Dinemarie Kweekel en Natalie Kruithof
&width=710&height=710)
Op de CT-afdeling van het LUMC krijgen patiënten na een scan een paar speciale plaszakken mee, een eenvoudige maatregel met een verrassend groot effect op de waterkwaliteit.
In dat contrastmiddel zit jodium, een stof die niet zomaar door een rioolwaterzuivering wordt afgebroken. Een chemisch stabiele stof die waterzuiveringen nauwelijks kunnen verwijderen. En dus stapelt het zich langzaam op in het oppervlaktewater. Dat water waar het jodium in belandt? Dat is hetzelfde water waarin jij straks misschien zwemt, waaruit ooit jouw drinkwater wordt gemaakt, of waarin vissen en planten moeten overleven. “Veel mensen staan er niet bij stil dat wat je inneemt, uiteindelijk het lichaam ook weer verlaat,” vertelt Dinemarie. “Het gaat niet om één patiënt of één scan, het gaat om wat er gebeurt als je dat optelt over duizenden mensen, jaar na jaar. Maar juist daar liggen ook kansen om iets te verbeteren.”
De juiste dosis maakt verschil
Het LUMC zette al een eerste stap: patiënten krijgen niet allemaal dezelfde hoeveelheid contrastmiddel, maar een dosis op basis van lichaamsgewicht. “Daardoor krijgen patiënten nooit meer dan nodig is. De kosten blijven lager, én er komt minder jodium in het water,” zegt Natalie. Duurzaamheid was hier niet eens het startpunt en toch ontstond de winst vanzelf, simpelweg doordat de zorg slimmer werd georganiseerd. Een mooi voorbeeld van hoe duurzaam en doelmatig vaak hand in hand gaan.
Een klein zakje met groot effect
Toch was daarmee niet alles opgelost. En daar komen de plaszakken in beeld. Patiënten die een CT-scan met contrastmiddel krijgen, ontvangen na afloop speciale opvangzakken. Juist in de eerste uren na het onderzoek verlaat een groot deel van het contrastmiddel het lichaam. Door de eerste vier keer in de zakken te plassen, wordt veel van dat jodium opgevangen voordat het in het riool terechtkomt. Het voelt klein. Maar de cijfers laten zien dat het ook echt iets oplevert. Voor Natalie is het inmiddels een vast, vertrouwd onderdeel van haar werk op de CT-afdeling. “De meeste patiënten reageren heel positief. Sommigen vroegen er zelfs al om, omdat ze het van andere ziekenhuizen kenden,” vertelt ze. Meedoen is vrijwillig, maar weigeraars zijn zeldzaam. “Het overgrote deel doet gewoon mee,” zegt ze zichtbaar tevreden.
‘Vier keer plassen voor schoner drinkwater’
Een goed idee heeft tijd nodig
Natalie hoorde al in 2016 voor het eerst over de plaszak, tijdens een symposium waar een landelijke proef mooie resultaten liet zien. De kosten hielden de brede invoering destijds nog tegen. “Een plaszak kostte toen bijna acht euro per patiënt en nu is dat €1,60,” vertelt ze. Een mooi voorbeeld van hoe een goed idee, gegeven de tijd, vanzelf toegankelijker wordt. Dat optimisme zit ook in haar volgende vraag: “Waarom levert de fabrikant van het contrastmiddel die plaszak niet gewoon meteen mee?” Met die vraag ging Dinemarie het gesprek aan met haar contactpersoon bij de leverancier, die het er volledig mee eens was. “Het onderwerp staat inmiddels op de agenda van een landelijke inkoopgroep van academische ziekenhuizen, die samen onderzoeken hoe duurzaamheid kan meewegen bij toekomstige aanbestedingen,” vertelt Dinemarie. Het gesprek is gaande, en de richting is duidelijk.
De nieuwe generatie
Wat Dinemarie misschien nog wel het meest hoopvol stemt, zijn de jonge collega's om haar heen. “Zij weten niet beter,” zegt ze, en dat klinkt als een compliment. “Wij hebben moeten leren afval te scheiden. Zij doen al niet anders sinds hun geboorte.” Voor deze generatie is duurzaamheid geen extra taak, het is gewoon de norm. De plaszak is maar een klein zakje. Maar als straks iedereen hem gebruikt, is het effect groot. Mocht jij ooit een contrastmiddel krijgen, dan weet je nu waarom die plaszak meer is dan een ‘kleine moeite’.