Population Health | ‘Leefstijlzorg begint niet bij voeding en bewegen, maar bij het verhaal achter de patiënt’

Kun je een patiënt beschrijven die laat zien waarom een leefstijlloket nodig is?

“Onlangs spraken we bij het leefstijlloket een patiënt met obesitas die naar ons was verwezen voor hulp bij gezonder eten en meer bewegen. Tijdens het gesprek bleek echter dat er meer speelde. De patiënt worstelde met eenzaamheid en onverwerkt verdriet na een verlies. Daardoor was werken aan leefstijl op dat moment nog een stap te ver. Door tijd te nemen en verder te kijken dan de medische klacht, krijgen we zicht op wat iemand echt nodig heeft. Dat zorgt uiteindelijk voor een betere basis om ook duurzame leefstijlveranderingen mogelijk te maken.”

Iedereen weet dat leefstijl belangrijk is. Waarom lukt het artsen niet om daar voldoende aandacht aan te besteden?

“Leefstijl komt gelukkig steeds vaker ter sprake in de spreekkamer. Het kort benoemen van het belang van een gezonde leefstijl kan een patiënt al aan het denken zetten. Artsen hebben echter te weinig tijd om een uitgebreid gesprek te voeren. Een goed leefstijlgesprek vraagt veel tijd, omdat je moet doorvragen om te begrijpen wat er in iemands leven speelt. Ook zijn niet alle artsen opgeleid in het voeren van leefstijlgesprekken. Tegelijkertijd is er een duidelijke beweging gaande: leefstijl krijgt een steeds grotere plek in medische opleidingen en richtlijnen. Daardoor groeit de kennis én het vertrouwen om patiënten te ondersteunen bij gezondere keuzes.”

Het loket van het LUMC richt zich in het bijzonder ook op mensen met een lagere sociaaleconomische positie of beperkte gezondheidsvaardigheden. Hoe zit dat?

“Juist deze mensen hebben vaak een hogere ziektelast, meer chronische aandoeningen en vaker overgewicht, terwijl zij minder vaak gebruikmaken van leefstijlinterventies waar ze mogelijk veel baat bij kunnen hebben. Daarom is het leefstijlzorgloket expliciet ingericht om deze groep beter te bereiken. Daarbij kijken we breder dan alleen voeding of beweging. Ook factoren zoals eenzaamheid, financiële zorgen of taalbarrières kunnen van invloed zijn op iemands gezondheid. Daarnaast informeren we zorgverleners actief over wie zij kunnen verwijzen. Ook mensen die laaggeletterd zijn of de Nederlandse taal niet goed spreken, kunnen terecht bij het loket.”

Veel mensen denken dat leefstijl vooral een kwestie is van wilskracht. Waarom is het ingewikkelder dan dat?

“Mensen die te maken hebben met financiële zorgen, gezondheidsproblemen, werkdruk of andere sociale uitdagingen hebben vaak al veel aan hun hoofd. Dan is er simpelweg minder ruimte om met leefstijlverandering bezig te zijn. Hoe geef je je kind groente als je daar geen geld voor hebt? Hoe ga je een paar keer per week hardlopen als je daar in de je hoofd geen ruimte voor hebt?
Overgewicht en obesitas worden bovendien steeds vaker gezien als chronische aandoeningen. Afvallen blijkt in de praktijk namelijk veel ingewikkelder dan alleen een kwestie van motivatie. Daarom kijken we bij leefstijlzorg niet alleen naar gedrag, maar ook naar de omstandigheden waarin iemand leeft.”

Waarom is een ziekenhuis een goede plek om het gesprek over leefstijl te voeren? 

“Mensen zijn vaak juist het meest ontvankelijk voor verandering wanneer zij met hun gezondheid worden geconfronteerd. Dat kan een ingrijpende gebeurtenis zijn, zoals een hartinfarct, maar ook een mildere diagnose of afwijkende bloeduitslagen. Zo’n moment biedt een kans om samen te kijken wat iemand zelf kan doen om de gezondheid te verbeteren. Op dit moment werken we op de polikliniek Hartziekten met de leefstijlcheck van Vereniging Arts en Leefstijl. Tijdens het wachten in de wachtkamer vullen patiënten deze vragenlijst in. Die gaat niet alleen over voeding en beweging, maar screent ook op onderwerpen als stress, woonsituatie, financiële zorgen en andere factoren die van invloed kunnen zijn op de gezondheid. Zo is de vragenlijst een laagdrempelig startpunt voor het gesprek.”

Vanuit het leefstijlloket verwijzen we patiënten door naar passende vervolgzorg. Kun je daar een voorbeeld van geven?

“Dat kan een leefstijlinterventie zijn, zoals een stopprogramma voor roken. Daarbij kijken we samen welk aanbod het beste past, bijvoorbeeld digitaal of fysiek, individueel of in groepsverband. Maar soms ligt de oplossing op een ander vlak. Dan verwijzen we door naar schuldhulpverlening, ondersteuning bij eenzaamheid of een praktijkondersteuner ggz. Ook kan het gaan om praktische hulp, zoals het vinden van een passende sport. Het uitgangspunt is dat iemand met een concreet plan naar huis gaat. Verder zorgen we voor een warme overdracht naar de juiste zorgorganisatie en nemen na enkele weken contact op om te horen hoe het gaat. Ook informeren we de verwijzer, zodat die op de hoogte is.”

Het leefstijlzorgloket is gestart op de afdeling Hartziekten van het LUMC. Wat heeft jou sinds de start van deze pilot het meest verrast?

“De enorme belangstelling vanuit zorgverleners. We krijgen regelmatig vragen van andere afdelingen in het LUMC: kunnen wij ook al naar het loket verwijzen? De behoefte aan een plek waar patiënten uitgebreid kunnen praten over leefstijl is groot. Daarnaast merken we veel enthousiasme om samen te werken, zowel binnen het ziekenhuis als met huisartsen, leefstijlcoaches en partners in het sociaal domein. De grootste uitdaging zit in de uitvoering. Het leefstijlloket heeft nog geen fysieke locatie, waardoor de gesprekken telefonisch plaatsvinden. Ook is de vraag groter dan we momenteel aankunnen en zoeken we naar extra personeel.”

Het ziekenhuis is een logisch startpunt voor leefstijlzorg, maar niet de eindbestemming. Hoe ziet jouw ideale toekomstplaatje eruit?

“Idealiter hoeven mensen niet speciaal naar het LUMC te komen voor een leefstijlgesprek. Passende ondersteuning moet vooral dichtbij huis beschikbaar zijn. Daarom zetten we samen met andere leefstijlloketten en initiatieven in de regio de eerste stappen voor  een gezamenlijk netwerk, zodat patiënten op de juiste plek terechtkomen. Dichtbij als het kan, specialistisch als het moet. Het leefstijlloket van het LUMC blijft belangrijk bij complexe zorg, denk aan leefstijladvies voor mensen met kanker. Binnen verschillende afdelingen van het LUMC, waaronder de Health Campus, doen we veel onderzoek naar nieuwe vormen van leefstijlzorg. Die kunnen wij op onze beurt weer delen met regionale partners. Zo versterken we elkaar en krijgen patiënten de best passende leefstijlzorg.”

Lees ook: Het Leefstijlzorgloket – van goede intenties naar structurele leefstijlzorg in het ziekenhuis