Zoeklicht op het immuunsysteem

10 november 2017• PERSBERICHT

Het menselijk afweersysteem tot in de kleinste details in de gaten houden, oftewel immuunmonitoring: dat is de specialiteit van prof. Jacques J.M. van Dongen. “Door afweercellen in het lichaam te observeren krijg je inzicht in ziektebeelden én in het effect van een therapie op het immuunsysteem”, zegt hij. “Immuunmonitoring is mogelijk ook bruikbaar om met een klein beetje bloed vroegtijdig vast te stellen of iemand een ziekte als kanker heeft.” Op 10 november houdt de hoogleraar Medische Immunologie zijn oratie.

Een academisch ziekenhuis als het LUMC biedt veel verschillende behandelingen aan, waarvan een deel nogal ingrijpend. “Bijvoorbeeld stamceltherapie, antistoftherapieën en immuuntherapieën”, vertelt Van Dongen. “Zulk soort behandelingen hebben ook effect op het normale afweersysteem. Hoe groot en langdurig is de schade? Hoe kun je de schade beperken, hoe verloopt het herstelproces en kunnen we dat bespoedigen?” Met immuunmonitoring kun je hierop antwoorden vinden, hoopt Van Dongen. 

Sluipende ziektes opsporen

Maar er is waarschijnlijk meer mogelijk met immuunmonitoring: vroegtijdig diagnoses stellen en het ziekteproces volgen. “Ik denk vooral aan ziektes die sluipenderwijs ontstaan en dan voortwoekeren, zoals kanker, Lyme en Q-koorts.” Juist zulke ziekten zou je zo vroeg mogelijk willen opsporen en behandelen, nog voordat er veel schade ontstaat. “In het LUMC gaan we kijken naar fragmenten van eiwitten die meereizen met de macrofagen, de ‘vuilniswagens’ van het afweersysteem. Als dat lukt, kan een klein beetje bloed volstaan om te bekijken wat de macrofagen afvoeren, en daaruit zou je moeten kunnen afleiden wat er elders in het lichaam aan de hand is.” Voor dit onderzoek ontving Van Dongen vorig jaar een ERC-Advanced grant

Technologie gebundeld

Voor immuunmonitoring is moderne technologie onmisbaar. Met name flowcytometrie voor het bestuderen van de afweercellen in bloed en beenmerg. “We kunnen steeds meer”, vertelt de hoogleraar enthousiast. “Zeer recent toonden we in 4 ml bloed maar liefst 250 verschillende soorten witte bloedcellen aan. Met klassieke flowcytometrie kwamen we voorheen tot slechts ongeveer 20 soorten.” Samen met prof. dr. Frank Staal geeft Van Dongen leiding aan de LUMC Flow cytometry Core Facility (FCF), waar bijna twintig apparaten van verschillende afdelingen bijeen zijn gebracht. “In de afgelopen 1,5 jaar hebben we veel technologie en expertise gebundeld. Dat was een complexe aangelegenheid, maar we kunnen nu veel efficiënter werken. Bovendien kunnen we zo nieuwe inzichten en technieken eenvoudig binnen het ziekenhuis verspreiden.” 

Durf

Bestuurlijke en logistieke zaken kosten Van Dongen veel tijd – tijd die hij niet in zijn eigen onderzoekslijn kan stoppen. Is dat niet jammer? “Ik moet daar een balans in vinden. Echte vooruitgang bereik je alleen door samenwerking, daar moet je dus veel tijd en energie in stoppen.” De hoogleraar vindt het jammer dat onderzoekers vaak nog terughoudend zijn met samenwerking. “Dat andere groepen je data misbruiken is hoogst zeldzaam. Je moet zulke zaken gewoon duidelijk afspreken.” Van Dongen zou daarnaast graag zien dat meer onderzoekers hun eigen weg in slaan. “Probeer altijd nieuwe dingen te doen, hobbel niet achter de massa aan. Dat vergt moed, maar als je overtuigd bent dat je op het goede spoor zit, ga er dan voor!”

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.