Vier LUMC-onderzoekers ontvangen Vidi-beurs

Het geheime recept van ontspoorde afweer

Auto-immuunziekten ontstaan wanneer het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt. Ondanks vooruitgang in kennis en behandeling hebben veel patiënten nog ernstige klachten, en verschillen ziekte-ernst en behandelreactie sterk. In dit project onderzoekt prof. dr. Maartje Huijbers, onderzoeksgroepsleider bij de afdeling humane genetica en neurologie, hoe deze verschillen tussen patiënten tot stand komen door met geavanceerde technieken het exacte mengsel van schadelijke antistoffen in het bloed te analyseren.

Daarnaast wordt in kaart gebracht hoe deze antistoffen lichaamsfuncties verstoren. Ook wordt een nieuw model ontwikkeld dat chronische auto-immuunziekten nabootst, om therapieën realistischer te testen. De resultaten kunnen bij gaan dragen aan betere diagnostiek en meer gepersonaliseerde behandelingen.

De stille aanloop naar reuma

Reumatische aandoeningen zijn auto-immuunziekten die vaak jaren voor de eerste klachten beginnen. Vroege symptomen zijn vaag waardoor de vroeg ziekte ontwikkeling niet goed bekend is. In dit project ontwikkelt reumatoloog dr. Rachel Knevel, die een achtergrond in genetica en bio-informatica heeft, computermodellen die vroege waarschuwingssignalen leren herkennen in gewone medische dossiers zoals huisartsbezoeken, labwaarden en klinische aantekeningen, lang voordat een patiënt naar een specialist wordt verwezen.

Het model past zijn risico-inschatting aan bij elk zorgcontact. Zo kunnen onderzoekers eerder de ziekteontwikkeling ontdekken en daardoor beter bestuderen. De hoop is hiermee in de toekomst reumatische auto-immuunziektes te voorkomen. De methodologische aanpak is ook toepasbaar op andere zeldzame aandoeningen.

Hoe bacteriën viraal DNA herkennen aan hun vorm

Bacteriën worden voortdurend aangevallen door virussen en gebruiken afweersystemen om binnendringend DNA te vernietigen. De meeste bekende systemen herkennen specifieke patronen in het DNA, maar recent onderzoek laat zien dat sommige systemen ook de vorm van DNA kunnen detecteren.

In dit project onderzoekt dr. Luuk Loeff, onderzoeker bij de afdeling cel en chemische biologie, hoe bacteriën DNA van een virus herkennen op basis van structuur en hoe virussen deze herkenning ontwijken. Door een combinatie van structuur biologie, biochemie en infectie-experimenten worden nieuwe principes van immuunherkenning blootgelegd, die op termijn kunnen bijdragen aan toepassingen in de biotechnologie.

Waarom darmontsteking niet uitgaat in Crohn en colitis

Het aantal mensen met de ziekte van Crohn en colitis neemt wereldwijd toe. Toch blijft de darm bij veel patiënten ontstoken, ook tijdens de behandeling. De hypothese van immunoloog en onderzoeker dr. Vincent van Unen is dat een bepaalde groep afweercellen in de darm een sleutelrol speelt bij deze chronische ontsteking.

Dit project brengt in kaart hoe deze cellen ontsporen, waarom sommige patiënten niet goed reageren op therapie en hoe dat mogelijk kan worden omgebogen. Daarvoor worden darmbiopten, geavanceerde celanalyses en mini-darmmodellen gebruikt. Het doel is om nieuwe aanknopingspunten te vinden voor een meer gerichte behandeling en uiteindelijk beter te kunnen voorspellen welke therapie bij welke patiënt werkt.

Veni Vidi Vici

De Vidi-beurs is onderdeel van het NWO-talentenprogramma Veni Vidi Vici waarbij de Vidi wordt toegekend aan onderzoekers die zich bevinden in het stadium van hun transitie naar leiderschap. Met het geld dat de Vidi met zich meebrengt, kunnen zij hun eigen onderzoekslijn en onderzoeksgroep verder uitbouwen.

De projecten die financiering ontvangen, richten zich op de meest uiteenlopende onderwerpen. Dit jaar zijn er 109 Vidi-beurzen toegewezen door de NWO, waarbij het domein van zorgonderzoek en medische wetenschappen wordt uitgevoerd door ZonMw.