Hoe Haagse groepsconsulten uitgroeiden tot een voorbeeld van duurzame zorgvernieuwing

Zodra de subsidie afloopt of de projectleider vertrekt, verdwijnt de innovatie weer uit beeld. De Haagse groepsconsulten bewijzen dat het ook anders kan. Het verhaal van LUMC-ers Rimke Vos en Loïse Jacz-Kruithof en hun team bewijst het tegendeel. Wat begon als een lokaal initiatief voor mensen met prediabetes, groeide in enkele jaren uit tot een structureel onderdeel van de samenwerking tussen zorg en welzijn in Den Haag.

Een brug tussen zorg en leefwereld

Aan de basis van deze ontwikkeling staat huisarts Loïse Jacz-Kruithof. In haar praktijk zag zij een grote groep bewoners met een verhoogd risico op diabetes en hart- en vaatziekten: “juist de mensen die het meeste baat hadden bij leefstijlondersteuning, werden vaak niet bereikt door bestaande interventies,” zo vertelt ze.

Haar antwoord was een even vernieuwend als baanbrekend concept: “We organiseren groepsconsulten waarin inwoners niet alleen een huisarts ontmoeten, maar ook buurtsportcoaches, sociaal werkers, leefstijlcoaches en andere professionals uit de wijk. Niet in een spreekkamer, maar op toegankelijke locaties in de buurt. Zo ontstaat een directe verbinding tussen medische zorg en de dagelijkse leefwereld van inwoners.  Vanuit de inwoners staan gezondheidsambassadeurs op die bij de groepsconsulten een actieve rol hebben. Bewoners gaan vaak in de wijk weer met de kennis die ze hebben opgedaan aam de slag in de wijk.

De aanpak sloeg aan. Deelnemers voelden zich meer op hun gemak, leerden van elkaar en maakten makkelijker de stap naar ondersteuning in de wijk. Tegelijkertijd ontdekten professionals hoe waardevol samenwerking over domeinen heen kan zijn.

Onderzoek vanaf de eerste dag

Een van de opvallendste kenmerken van het project is dat onderzoek geen sluitstuk werd, maar vanaf het begin onderdeel uitmaakte van de ontwikkeling. Op verzoek van Jacz-Kruithof sloot implementatiewetenschapper Rimke Vos aan vanuit de Health Campus Den Haag.

Volgens Vos is dat cruciaal wanneer je een innovatie verder wil brengen dat de pilot fase.

“Om gezondheidsverschillen te verkleinen, moeten we juist kwetsbare doelgroepen bereiken. Dit was een oplossing uit de praktijk, waarbij het belangrijk is om vanaf het begin systematisch onderzoek te doen, zonder te vertragen en in dienst van de praktijk

Die aanpak zorgde ervoor dat we voortdurend konden leren en verbeteren. Ons onderzoek werd niet gebruikt om achteraf te beoordelen of iets werkte, maar om tijdens het proces bij te sturen te ondersteunen en te verbeteren. “

Van enthousiasme naar draagvlak

Na de eerste succesvolle jaren ontstond een nieuwe uitdaging: hoe maak je van een goed idee een blijvende werkwijze?

“Een belangrijke impuls kwam in 2022,” gaat huisarts Loïse Jacz-Kruithof verder, “tijdens een internationale bijeenkomst van Cities Changing Diabetes in Kopenhagen. Daar maakten de initiatiefnemers kennis met vergelijkbare projecten uit andere landen. De ervaringen hielpen ons om scherper te formuleren wat de meerwaarde van de groepsconsulten precies was en hoe deze konden bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsverschillen. En dat is de richting die we kozen.”  

Terug in Den Haag groeide het draagvlak. Via het netwerk Gezond en Gelukkig Den Haag kwamen steeds meer partijen in aanraking met het initiatief. Tegelijkertijd ontstond de behoefte aan een stevige businesscase, een heldere organisatiestructuur en een strategie voor opschaling.

Het kanteljaar

Het jaar 2023 bleek een beslissend moment. De pilotfase liep ten einde en de vraag naar duurzame financiering werd urgenter. Verschillende organisaties onderschreven de maatschappelijke waarde van de groepsconsulten, maar niemand wist precies wie verantwoordelijk was voor de bekostiging.

Was het zorg? Was het preventie? Of juist een combinatie van beide?

Die discussie maakte duidelijk hoe ingewikkeld domein overstijgende innovatie kan zijn. Juist omdat de groepsconsulten zich bevinden op het grensvlak van zorg, welzijn en preventie, pasten ze niet vanzelfsprekend binnen bestaande financieringsstructuren.

In dezelfde periode kreeg Rimke Vos een tweejarig fellowship gericht op implementatiewetenschap in de praktijk. Daardoor kon extra aandacht worden besteed aan knelpuntenanalyses, implementatiestrategieën, monitoring en verdere professionalisering van de aanpak.

“We hebben strategieën opgesteld en ingezet om implementatie en opschaling met succes te ondersteunen.”

Dankzij aanvullende subsidies werden nieuwe projecten voor (door)ontwikkeling mogelijk, waaronder de ontwikkeling van een handboek, verbeterde effectmetingen en onderzoek naar domein overstijgende bekostiging.

Doorbraak in financiering

Aan het einde van 2023 volgde een belangrijke doorbraak. De gemeente Den Haag stelde SPUK-financiering beschikbaar voor de groepsconsulten. Dat was echt een opluchting zegt Loïse Jacz-Kruithof: “voor het eerst investeerde een betrokken en invloedrijke stakeholder rechtstreeks in het initiatief. Daarmee ontstond het vertrouwen dat de stap naar structurele inbedding daadwerkelijk mogelijk was. Een geweldig gevoel.”

In 2024 werd de samenwerking verder versterkt. Een kerngroep ondersteunde de groei naar nieuwe wijken en hielp partijen om rollen, verantwoordelijkheden en verwachtingen te verduidelijken. Het resultaat was bijzonder tastbaar: in dat jaar vonden ongeveer veertig groepsconsulten plaats.

Kettingreactie

Toch bleek succes geen eindpunt. Naarmate meer organisaties betrokken raakten, veranderden ook hun rollen en ontstond een kettingreactie. Wat begon als een initiatief van enkele pioniers ontwikkelde zich tot een netwerk van gemeenten, zorgverzekeraars, huisartsenorganisaties, onderzoekers en welzijnspartners.

Volgens Vos vraagt dat om voortdurende reflectie.

“In zo’n traject kunnen stakeholders een andere rol gaan spelen en dat vraagt steeds opnieuw om herijking en afstemming. Dat inzicht laat zien dat borging meer is dan het regelen van geld. Het gaat ook om relaties, vertrouwen en het vermogen om mee te bewegen met veranderende omstandigheden.”

Van experiment naar systeemverandering

In 2025 werd uiteindelijk een meerjarige financieringsconstructie gerealiseerd. Gemeente Den Haag, zorgverzekeraar CZ en huisartsenorganisatie Hadoks besloten gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor de verdere ontwikkeling van de groepsconsulten. Daarmee veranderde het initiatief definitief van een tijdelijke pilot in een vaste waarde.

Daarnaast werd ingezet op betrokkenheid van bewoners via het Health Champions Programma en verscheen een praktische handleiding voor professionals die de aanpak elders willen toepassen.

De belangrijkste les

Het verhaal van de Haagse groepsconsulten laat zien dat succesvolle innovatie niet ontstaat door een perfect plan, maar door te beginnen, te leren en voortdurend bij te sturen. Onderzoek, samenwerking en doorzettingsvermogen blijken daarbij minstens zo belangrijk als financiering.

Rimke Vos vat die les misschien wel het beste samen:

“Innoveren is pionieren, en meebewegen met wat wel en niet lukt.”

Juist dat vermogen om samen te leren van wat werkt, maakte van een lokaal experiment een inspirerend voorbeeld van duurzame zorgvernieuwing. Ook zorgverleners uit andere steden komen nu naar Den Haag om het project te bestuderen.

Foto: Rimke Vos