Blog: voeding in de spreekkamer

11 februari 2016• BLOG

De aartsvader van de westerse geneeskunde, de Griekse arts Hippocrates van Kos, was er van overtuigd dat de balans tussen voeding en fysieke activiteit aan de basis lag van ziekte. De eed die hij zijn leerlingen liet afleggen (en die de basis vormt van de eed die artsen in Nederland tegenwoordig afleggen) zegt onder andere ''Ik zal dieetregels naar beste weten en vermogen aanwenden tot heil der zieken, nooit tot hun verderf of schade”. Voeding had een prominente plaats in de spreekkamer van Hippocrates, 2400 jaar geleden. In de spreekkamer van vandaag speelt voeding een volstrekt ondergeschikte rol. Hoe kwalijk is dat?

Prof. Hanno PijlMisselijkheid en diarree

Kort geleden bezocht een 54-jarige man mijn spreekuur. Hij had te horen gekregen dat zijn bloedglucoseconcentratie en bloeddruk te hoog waren. Beide afwijkingen verhogen de kans op een hartinfarct of beroerte, dus er moest iets aan gedaan worden. De man had het advies gekregen twee medicijnen te slikken. Die pillen hadden zijn bloedglucose en bloeddruk wel wat verlaagd, maar niet normaal gemaakt. Hij had tegelijkertijd last gekregen van misselijkheid en diarree. Zou de man beter af zijn geweest in de tijd van Hippocrates?

Eten en bewegen

Die had niet de beschikking over pillen. Hij had mijn patiënt waarschijnlijk geadviseerd te matigen met eten en meer te bewegen. Te veel eten, vooral te veel (snelle) koolhydraten en zout, en te weinig lichamelijke activiteit verstoren de glucosestofwisseling en verhogen de bloeddruk bij mensen die er (erfelijke) aanleg voor hebben. Beide afwijkingen verdwijnen als sneeuw voor de zon als die mensen minder suikers en minder zout gaan eten en meer gaan bewegen. Zonder bijwerkingen.

Suikers en zout vermijden

Ik heb gehandeld naar het voorbeeld van Hippocrates en mijn patiënt geadviseerd suikers en zout te vermijden en zuinig te zijn met koolhydraten in het algemeen. In de praktijk betekent dat zo min mogelijk industrieel bewerkt voedsel en beperking van brood, pasta, rijst en aardappelen. Bovendien adviseerde ik hem regelmatig te bewegen. Al binnen enkele dagen kon hij zijn medicatie minderen en na verloop van tijd zelfs helemaal laten staan. Misselijkheid en diarree verdwenen volledig.

Gemakkelijke pillen

De sterk op gemak gerichte wetenschappelijke en technische ontwikkelingen van de afgelopen eeuwen brachten ons de reflex van de geneeskunde van vandaag: als mensen ziek zijn, hebben we daar pillen voor. Daarbij zijn we de rol die onze leefstijl speelt in de ontwikkeling én behandeling van ziekte volledig uit het oog verloren. Wij weten heel goed welke aspecten van onze manier van leven bijdragen aan hoge bloeddruk en bloedglucose. Wij weten even goed hoe we onze leefstijl moeten veranderen om bloeddruk en glucose te verbeteren. Op een veilige en goedkope manier. 

Ik vind het te gek voor woorden dat wij, in het licht van deze wetenschap, naar oplossingen zoeken die weliswaar makkelijk in gebruik zijn, maar de oorzaak niet aanpakken, minder veilig zijn en vreselijk duur om te ontwikkelen.

Leefstijladvies als hoeksteen

Natuurlijk kunnen we lang niet alle ziekten genezen met voeding en beweging. Geen sprake van. Maar er liggen uitdagingen voor wetenschap en patiëntenzorg die veel meer aandacht verdienen dan ze nu krijgen. Alle grote medische problemen waar wij mee kampen, hebben te maken met onze leefstijl. Het lijdt geen twijfel dat voeding en beweging een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. Leefstijladvies zou de hoeksteen moeten zijn van de behandeling van de eerste drie aandoeningen. Het krijgt op dit moment veel te weinig aandacht in dit verband. 

Beperking van voeding heeft gunstige effecten op ziekten die te maken hebben met een ontspoord afweersysteem, zoals reuma. We weten nog niet precies hoe dat verklaard moet worden, maar nader onderzoek naar de rol van voeding in de ontwikkeling van deze ziekten lijkt op zijn plaats. Periodieke beperking van voedselinname en regelmatige lichamelijke activiteit beschermen tegen achteruitgang van de hersenfunctie en dementie. Voeding speelt mogelijk een rol bij verschillende darmziekten. Allemaal veelvoorkomende ziekten waar onze leefstijl mee te maken heeft. 

Groeiende belangstelling voor voeding

Het is niet verwonderlijk dat voeding en ziekte nauw met elkaar verbonden zijn. U bestaat immers uit wat u eet. Alle bouwstoffen die nodig zijn om uw lichaam op te bouwen en te onderhouden, komen direct of indirect uit uw voeding. Vreemd genoeg is er niet of nauwelijks aandacht voor voeding in de opleiding voor artsen. Er is echter groeiende belangstelling onder de jonge generatie. Daarvan getuigt de grote groep (huis)artsen die zich aanmeldde voor een nieuwe vereniging (in oprichting) van artsen die geïnteresseerd zijn in leefstijl en ziekte, een initiatief van huisartsen Tamara de Weijer en Lotte Derksen (Vereniging Arts en Voeding, informatie via: voedingindespreekkamer@gmail.com). Hulde aan dat initiatief! Meer aandacht voor voeding en leefstijl in de spreekkamer maakt de gezondheidszorg effectiever, goedkoper en veiliger.

Hanno Pijl is internist en hoogleraar in het vakgebied diabetes en overgewicht. 

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.