Vaten onder druk - artikel uit LUMC Magazine

26 oktober 2015• NIEUWSBERICHT

Wat zijn de gevaren van hoge bloeddruk en hoe kom je er vanaf?

Om op tijd te zijn voor mijn afspraak wacht ik niet op de liftmaar beklim in snel tempo zeven trappen. Mijn hart klopt stevig en ik voel dat mijn huidskleur een ‘gezonde’ tint aanneemt. Die normaal zo keurige bloeddruk van mij is nu vast torenhoog, denk ik. Dat treft, want ik ben op weg naar een interview over hoge bloeddruk – een gevaarlijke kwaal waar vele Nederlanders aan lijden. En helaas niet alleen als ze net zeven trappen hebben beklommen.

Zonder bloed dat door je aderen stroomt – en dus tegen de wanden van je bloedvaten drukt – kun je niet leven. Maar een te hoge bloeddruk geeft gezondheidsrisico’s. Dat komt doordat de binnenbekleding van de vaten dan beschadigd raakt en minder goed functioneert, legt internist ouderengeneeskunde dr. Majon Muller uit. Zij is gespecialiseerd in hoge bloeddruk bij ouderen. “Daardoor vormt zich bindweefsel, dat de vaten stijver en nauwer maakt.” Nierarts dr. Paul van der Boog, gespecialiseerd in het zelf managen van hoge bloeddruk, vult aan: “En dat kan weer leiden tot hart- en vaatziekten en tot beschadiging van de nieren.”

Boven- en onderdruk

Op zich geeft een hoge bloeddruk zelden klachten. “Veel mensen denken dat je hoofdpijn of een rood hoofd krijgt van een hoge bloeddruk, en dat je ervan gaat zweten of duizelig wordt. Maar dat is eerder uitzondering dan regel”, zegt prof. Menno Huisman (internist vasculaire geneeskunde). Het is naast de acute gezondheidsrisico’s vooral vanwege de gezondheidsrisico’s op langere termijn dat zorgverleners regelmatig naar de bloeddrukmeter grijpen. Als patiënt krijg je dan een band om je bovenarm die stevig wordt opgepompt en dan weer leegloopt. Daarna krijg je twee getallen te horen: 130/80 bijvoorbeeld. Maar wat betekenen die getallen? “De eerste waarde is de bovendruk, gemeten in millimeter kwik”, legt Van der Boog uit. “Dat is de bloeddruk in de vaten op het moment dat het hart samenknijpt en met volle kracht het bloed de aderen inpompt. Het tweede getal, de onderdruk, geeft aan hoe hoog de druk is als het hart juist ontspant.”

Veel mensen denken dat je hoofdpijn krijgt of duizelig wordt van hoge bloeddruk. Maar dat is eerder uitzondering dan regel


Bij de meeste mensen met een hoge bloeddruk zijn zowel de onder- als de bovendruk te hoog. “Een hoge bovendruk is vooral slecht voor de grote bloedvaten, en een hoge onderdruk voor de kleine”, licht Van der Boog toe. Bij ouderen komt ook wel een hoge bovendruk voor met een normale onderdruk. Dat heeft te maken met verstijving van de bloedvaten.

Beroerte

Als hoge bloeddruk niet behandeld wordt, kunnen de gevolgen op lange termijn ernstig zijn. “Vooral de kans op een beroerte is verhoogd”, zegt Huisman. “Veel mensen denken eerder aan een hartinfarct, maar dat verband is zwakker. Wel kan er op lange termijn hartfalen ontstaan, oftewel verminderde pompkracht van het hart. Dat heeft te maken met verdikking van de hartspier doordat het hart als het ware tegen de hoge bloeddruk in moet pompen. Door zo’n verdikte hartspier kunnen trouwens ook ritmestoornissen ontstaan.” De hoge bloeddruk kan op termijn ook de nieren beschadigen, met alle gevolgen van dien.
Gemiddeld lijdt ongeveer een op de drie Nederlanders tussen de 30 en 70 jaar aan hoge bloeddruk, door artsen vaak hypertensie genoemd. Mannen hebben vaker een hoge bloeddruk  dan vrouwen (37 resp. 26 procent). Bij mensen ouder dan 70 jaar lijdt ongeveer 70 procent aan hoge bloeddruk, meestal een hoge bovendruk.

Oorzaken van hoge bloeddruk

Waarom iemand een hoge bloeddruk heeft, is meestal niet bekend. Bij een op de twintig is er echt een duidelijk aanwijsbare oorzaak, bijvoorbeeld een hormoonstoornis, een nierziekte of bepaalde medicijnen. Bij de anderen gaat het waarschijnlijk om een combinatie van factoren, zoals leefstijl, stress en erfelijke aanleg.
Aan dat laatste doe je natuurlijk niets, maar veel oorzaken kun je wél zelf beïnvloeden. Als mensen met overgewicht afvallen, daalt hun bloeddruk. Een voedingspatroon met veel groenten en fruit, vis, noten en magere zuivelproducten helpt ook. Je kunt beter niet veel alcohol drinken en voorzichtig zijn met verzadigd (dierlijk) vet. Zout is ook slecht, maar alleen voor mensen met een zoutgevoelige hoge bloeddruk. Dat geldt voor ongeveer de helft. Drop en zoethout bevatten een hormoonachtig stofje dat de bloeddruk kan verhogen – voorzichtig daarmee dus! 

Vooral de kans op een beroerte is bij hoge bloeddruk verhoogd


Stoppen met roken verlaagt de bloeddruk, en dat geldt ook voor minder stress en meer ontspanning in je leven. Sommige vrouwen blijken een hoge bloeddruk te krijgen van de anticonceptiepil. Zij kunnen overstappen op een andere vorm van anticonceptie. Ten slotte helpt voldoende bewegen, met name voor de bovendruk. Tijdens het sporten stijgt de bloeddruk weliswaar even, maar over het geheel genomen daalt hij.

Hart, vaten en nieren

Hoe hoog je bloeddruk is, hangt af van de werking van je hart, je bloedvaten en je nieren. “Zie het hart als de waterpomp, de bloedvaten als de tuinslang, en je nieren als de sproeier”, vergelijkt Van der Boog. “Hoe sneller en krachtiger je hart pompt, hoe hoger de druk in de tuinslang wordt. Maar ook de tuinslang zelf - de bloedvaten dus - doet ertoe. Als de slang elastisch is, zal de bloeddruk minder hoog oplopen dan als die slang nauw en stijf is. En als laatste is ook de sproeier van belang. Als het water goed wordt afgevoerd, dan blijft de druk makkelijker binnen de perken.”
Vaak is het niet óf óf, maar én én. Als de bloedvaten stijver worden, moet het hart wel harder gaan pompen om er nog bloed door te kunnen persen. Dan wordt de bloeddruk hoger en raken de bloedvaten beschadigd, waardoor ze nog stijver worden. Zo versterkt het effect zichzelf.

Type medicijn  Werking 
 Plaspillen, bijv. hydrochloorthiazide, furosemide Laten de nieren meer vocht afvoeren, waardoor de bloeddruk daalt
RAS-remmers, bijv. ACE-remmers zoals lisinoprilVerzwakken het regelmechanisme dat de bloedvaten vernauwt. Door de wijdere vaten daalt de bloeddruk
Calciumantagonisten, bijv. nifedipineRemmen de opname van calcium door spiercellen. De spieren in de vaatwanden verslappen én het hart klopt minder krachtig, waardoor de bloeddruk daalt
Bètablokkers, bijv. metoprolol Blokkeren de werking van stresshormonen op de spiercellen van hart- en bloedvaten. Het hart klopt daardoor rustiger en de bloeddruk daalt
Medicijnen die via het zenuwstelsel werken, bijv. doxazosineBlokkeren bepaalde receptoren in centraal zenuwstelsel, waardoor bloedvaten verwijden

De werking van pillen

Sommige medicijnen tegen hoge bloeddruk werken op het hart en/of de bloedvaten, andere zorgen vooral voor minder vocht in het lichaam (tabel 2). Welke bloeddrukpillen je krijgt voorgeschreven, hangt onder meer af van je leeftijd en of je nieren een rol spelen, maar ook van eventuele andere aandoeningen waar de medicijnen een goed of juist slecht effect op kunnen hebben.

In praktijk blijken veel mensen hun medicijnen tegen hoge bloeddruk niet goed te gebruiken

Vanaf welke waarden krijg je medicijnen voorgeschreven? “In principe als er sprake is van hypertensie, dus meer dan 140/90”, antwoordt Majon Muller. “Maar of een arts medicijnen voorschrijft, hangt ook af van andere risicofactoren. Als je bijvoorbeeld ook nog een hoog cholesterol of diabetes hebt, dan is de kans op een beroerte of hartinfarct al groter. Dan wil de arts dus eerder die bloeddruk verlagen.” Ook als er hart- en vaatziekten in de familie zitten of als er eiwit in de urine zit – wat wijst op problemen met de nieren – zullen artsen eerder medicijnen tegen hoge bloeddruk voorschrijven. 

Blijven slikken

Moet je die medicijnen altijd blijven slikken, ook als je bloeddruk weer normaal is? “Ik ben bang van wel”, zegt Van der Boog. “Want als je bloeddruk mét medicijnen normaal is, dan is er een grote kans dat  hij weer te hoog wordt als je ermee stopt.”
In praktijk blijken veel mensen hun medicijnen tegen hoge bloeddruk niet volgens de voorschriften te gebruiken. “Sterker nog: waarschijnlijk neemt de helft hun pillen helemaal niet, en van de mensen die ze wél slikken, vergeet de helft ze regelmatig in te nemen”, schat Huisman. “Veel mensen zijn niet overtuigd van het nut van de pillen – ze hebben toch geen last van die hoge bloeddruk? Ze slikken hun pillen alleen een paar dagen voordat ze naar de dokter moeten voor controle – zoals mensen ook hun tanden extra goed poetsen als ze naar de tandarts moeten. Maar tussendoor niet. Ik vind dat artsen daarom moeten blijven benadrukken dat het om de lange termijngevolgen van hoge bloeddruk gaat.”

Bijwerkingen

Er zijn ook mensen die last hebben van bijwerkingen zoals lusteloosheid, prikkelhoest of impotentie en daarom hun pillen laten staan. “Zij moeten overstappen naar een ander medicijn waar ze geen of minder last van hebben”, zegt Huisman daarover.
Bij ongeveer een op de tien mensen met hoge bloeddruk lukt het niet om de bloeddruk met medicijnen onder controle te krijgen. Dat is een groot probleem, vindt Huisman. “In een deel van de gevallen zal dat komen omdat mensen hun medicijnen niet of niet goed gebruiken. Het kan ook komen doordat er een ongebruikelijke, achterliggende oorzaak is voor de hoge bloeddruk, bijvoorbeeld een vernauwing van de nierslagader, de ziekte van Cushing of een gezwel aan de bijnieren.”
Vaak blijft het onbegrepen waarom de medicijnen de bloeddruk niet genoeg omlaag weten te brengen. Een kleine troost voor wie gezond leeft, medicijnen slikt en toch een hoge bloeddruk houdt: het is geen ziekte, alleen een risicofactor.
  

Op latere leeftijd

Bij de meeste mensen stijgt de bloeddruk met het klimmen van de jaren, omdat de vaten stijver worden. Gek genoeg blijken mensen op zeer hoge leeftijd soms juist beter af met een hoge bloeddruk dan met een lage. Als zij een lage bloeddruk hebben, dan krijgen ze vaker een beroerte of geheugenproblemen en hebben ze meer kans om te overlijden. Reden dus om op te passen met medicijnen bij deze groep. De bloeddruk kan bovendien ook té laag zijn. Dan kunnen mensen bijvoorbeeld duizelig worden bij het opstaan, onderuitgaan en een heup breken. De zogenoemde DANTE-studie, uitgevoerd door onder anderen prof. Roos van der Mast (Ouderenpsychiatrie), onderzocht het effect van stoppen met medicijnen tegen hoge bloeddruk bij ouderen met een kwetsbaar brein en geheugenproblemen. De gedachte is dat die hoge bloeddruk misschien wel nodig is om de organen, zoals het brein, goed van bloed te kunnen voorzien. De resultaten van het onderzoek worden binnenkort bekendgemaakt. 

 

Diabetes en de bloeddruk

Insuline kent iedereen van z’n rol bij diabetes en bloedsuiker, maar dit hormoon blijkt ook de bloeddruk te verhogen. Misschien verklaart dit waarom patiënten met diabetes type 2 en mensen met overgewicht vaak een hoge bloeddruk hebben: zij zijn minder gevoelig geworden voor insuline, waardoor hun alvleesklier extra insuline gaat aanmaken. En dat hormoon stuwt de bloeddruk omhoog. 

Witte-jassen-hoge-bloeddruk
Voor veel mensen herkenbaar: je weet dat de dokter je bloeddruk gaat meten en van de zenuwen schiet je helemaal in de stress. Wedden dat hij wéér een te hoge waarde meet?!? En tja, dat is dan meestal ook zo. Want die stress doet je bloeddruk natuurlijk weinig goed.
Dit effect noemt men ‘witte-jassen-hoge-bloeddruk’. Dikke kans dat die bloeddruk op andere momenten dan gewoon in orde is. Toch? Nou, niet automatisch. Want als je op stress reageert met een hoge bloeddruk, en je hebt in het dagelijks leven óók veel stress, dan zal je bloeddruk waarschijnlijk wel vaker te hoog zijn. Het is daarom belangrijk om stress te beperken. 


Zelf meten of laten meten?

Zelf meten of laten meten?De bloeddruk kan enorm wisselen, afhankelijk van bijvoorbeeld temperatuur, stress en lichaamshouding. Daarom is één meting niet genoeg voor de diagnose hoge bloeddruk. “De bloeddruk bij de dokter is vaak hoger dan in de thuissituatie”, vertelt nierarts Paul van der Boog.  Uit onderzoek is bekend dat thuismetingen een betrouwbaarder beeld geven van de werkelijke bloeddruk dan metingen die verricht zijn door zorgverleners. Thuis kun je op een rustig moment de bloeddruk meten, en je kunt ook méér metingen uitvoeren. Het zelf meten van de bloeddruk kan een patiënt ook motiveren om zijn medicijnen goed te slikken.
Soms laat de arts een 24-uursbloeddrukmeting uitvoeren. De patiënt gaat dan naar huis met een apparaat dat om de 30-60 minuten automatisch de bloeddruk meet. “Dat is vooral handig bij ouderen die zelf niet zo goed een bloeddrukmeter kunnen bedienen”, merkt Majon Muller op. Je krijgt zo ook een goed beeld van de bloeddruk ’s nachts. Het is alleen wel veel gedoe voor de patiënt, 24 uur met een bloeddrukmeter rondlopen.  


Krasse knarren

Dementie werd lange tijd altijd aangezien voor de ziekte van Alzheimer, te wijten aan eiwitplaques die zich ophopen in de hersenen. “Maar tegenwoordig is er steeds meer aandacht voor de rol van hart- en bloedvaten”, vertelt radioloog prof. Mark van Buchem. “Want als er iets schort aan de bloedvoorziening van het brein, dan kun je óók verwachten dat de hersenfuncties achteruitgaan.” Hoge bloeddruk kan hierbij op twee manieren een rol spelen, legt hij uit. “Door een hoge bloeddruk kan de hartfunctie verminderen, én de hoge druk kan de kleine vaten in de hersenen beschadigen.” Binnen het onderzoeksprogramma Heart-brain connection, waaraan behalve het LUMC ook onder andere het VUmc meewerkt, zoomt Van Buchem verder in op de rol van de bloedsomloop bij dementie. “Daarvoor onderzoeken we heel veel 75-plussers, onder andere met MRI-scans van hart en hersenen en met tests van de hersenfuncties.” Als er inderdaad verbanden worden gevonden, dan biedt dat aanknopingspunten voor nieuwe behandelingen tegen dementie. “Voor de ziekte van Alzheimer bestaat eigenlijk nog geen therapie. Maar problemen met de bloedsomloop, dáár kun je best wat aan doen!” 


Ingreep tegen hoge bloeddruk?

Bij een deel van de patiënten lukt het, ondanks een groot aantal bloeddrukverlagende middelen, niet om de bloeddruk voldoende te verlagen. Voor sommige van deze patiënten is er een alternatieve behandeling: renale denervatie. Door een katheter die via de liesslagader naar de nierslagaders komt, worden de zenuwen naar de nier, die een belangrijke rol spelen bij de bloeddruk, uitgeschakeld. Hoe zinvol deze behandeling is, wordt nog onderzocht. In het kader van dit wetenschappelijk onderzoek voert ook het LUMC deze behandeling uit.  


Naar de hoge-bloeddruk-poli

Het LUMC kent een hypertensie-poli, speciaal bedoeld voor mensen met hoge bloeddruk. Hoge bloeddruk hoort eigenlijk thuis bij de huisarts, maar als die er niet uitkomt, neemt het LUMC de patiënt tijdelijk over. De behandeling in het LUMC is erop gericht om de bloeddruk te verlagen, maar ook om andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten te verkleinen. 
Patiënten komen op bezoek bij de internist vasculaire geneeskunde en bij de vasculair verpleegkundige. Er wordt een uitgebreid lichamelijk onderzoek gedaan, met onder meer bloedafname en een hartfilmpje. Ook worden eventuele andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten in kaart gebracht, zoals overgewicht, roken en erfelijke aanleg. Als het zinnig lijkt om af te vallen en de leefstijl gezonder te maken, dan kan een patiënt terecht bij de vasculair verpleegkundige. Zij helpt daarbij – en met succes, zo blijkt. Het percentage mensen dat succesvol stopt met roken ligt bij haar bijvoorbeeld op 10 procent, tegen 5 procent onder begeleiding van een arts. 


10 tips bij een te hoge bloeddruk 
  1 Slik trouw de voorgeschreven medicijnen
  2 Stop met roken
  3 Val af als je te zwaar bent
  4 Eet veel groenten en fruit, vis, noten en magere zuivelproducten
  5 Vermijd verzadigde (dierlijke) vetten
  6 Wees matig met alcohol
  7 Zorg voor genoeg lichaamsbeweging
  8 Pas op met zout, drop (ook zoete drop!) en zoethout
  9 Beperk de stress in je leven en ontspan regelmatig
  10 Slik je de pil? Vraag je arts of die je bloeddruk misschien verhoogt
 
Tekst: Diana de Veld l Dit artikel is verschenen in LUMC Magazine nr. 4 van 2015.

 

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.