Meer bewustwording van etnische en culturele diversiteit in het onderwijs

Nour Al Kuhaili, promovendus en één van de initiatiefnemers van het impulsteam vertelt: “Meer bewustwording van etnische en culturele diversiteit draagt bij aan meer cultuursensitieve zorg. Hierbij gaat het om de invloed van verschillende culturen op het contact met een patiënt. Zo kan een ziekenhuisopname van iemand met een Irakese achtergrond gepaard gaan met veel familiebezoek. Wat op de werkvloer soms tot frictie leidt, kan vanuit een ander perspectief juist worden gezien als een teken van betrokkenheid en respect.”

“Tegelijkertijd draagt bewustwording bij aan het behouden van talenten. Uit onderzoek blijkt dat 20 tot 30% van de geneeskundestudenten in Nederland een migratieachtergrond heeft. Toch zie je dat maar 3 tot 4% van de medisch specialisten in opleiding een migratieachtergrond heeft. Ergens op de route ‘lekt’ dit talent weg. Dat is zonde, want dokters met verschillende achtergronden zorgen voor andere perspectieven en meer creativiteit in het team. Dat leidt weer tot een betere werksfeer, omdat je als zorgprofessionals elkaar beter kunt ondersteunen”, vertelt Nour.

Op de afdeling Public Health en Eerstelijnsgeneeskunde (PHEG) is eind 2020 het Expertise Team Culturele Competenties opgericht. Dit team werkt aan integratie van culturele diversiteit in het onderwijs waar de afdeling PHEG verantwoordelijk voor is, dit betreft vooral de extramurale zorg (zorg buiten het ziekenhuis). Nour: “We hoorden dat meerdere medisch specialisten binnen het ziekenhuis hier ook meer wilden doen in het onderwijs. Maar vanwege tijdgebrek kwam het niet van de grond. Ze geven namelijk vaak les naast hun reguliere werk. Uiteindelijk is met hulp van de opleidingscoördinator van de bachelor Geneeskunde en de vice-decaan onderwijs een impulsteam opgericht dat docenten, onderwijsmakers en studenten ondersteunt om bewustwording verder te verankeren”, vertelt Nour. Marit Sijtsema, opleidingscoördinator van de bachelor Geneeskunde, vult aan: “Diversiteit en inclusie is heel breed, dat kan soms intimiderend zijn voor docenten. Het impulsteam helpt docenten om concrete stappen te zetten in hun eigen onderwijs.”

Drie pijlers

Dit doen ze aan de hand van drie pijlers. Nejla Bekdur, coördinator van het impulsteam: “De eerste is het screenen van onderwijsprogramma’s door onze student-assistenten. Zij steunen ons door dik en dun. Voor het screenen werken we vanuit de wetenschap. Zo gebruiken we beschikbare informatie van het CODING (Collectief voor Diversiteit en Inclusie in de Nederlandse Geneeskunde). Met deze informatie en aanvullingen vanuit andere wetenschappelijke literatuur heeft Nour een ‘checklist’ gemaakt die makkelijk is in gebruik. De checklist van anderhalve A4 biedt praktische richtlijnen voor woordkeuze, klinische casuïstiek en beeldgebruik, met als doel stereotypering te voorkomen en diversiteit op een respectvolle manier te verankeren in het onderwijs. De resultaten bespreken we met de blokcoördinator: wat gaat er goed en wat kan beter? Hierbij geven we advies op maat. We zijn erg ver met het screenen. Zo hebben we de bachelor Biomedische Wetenschappen al helemaal gescreend, zijn we bijna klaar met de bachelor Geneeskunde en zijn we vergevorderd met de master Farmacie.”

 “Pijler twee gaat over docentprofessionalisering”, vertelt Bekdur verder. “We sluiten aan bij verschillende conferenties en bijeenkomsten in het LUMC om workshops en presentaties te geven. Ook sluiten we aan bij initiatieven van de Universiteit Leiden. Pijler drie zijn de studenten. We vragen input van onze student-assistenten en hebben onder andere contact opgenomen met de Leidse Co-raad.”

Al Kuhaili: “Ook willen we mentorschappen voor studenten opzetten. Als jij de eerste in jouw omgeving bent die naar de universiteit gaat, dan is het heel erg zoeken naar hoe alles werkt. In het geval van medisch specialismen zijn er bijvoorbeeld studenten die vanuit hun omgeving al op de hoogte zijn van hoe ze zich het beste kunnen voorbereiden op een opleidingsplek voor een medisch specialisme. Uiteindelijk zal een medisch specialist vaak kiezen voor degene met het beste cv. Dat is in principe natuurlijk heel goed, maar voor iemand die het wiel zelf moet uitvinden, kost het veel energie en tijd om hetzelfde cv te bereiken als iemand die al voorbereid is. Hierdoor haken veel studenten af. Met rolmodellen willen we hen helpen.”

Breder dan geneeskunde

Het impulsteam geeft advies aan meerdere opleidingen. Al Kuhaili: “Het thema is natuurlijk niet alleen belangrijk voor dokters, maar voor alle studenten en zorgverleners. Iedereen krijgt in zijn toekomstige praktijk direct of indirect toch met de prachtige multiculturele samenleving te maken. In welk vakgebied ook, ieder mens heeft onbewuste vooroordelen. Het is belangrijk om te kijken hoe we ons hier bewust van worden en hoe dat het werk beïnvloedt.”

Bekdur: “Bij Biomedische Wetenschappen gaat het bij dit thema bijvoorbeeld niet zozeer om onderwijs op celniveau, maar kijken we onder andere naar het onderwijs over onderzoek. Denk aan het werven van deelnemers voor een onderzoek.” Dat benadrukt student-assistent Merith Walraad: “Ook binnen de biomedische wetenschappen is aandacht voor diversiteit en inclusie nodig, omdat inclusieve geneeskunde begint bij inclusief onderzoek."

“Juist in het onderzoek zit nog een groot gat wat betreft die representatie”, vult Al Kuhaili aan. “We willen het thema nog breder onder de aandacht brengen. Zo geven we bijvoorbeeld ook workshops aan verpleegkundigen over cultuursensitieve zorg. Tegelijkertijd moet je ergens beginnen. Daarom hebben we er nu voor gekozen om de focus op de universitaire opleidingen te leggen.”

Sense of belonging

Bekdur en Al Kuhaili zien de bewustwording voor etnische en culturele diversiteit en inclusie groeien. Bekdur: “Ondanks dat het impulsteam een impuls geeft, blijven onze adviezen natuurlijk bestaan en hoop ik dat we met extra educatie meer bewustwording hebben gecreëerd. Daarnaast willen we het stokje straks overdragen aan docent- en studentambassadeurs die hiermee verder kunnen gaan. Ook delen we onze ervaringen en handvatten met andere umc’s en geïnteresseerden, en vice versa. We kijken naar mogelijkheden om al het beschikbare materiaal landelijk te bundelen, zodat niet iedereen zelf opnieuw hoeft te beginnen.”

Al Kuhaili: “Als impulsteam zijn we onderdeel van iets groters. Het uiteindelijke doel is dat iedere student niet alleen het gevoel krijgt dat dit is waar ze horen: ‘sense of belonging’, maar ook echt gewaardeerd wordt om wie ze zijn, hun unieke eigenschappen, achtergrond en talenten. En dat ze die eigenschappen als hun kracht kunnen inzetten.”