Patiënten met psychische problemen lopen soms al vast vóór zij op een ggz-wachtlijst komen
Door: Lennart 't Hart
Bij ruim één op de vijf patiënten zijn meer dan twee verwijzingen nodig, voordat zij goed in de ggz terechtkomen. Bij andere medische specialismen gebeurt dat veel minder vaak. In de extreemste gevallen waren zelfs meer dan twintig doorverwijzingen nodig. Dat blijkt uit een analyse van promotieonderzoeker van het LUMC, Iris Boonstra.
“De lange wachttijden in de ggz zijn een bekend en zichtbaar probleem. Maar voordat mensen daar terechtkunnen, gaat er vaak al een heel traject aan vooraf, bijvoorbeeld bij de huisarts of de praktijkondersteuner. Daardoor kan de totale wachttijd in werkelijkheid nog veel langer zijn geweest”, zegt Boonstra.
Een verborgen probleem zichtbaar maken met data
Voor het onderzoek maakte zij gebruik van data uit het regionale datanetwerk ELAN, waarin gegevens uit verschillende delen van de zorg veilig en geanonimiseerd beschikbaar worden gemaakt voor onderzoek. Hierin zitten gegevens van huisartsen, ziekenhuizen en andere zorgorganisaties uit de regio Den Haag, Leiden, Zoetermeer.
Door die gegevens te combineren kunnen onderzoekers zorgtrajecten over langere tijd volgen. Dat levert een patroon op dat die zorgorganisaties los van elkaar vaak niet zien. Een huisarts weet bijvoorbeeld welke verwijzing is gedaan, terwijl een ggz-instelling weet wie uiteindelijk in behandeling komt. Met ELAN kunnen die gegevens aan elkaar worden geknoopt en krijgen onderzoekers het grotere plaatje te zien.
Wachttijd in werkelijkheid langer
Voor haar onderzoek volgde Boonstra (zie foto) wat er gebeurde nadat een huisarts iemand had doorverwezen naar de ggz. Volgde er snel een extra verwijzing op de eerste verwijzing? Hoe vaak gebeurde dat? En bij wie gebeurde dat vooral?
De resultaten laten zien dat huisartsen voor patiënten die ggz nodig hebben vaker meerdere verwijzingen moeten doen dan voor patiënten die bijvoorbeeld naar een cardioloog of internist gaan. Daardoor kan het langer duren voordat iemand de juiste zorg krijgt.
Deze extra wachttijd zie je vaak niet terug in de officiële wachtlijstcijfers. De wachttijd wordt namelijk meestal pas geregistreerd vanaf het moment dat iemand op een wachtlijst staat. De tijd die daaraan voorafgaat, blijft daardoor vaak buiten beeld.
Uit de analyse van Boonstra blijkt dat niet alle patiënten evenveel risico hebben om vast te lopen. Vooral voor jongvolwassenen van tussen de 18 en 40 jaar, met complexe (meervoudige) psychiatrische problemen moet de huisarts meer verwijzingen schrijven, voordat ze in zorg komen.
Niet ieder probleem past in een hokje
Maar waarom moeten huisartsen zo vaak een nieuwe verwijzing maken? Volgens Boonstra zou dat onder meer kunnen komen doordat de ggz sterk is opgedeeld in verschillende specialismen. “Het heeft heel veel hokjes, maar veel mensen passen daar niet in.”
Dennis Mook-Kanamori, huisarts en LUMC-onderzoeker op het gebied van Population Health Management, ziet hetzelfde patroon: “De volwassen psychiatrie is heel erg opgedeeld in silo’s.”
Als huisarts ziet hij hoe vooral patiënten met complexe problemen van de ene zorgverlener naar de andere worden verwezen, zonder dat hun behandeling echt begint. “Het is een soort hete-aardappeleffect: mensen worden steeds doorgeschoven, zonder dat iemand ze echt helpt.”
Samen zoeken naar oplossingen
De analyse laat zien welke patiënten vastlopen. De volgende vraag is waarom dat gebeurt. Mook-Kanamori: “Data helpt om patronen zichtbaar te maken die anders verborgen blijven. Maar cijfers alleen vertellen niet het hele verhaal.”
Daarvoor willen de onderzoekers onder meer in gesprek met huisartsen, ggz-instellingen en andere betrokken partijen. De data laten zien waar knelpunten zitten. Nu willen zij begrijpen welke keuzes, werkwijzen en omstandigheden daarachter schuilgaan.
Volgens Mook-Kanamori (zie foto) past dat bij de manier waarop Population Health Management werkt: eerst een probleem zichtbaar maken met data, daarna samen met betrokken partijen zoeken naar oorzaken en oplossingen. "Eerst moet je inzicht hebben. Bij wie zit het probleem? Bij welke populatie? Pas daarna kun je gaan kijken wat er nodig is om het op te lossen."
Verder kijken dan alleen het medische probleem
ELAN biedt ook mogelijkheden voor vervolgonderzoek. Onderzoekers kunnen gegevens uit de zorg combineren met informatie over de leefomgeving van mensen. Zo kunnen zij onderzoeken of factoren zoals etniciteit, inkomen, schulden of woonsituatie een rol spelen bij het lastiger vinden van passende zorg. "Dan weet je: dit is niet alleen een medisch probleem, het is ook een sociaal probleem", zegt Mook-Kanamori.
De onderzoekers hopen dat die inzichten uiteindelijk leiden tot betere zorg voor mensen die nu vastlopen tussen verschillende zorgverleners. Want hoe beter zichtbaar wordt waar het misgaat, hoe gerichter de zorg kan worden verbeterd.
Themamaand Population Health

Hoe gezond is de bevolking van onze regio? Waardoor wordt die gezondheid beïnvloed? En hoe kunnen we die gezondheid verbeteren? In deze maand duiken we in het thema Population health, waarbij niet één patiënt maar de gezondheid van groepen mensen centraal staat. Lees meer op onze website.
