Alessandra Tammaro
&width=710&height=710)
Want duurzame zorg gaat niet alleen over minder afval of CO₂-uitstoot. Het gaat ook over begrijpen wat een veranderend klimaat en vervuiling doet met de gezondheid van mensen. Alessandra geeft antwoord op een vraag die nog te weinig gesteld wordt: wat doet een veranderend klimaat met de nieren?
Uitdrogen. Dat kan zomaar een gevolg zijn wanneer je te lang te maken hebt met een hittegolf. Klinkt misschien niet direct gevaarlijk, maar de nieren ervaren dat anders. “De nieren zijn verantwoordelijk voor de water- en elektrolytenbalans in het lichaam. Bij extreme hitte moeten ze overuren draaien en dat gaat ten koste van de nierfunctie,” vertelt Alessandra. Niet voor niets neemt het aantal gevallen van acute nierschade tijdens hittegolven merkbaar toe. Op korte termijn kan iemand herstellen van een acute nierbeschadiging. Maar elk incident laat een spoor na. “Je moet het zien als extra belasting die zich opstapelt. Een nier kan herstellen van acute schade, maar blijft daarna kwetsbaarder. Bij herhaalde blootstelling aan hitte, zeker in combinatie met uitdroging, luchtvervuiling of aandoeningen als diabetes of hart- en vaatziekten, bouwt die belasting zich geleidelijk op. Chronische nierschade sluipt erin, vaak zonder dat je het merkt.”
Als hitte en vervuiling elkaar versterken
Hitte en luchtvervuiling gaan hand in hand. Als de temperatuur stijgt, stijgen ook de concentraties fijnstof en ozon in de lucht. Voor gezonde mensen is dat al belastend. Voor mensen met een kwetsbare nier is het zelfs gevaarlijk. “We weten uit eerder onderzoek dat luchtvervuiling een risicofactor is voor nierziekten. Maar wat hitte én vervuiling samen doen, dat is nog grotendeels onbekend. Dat is precies wat we nu onderzoeken.” Dat onderzoek heet RENAL-HEAT-MAP. Het richt zich specifiek op niertransplantatiepatiënten. Deze patiënten leven met nog maar één nier, gebruiken vaak medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, en niemand heeft ze ooit verteld welke klimaatrisico's ze lopen. “Deze patiënten zitten bij de nefroloog en krijgen te horen wat ze niet mogen eten. Maar risico's zoals een hittegolf, of andere omgevingsfactoren die de nierfunctie belasten, komen vaak niet aan bod.” Om dat te veranderen, ontwikkelt het project in samenwerking met de Nederlandse Niervereniging een app die waarschuwt wanneer er een hittegolf nadert of de luchtkwaliteit verslechtert.
'Wat 35 graden met je nieren doet?’
Spreekkamer als startpunt
Haar overtuiging: bewustwording begint bij goede voorlichting. Alessandra wil daarom dat artsen in opleiding leren hoe klimaat en gezondheid samenhangen, vooral toekomstige nierspecialisten. “Als we beter snappen wat hitte en luchtvervuiling met de nieren doen, kunnen we patiënten eerder helpen. Dat is de reden dat ik dit onderzoek doe.” Daarom werkt het RENAL-HEAT-MAP-project ook aan een lesprogramma voor nefrologen in opleiding; een samenwerking die Brazilië en Nederland verbindt, want de app zelf wordt in Brazilië ontwikkeld. Het beeld dat haar voor ogen staat: een spreekkamer waar de nefroloog straks niet alleen vraagt naar je eetpatroon, maar ook waarschuwt voor de hittegolf van volgende week.
Dat het LUMC investeert in duurzame zorg, geeft haar hoop. Want zo blijft deze kennis niet hangen bij één onderzoeker, maar wordt ze doorgegeven aan de volgende generatie artsen. “Steeds meer jonge artsen zien dat klimaat en gezondheid bij elkaar horen. Dat geeft hoop.” Ze sluit af zoals ze begon: met overtuiging. “Ik wil niemand bang maken, maar hoe meer we weten over de lucht die we inademen en de hitte waarin we leven, hoe beter we onze nieren straks kunnen beschermen.”