Vrouwengezondheid | Incontinentie kan enorm sociaal beperkend zijn. Welke mogelijkheden heb je als vrouw met urineverlies?

Rust er een taboe op dit onderwerp?

“Ik maak regelmatig mee dat ik één vrouw succesvol behandel en dat daarna haar hele vriendinnengroep langskomt, omdat ze dan weten dat er een oplossing is. Niemand praat er graag over, terwijl incontinentie enorm sociaal beperkend kan zijn. Tijdens een werkoverleg steeds de zaal uit moeten om te plassen is bijvoorbeeld heel vervelend. Ik zie veel schaamte. Vrouwen zoeken daarom zelf oplossingen, zoals gewone inlegkruisjes van de drogist of supermarkt. Maar die zijn niet bedoeld voor urineverlies en kunnen vervelende huidproblemen geven.”

Hoeveel vrouwen hebben last van urineverlies?

“In Nederland hebben meer dan één miljoen vrouwen urine-incontinentie. Dat betekent dat zij regelmatig urine verliezen. Uit vragenlijstonderzoek blijkt dat bijna 40 procent van de vrouwen ‘wel eens’ urineverlies heeft, daar vallen ook de lichtere klachten onder. Sommigen verliezen af en toe een paar druppels, anderen dragen elke dag verband. De impact verschilt sterk: van weinig invloed op het dagelijks leven tot klachten die levensverpestend zijn.”

Wanneer is urineverlies in jouw ogen levensverpestend?

“Dat verschilt per persoon. Ik heb vrouwen geopereerd die alleen tijdens het hardlopen verband gebruikten om droog te blijven, maar dat een te grote inbreuk op hun kwaliteit van leven vonden. Andere vrouwen zeggen: ik ben er niet blij mee, maar ik kan ermee leven. Wel of niet een operatie hangt niet af van de hoeveelheid urineverlies of van de leeftijd. Ik heb een vrouw van 92 geopereerd die na een verzakkingsoperatie incontinent was geworden. Zij reisde veel en zei: ‘Ik ben toch niet te oud voor een droge broek?’”  

Veel vrouwen krijgen te maken met inspanningsincontinentie: urineverlies bij hoesten, lachen of sporten. Hoe komt dat?

“Zwangerschap en bevalling spelen vaak een grote rol, vooral vaginale bevalling. Tijdens de zwangerschap maken hormonen het steunweefsel en de bekkenbodemspieren soepeler. De vagina rekt uit voor de bevalling en blijft daarna vaak minder stevig. Ook kan er schade ontstaan aan spieren of steunweefsel door een bevalling. De plasbuis ligt tegen de voorwand van de vagina en heeft steun nodig van het bekkenbodemgebied. Als die steun minder sterk is, sluit de plasbuis minder goed. Andere factoren die het probleem vergroten zijn overgewicht, roken, veel hoesten en een aangeboren zwakker steunweefsel van de bekkenbodem.”

Wat is aandrangincontinentie, de minder veelvoorkomende vorm?

“Daarbij voel je plots sterke aandrang om te plassen en kun je het soms niet ophouden. Dit komt doordat de blaas te actief is. De blaasspier trekt ineens samen, ook als de blaas nog niet vol is. Zwangerschap kan hierbij een rol spelen, bijvoorbeeld door druk van de groeiende baarmoeder op de blaas. Ook rond en na de overgang komen deze klachten vaker voor. Door een daling van het hormoon oestrogeen wordt het weefsel van de blaas en vagina gevoeliger, waardoor de blaas sneller reageert.”

Wat zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen?

“Mannen hebben veel minder vaak inspanningsincontinentie, omdat zij geen zwangerschap en bevalling doormaken. Bij mannen ontstaat dit type urineverlies meestal na een operatie bij prostaatkanker. Aandrangincontinentie, waarbij iemand opeens sterke plasdrang voelt, komt zowel bij mannen als vrouwen voor. Bij mannen is dit vaak ook het gevolg van prostaatproblemen. Bij vrouwen zie je vaker de ‘natte variant’, waarbij er ook echt urineverlies is bij aandrang.”

Zijn er ook jonge vrouwen die zonder een zwangerschap klachten hebben?

“Bij jonge vrouwen zie je soms giechelincontinentie: urineverlies bij hard lachen of speels bewegen. Dat is vaak goed te behandelen met bekkenbodemtraining. Als jong meisje leer je bijna nooit hoe je de bekkenbodem goed gebruikt. Er zijn vrouwen, en ook mannen, die de bekkenbodem onbewust de hele dag aanspannen, waardoor ze bij extra inspanning urine verliezen. Zij moeten leren ontspannen en alleen op het juiste moment aanspannen.”

Wat kunnen vrouwen zelf doen?

“Voor bekkenbodemtraining kun je de URinControl-app gebruiken. Die geeft uitleg en oefeningen bij inspanningsincontinentie en een overactieve blaas. Ook Thuisarts.nl is een betrouwbare bron. Helpt dit niet, dan kan het zinvol zijn om naar een bekkenfysiotherapeut te gaan. Misschien doe je de oefeningen zelf namelijk niet op de juiste manier. Een bekkenfysiotherapeut kan onderzoeken wat er aan de hand is en of dit te verbeteren is. Sommige vrouwen hebben veel baat bij het versterken of juist ontspannen van de bekkenbodemspieren.”

Wat als een bezoek aan de bekkenfysiotherapeut niet helpt?

“Dan zijn er nog behandelingen in een regulier ziekenhuis of een zelfstandig behandelcentrum (ZBC). Bij inspanningsincontinentie kan de arts vulmateriaal inspuiten bij de overgang van de blaas naar de plasbuis voor extra stevigheid. Ook kan er een bandje onder de plasbuis worden geplaatst. Ongeveer 85 tot 90 procent van de vrouwen is hier tevreden over. Het is een relatief kleine ingreep met vaak goede resultaten.
Bij een overactieve blaas kun je medicijnen proberen. Of PTNS, een behandeling met zenuwstimulatie via de onderbeenzenuw. Daarnaast zijn er mogelijkheden zoals botox in de blaas of een soort pacemaker die de blaasprikkels beter regelt. Met al deze behandelingen oefenen we invloed uit op de ‘miscommunicatie’ tussen je blaas en je hersenen.”

In het LUMC kunnen patiënten met ernstig urineverlies een kunstkringspier krijgen. Wat houdt dat in?

“Die ingreep, waarbij we een kunstsluitspier van siliconen rond de uitgang van de blaas plaatsen, is alleen bedoeld voor vrouwen met zeer ernstige inspanningsincontinentie. Zij hebben meestal meer dan een halve liter urineverlies per dag. Bij mannen werd al vaker een kunstkringspier geplaatst, meestal na een prostaatoperatie. Bij vrouwen gebeurt dit pas sinds een jaar of tien. Het MUMC+ begon hiermee en sinds kort voeren wij deze ingreep ook uit in het LUMC.”

Wanneer moet je als vrouw met incontinentie echt actie ondernemen?

“Als de klachten je leven gaan beïnvloeden. Bijvoorbeeld als je dingen gaat vermijden, minder gaat drinken, altijd bij het gangpad wilt zitten in het theater, of als je alleen nog zwarte kleding draagt uit angst voor lekkage. Dat zijn duidelijke signalen. Het is een misverstand dat incontinentie ‘er gewoon bij hoort’ en dat je er niets aan kunt doen. Ik zie op de polikliniek veel verborgen leed, en dat raakt mij nog steeds.  Weet dat je er niet jaren mee rond hoeft te lopen. Soms zorgen simpele oplossingen al voor een enorme verbetering.”

Maand van de vrouwengezondheid

In het LUMC zetten we ons in om vrouwengezondheid en -zorg meer op de kaart te zetten. Lange tijd was het mannelijk lichaam de norm in de gezondheidszorg, terwijl er belangrijke verschillen zijn tussen mannen en vrouwen. Daarom brengen we in het LUMC kennis en expertise uit verschillende specialismen samen om de zorg voor vrouwen te verbeteren. In de maand juni laten we zien wat we op dit gebied doen en vertellen we meer over vrouwenzorg in het LUMC. Lees er meer over op onze website.