Hoe HPV aan het afweersysteem ontsnapt

26 maart 2015• NIEUWSBERICHT

Het humaan papillomavirus (HPV) kan soms jaren in het lichaam overleven. Soms bouwt het virus zich in het erfelijk materiaal van de gastheer cel in en kan dan baarmoederhalskanker veroorzaken. Onderzoekers van de afdeling Klinische Oncologie van het LUMC ontdekten hoe het virus het afweersysteem weet te omzeilen.

Het humaan papillomavirus (HPV) kan soms jaren in het lichaam overleven. Soms bouwt het virus zich in het erfelijk materiaal van de gastheercel in en kan dan baarmoederhalskanker veroorzaken. Onderzoekers van de afdeling Klinische Oncologie van het LUMC ontdekten hoe het virus het afweersysteem weet te omzeilen.

Het humaan papillomavirus heeft maar zes genen en kan maar één celtype infecteren: menselijke huidcellen van het type keratinocyt. Maar daar is het dan ook heel goed in; ons afweersysteem krijgt er maar moeizaam vat op. Onderzoekers van de afdeling Klinische Oncologie van het LUMC onderzoeken hoe dat komt.

Minder cytokines

"We hebben ontdekt dat het virus de eiwitproductie van de cel die hij infecteert zodanig manipuleert dat het immuunsysteem minder gealarmeerd wordt", vertelt onderzoeker Bart Tummers. Een ‘alarmcascade’ in de cel wordt lamgelegd met als eindresultaat dat er minder cytokines worden gevormd. Cytokines zijn signaalstoffen die het afweersysteem alert maken. “HPV schroeft de productie op van de EGF-receptor, een receptor voor groeifactoren. Het gevolg hiervan is dat er meer van het eiwit IFRD1 wordt gevormd. Daardoor wordt het NF-kappaB-eiwit geremd, waardoor de cel minder cytokines maakt”, beschrijft Tummers de cascade aan effecten van HPV.

Door deze route te kiezen remt het virus zowel de aangeboren als de verworven afweer. Op die manier kan HPV na besmetting zo'n een tot twee jaar in het lichaam blijven. “Na die tijd wordt het virus meestal opgeruimd, omdat het afweersysteem het virus  toch in de gaten krijgt. Maar dan heeft het virus zich vaak alweer kunnen verspreiden", aldus Tummers.

Baarmoederhalskanker

Af en toe bouwt het erfelijk materiaal van HPV zich in in het DNA van de menselijke cel waarin het zit. "Dat zou je kunnen zien als een foutje van het virus, want dat valt dan uit elkaar en kan zichzelf niet meer reproduceren.  Het heeft er dus eigenlijk niks aan." Voor de mens is het helemaal vervelend, want dan kan er kanker ontstaan. Meestal is dat baarmoederhalskanker, maar kanker in de hoofd-hals regio komt ook voor. Het gaat dan om zogenoemde hoog-risico HPV. Mildere varianten van HPV veroorzaken bijvoorbeeld wratjes.

LUMC-onderzoekers kijken nu of ze met de opgedane kennis een therapie tegen baarmoederhalskanker kunnen ontwikkelen. Tummers: “Er zijn al remmers van de EGF-receptor op de markt tegen andere tumoren. Mogelijk werken deze ook bij baarmoederhalskanker.”

Het  wetenschappelijke artikel over dit onderzoek is voor iedereen toegankelijk (open access) verschenen in Nature Communications. Het onderzoek is mogelijk gemaakt met subsidie van NWO/ ZonMW. Cancer Pathogenesis and Therapy is een van de zeven profileringsgebieden van het LUMC.

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.