Een korte pauze maakt afweercellen tot sterkere strijders tegen kanker

Afweercellen laden zich op

In het onderzoek gebruikten de onderzoekers medicijnen die ook al in de kankerzorg worden toegepast om de celdeling tijdelijk te remmen. Tijdens de pauze stoppen de CD8 T-cellen met delen maar blijven ze wel actief. Ze nemen meer voedingsstoffen op, slaan extra energie op en maken meer van het stofje IL-2 aan. Dit stofje speelt een belangrijke rol bij de groei en overleving van afweercellen. Hoofdonderzoeker en hoogleraar Ramon Arens vergelijkt dit met opladen: “Tijdens de pauze laden de cellen zichzelf als het ware op. Ze bereiden zich voor op wat daarna komt.”

Sneller en krachtiger na de pauze

Zodra de pauze stopt en de celdeling weer op gang komt, reageren de afweercellen sneller en krachtiger dan gewone CD8 T-cellen. Ze delen zich sneller, blijven langer actief en zijn beter in staat om tumorcellen aan te vallen. Ook andere afweercellen krijgen tijdens de pauze te maken met een rem op celdeling, maar CD8 T-cellen reageren hier anders op. Tijdens de pauze maken zij grote hoeveelheden van het stofje IL-2 aan, een groeisignaal dat andere cellen veel minder produceren. Daardoor gebruiken CD8 T-cellen de pauze niet alleen als een stop maar ook als een voorbereiding. Ze slaan energie op, passen hun stofwisseling aan en zijn klaar voor snelle groei zodra de rem wordt losgelaten.

Arens licht toe: “De CD8 T-cellen weten deze tijdelijke pauze in hun voordeel te gebruiken. Na afloop komen ze sterker terug en blijven ze langer in actie.” In proeven met muizen leidde dit tot duidelijke effecten. Tumoren groeiden langzamer en behandelingen, zoals immunotherapie en kankervaccins, werkten beter. De onderzoekers bekeken ook menselijk materiaal, zoals biopten van vrouwen met borstkanker. Dat zijn kleine stukjes weefsel die eerder voor onderzoek waren afgenomen. Na behandeling met een medicijn dat de celdeling tijdelijk remt, zagen de onderzoekers bij veel van deze vrouwen actievere CD8 T-cellen. Dat laat zien dat het effect dat in proefdieren werd gevonden, ook bij mensen aanwezig is. De resultaten van het onderzoek zijn recent gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Immunology.

Betekenis voor kankerbehandeling

Deze ontdekking is belangrijk, omdat veel kankerbehandelingen juist gericht zijn op het remmen van celdeling. Lange tijd bestond de zorg dat dit ook nadelig zou zijn voor het afweersysteem. Dit onderzoek laat zien dat een korte en goed getimede rem afweercellen juist kan versterken. Het helpt ook te begrijpen waarom sommige vormen van chemotherapie goed samen kunnen werken met immunotherapie.

Het onderzoek betekent nog niet dat patiënten binnenkort een nieuwe behandeling krijgen. Daarvoor is eerst meer vervolgonderzoek nodig. Wel laat deze studie zien dat bestaande behandelingen in de toekomst mogelijk slimmer gecombineerd kunnen worden, zodat het eigen afweersysteem beter kan helpen bij de bestrijding van kanker. Zoals Arens het samenvat: “Soms is even stoppen geen achteruitgang, maar een goede voorbereiding om daarna sterker terug te komen. Dat geldt niet alleen voor mensen, maar ook voor onze afweercellen.”

Hoogleraar Ramon Arens

Meer informatie

Dit onderzoek kwam mede tot stand door financiële ondersteuning vanuit KWF Kankerbestrijding, het Zwaartekrachtprogramma van NWO en de Gisela Thier fellowship (LUMC).