Zes talentvolle onderzoekers krijgen Veni-beurs voor onderzoek in het LUMC

De persoonsgebonden wetenschappelijke beurs is onderdeel van het NWO-talentenprogramma en richt zich op startende onderzoekers die recent gepromoveerd zijn. Met de beurs, ter waarde van maximaal €320.000, kunnen de laureaten de komende drie jaar hun eigen onderzoeksideeën verder ontwikkelen.

Nienke Slagboom | Gezondheid in de schaduw van de mijnen

Diep onder de grond waren de steenkoolmijnen in Belgisch en Nederlands Limburg generaties lang met elkaar verbonden. Na het sluiten van de mijn ontstonden bovengronds twee verschillende verhalen. Tot op de dag van vandaag verschillen de gezondheid en levensverwachting van families aan beide kanten van de grens sterk van elkaar. Medisch antropoloog Nienke Slagboom onderzoekt met haar project waarom en hoe die gezondheidslijnen uit elkaar zijn gaan lopen.

Ook zoekt ze naar de verhalen achter de cijfers: hoe drie generaties de mijnsluitingen hebben beleefd, hoe gemeenschappen reageerden en welke sociale en structurele factoren een rol speelden. Door archiefonderzoek te combineren met gesprekken met families, leiders en bestuurders wil ze laten zien hoe gezondheidspatronen zich over generaties vormen en wat dat betekent voor toekomstige transities.

Slagboom is onderzoeker aan de Health Campus in Den Haag. Eerder deed zij onderzoek naar gezondheidsongelijkheid in gezinnen na het wegvallen van de visserij in het Zuid-Hollandse Katwijk.

Dennis Hoving | Beter begrijpen hoe lichaam reageert op vaccins

Vaccins behoren tot de effectiefste manieren om infectieziekten te voorkomen. Toch is niet precies bekend hoe vaccins in het lichaam werken en waarom het ene vaccin beter of langer beschermt dan het andere. Een goed vaccin zorgt voor een sterke reactie van het immuunsysteem. Het maakt het lichaam alert op een ziekteverwekker en helpt om langdurig immunologisch geheugen op te bouwen. Dat betekent dat het lichaam een ziekteverwekker onthoudt en er bij een volgende besmetting snel op kan reageren.

De milt speelt waarschijnlijk een belangrijke rol bij dit geheugen. Dit orgaan helpt namelijk bij het maken en bewaren van speciale afweercellen die het lichaam voor langere tijd beschermen. In dit Veni-project onderzoekt Dennis Hoving of de reactie op een vaccin inderdaad in de milt plaatsvindt en of de milt bijdraagt aan hoe goed een vaccin werkt. Ook onderzoekt hij welke eigenschappen bepalen of geheugencellen in de milt kunnen overleven, omdat dit belangrijk kan zijn voor langdurige immuniteit.

Met dit onderzoek wil hij beter begrijpen hoe het lichaam reageert op vaccins. Die kennis kan uiteindelijk helpen om betere en langduriger werkende vaccins te ontwikkelen.

Hoving is postdoctoraal onderzoeker bij het Leiden University Center for Infectious Diseases (LUCID) in het LUMC.

Thijs van Mens | Op weg naar genezen antifosfolipiden syndroom

Het antifosfolipiden syndroom (APS) is een auto-immuunziekte die bloedproppen veroorzaakt, met desastreuze gevolgen. Genezing is vooralsnog onmogelijk.

In dit project legt Thijs van Mens samen met zijn mede-onderzoekers de basis voor een nieuwe behandeling, waarbij ze bloedcellen van patiënten aanpassen om hun ziekmakende immuuncellen uit te schakelen. Ze doen dit door het eiwit waar de auto-immuun cellen op reageren, na te bootsen op de therapeutische cellen, als een soort lokaas. Deze zogenaamde CAAR-aanpak zou een revolutie betekenen voor APS-patiënten.

Van Mens is internist-vasculaire geneeskunde bij de afdeling Trombose en Hemostase in het LUMC.

René van Tienhoven | Waarom type 1 diabetes niet één type is

Type 1 diabetes lijkt één ziekte, maar toch zijn er verschillen tussen patiënten. Waarom wordt de ziekte bij de één snel erger, terwijl de ander nog jarenlang zelf insuline maakt?

Van Tienhoven onderzoekt in zijn studie of natuurlijke variaties in het insuline-gen deze verschillen kunnen verklaren, en wat de implicaties zijn voor de afweerreactie die de insulineproducerende bètacellen vernietigt. Met deze kennis kan in de toekomst de juiste therapie aan de juiste patiënt worden gegeven én kunnen de resultaten van eilandjestransplantatie verbeteren.

Van Tienhoven is onderzoeker bij Cure One, een onderzoekscentrum voor type 1 diabetes en een initiatief en samenwerkingsverband van het LUMC en Stichting Diabetes Onderzoek Nederland.

Pam ten Broeke | Gezond gedrag volhouden

Ten Broeke doet onderzoek naar het volhouden van gezond gedrag: moeilijk, maar cruciaal voor gezondheid en welzijn. Psychologen benadrukken het belang van gewoontevorming: sommige gewoontes ontstaan al binnen een paar dagen, andere pas na maanden, en soms helemaal niet.

In dit project onderzoekt zij welke gedragingen het meest kans maken om snel een gewoonte te worden, en hoe mensen beter kunnen omgaan met tegenslagen die dat proces verstoren. Het project levert een praktische leidraad op, met bewezen strategieën die onderzoekers, zorgprofessionals en burgers helpen om gezonde routines te ontwikkelen én vol te houden.

Lianne Visser | Rol van het lichaam in publieke dienstverlening

Veel burgers voelen zich niet gehoord door overheidsorganisaties of raken verstrikt in bureaucratische procedures, terwijl professionals onder hoge druk werken of zelfs het vak verlaten. Dit project onderzoekt hoe het lichaam een rol speelt in de interacties tussen burgers en professionals. Het kijkt naar communicatie via gebaren en stem, naar oordelen over uiterlijk en houding, en naar hoe emoties zich in het lichaam kunnen vastzetten.

Zo laat het project zien hoe lichamelijke signalen de ervaringen van burgers met de staat vormen, het welzijn van beiden beïnvloeden en zelfs beslissingen sturen. Deze inzichten helpen om publieke dienstverlening responsiever en mensgerichter te maken.

Visser (universitair docent bestuurskunde), evenals Ten Broeke (universitair docent gezondheidspsychologie), werken aan de Universiteit Leiden, maar hebben ook een gastaanstelling bij het LUMC. Allebei doen ze onderzoek aan de Health Campus Den Haag. Met hun werk dragen zij bij aan het interdisciplinaire stimuleringsprogramma Population Health en het profileringsthema Gezondheid en Welzijn tussen de universiteit en het LUMC.

Veni Vidi Vici

Deze financiering is onderdeel van het NWO-talentenprogramma Veni Vidi Vici, waarbij de Veni-subsidie* is bedoeld om wetenschappelijk innovatief onderzoek te financieren en hiermee onderzoekers de mogelijkheid te geven zich verder te ontwikkelen als zelfstandige onderzoekers. In totaal zijn dit jaar 205 Veni-beurzen toegekend. Meer informatie over de subsidies is te vinden op de website van de NWO.

* Het domein van zorgonderzoek en medische wetenschappen wordt uitgevoerd door ZonMw.