde anatomiekaart van prostaat met daaromheen zenuwen (geel), bloedvaten (rood/blauw) en lymfeklieren (groen). Gemaakt met https://www.visiblebody.com.Zo kreeg Van Leeuwen recent zijn tweede Proof of Concept-beurs van Europese wetenschapsfinancier de European Research Council (ERC), als aanvulling op zijn eerder verkregen Starting Grant van dezelfde instelling. Met dit geld krijgt hij de kans om een zogenoemde ‘lead compound’ geschikt te maken voor gebruik in de klinische praktijk. “Met mijn onderzoeksgroep ontwikkel ik tracers, dat zijn stoffen die verschillende lichaamsonderdelen tijdens een operatie laten oplichten. Zo creëren we als het ware tijdens de operatie een realtime gepersonaliseerde anatomiekaart van de patiënt.”

Elk lichaam is anders

Nadat Van Leeuwen en zijn team met de eerdere ERC-beurzen een tracer ontwikkelde die sensorische zenuwen laat oplichten, wil hij nu hetzelfde doen voor een ander zenuwtype: de autonome zenuwen. De nieuwe tracer kan een hoop ellende besparen, denkt de onderzoeker. “In de praktijk ziet een lichaam er vanbinnen niet uit zoals in de leerboeken en niet elk lichaam is hetzelfde. Het is daarom voor een opererend arts lastig om te zien waar hij kan snijden en waar bijvoorbeeld zenuwen of andere cruciale structuren lopen.” 

Bij complexe chirurgische ingrepen gebeurt het bijvoorbeeld nogal eens dat er onbedoeld schade aan zenuwen ontstaat. Die zenuwschade zorgt ervoor dat de patiënt belangrijke lichaamsfuncties verliest. Zo kan bijvoorbeeld incontinentie optreden door schade aan autonome zenuwen. De techniek van Van Leeuwen kan deze bijwerkingen in de toekomst mogelijk voorkomen. “Door onze tracer zien artsen de zenuwen precies zitten, waardoor ze zenuwsparend kunnen opereren.” 

Beginnen bij het molecuul

Juist het oplossen van zulke problemen uit de praktijk is wat Van Leeuwen drijft. Hij studeerde scheikunde, met het doel om praktische antwoorden op belangrijke maatschappelijke vraagstellingen te kunnen formuleren. Voor het project met de fluorescente zenuwtracers werkt hij samen met urologen in het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam. “Wij beginnen bij het molecuul om nieuwe oplossingen te ontwikkelen voor technische uitdagingen bij de behandeling van patiënten. Dat is een unieke aanpak die al meerdere innovaties naar de kliniek gebracht heeft. De nieuwe zenuwtracer hebben we in het laboratorium al getest, maar nog niet bij patiënten. De komende tijd gaan we eerst nog beter uitzoeken hoe we de lead compound verder kunnen verbeteren.”

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.