40 jaar IVF in het LUMC: ‘Mensen helpen hun kinderwens te vervullen, hoe mooi is dat!’

Toen de eerste IVF-behandelingen in 1985 van start gingen, zag het IVF-laboratorium er heel anders uit dan nu. Het laboratorium maakte deel uit van het hormoonlab van de vrouwenkliniek en bestond uit een beperkt aantal apparaten, waaronder een incubator, centrifuge en microscopen.

Veel werkzaamheden die tegenwoordig door gespecialiseerde leveranciers worden uitgevoerd en waarmee ze nu CE-gemarkeerde producten op de markt brengen, werden toen nog in eigen beheer gedaan. “Zo maakten de IVF-analisten zelf de kweekmedia waarin embryo's werden gekweekt”, zegt klinisch embryoloog en hoofd van het IVF-laboratorium Lucette van der Westerlaken.

Voordat deze media gebruikt mochten worden, werden ze uitgebreid getest. Daarbij werden muizen hormonaal gestimuleerd, waarna bevruchte eicellen werden geoogst en gekweekt. Alleen wanneer meer dan 80% van de embryo's zich ontwikkelde tot blastocyst (een embryo van ongeveer vijf dagen oud), werd het medium goedgekeurd. Ook het verzorgen van de muizen maakte destijds onderdeel uit van het werk van het IVF-laboratorium.

IVF krijgt eigen plek binnen LUMC

In 1986 kreeg IVF een eigen plek binnen het LUMC. Twee patiëntkamers op de afdeling Gynaecologie werden verbouwd tot laboratorium en behandelkamer. Via een schuifluik stond het laboratorium rechtstreeks in verbinding met de operatiekamer, waar eicelpuncties plaatsvonden. Echogeleide vaginale puncties, tegenwoordig de standaard, bestonden toen nog niet.

Sinds die eerste jaren heeft het LUMC een belangrijke rol gespeeld bij verschillende ontwikkelingen binnen de fertiliteitszorg. “Een van de grootste doorbraken was de introductie van ICSI, waarbij één zaadcel rechtstreeks in een eicel wordt geïnjecteerd. Daardoor kregen ook mannen met een zeer slechte zaadkwaliteit de mogelijkheid om biologisch vader te worden”, zegt Van der Westerlaken.

De geboorte van de eerste ICSI-baby van het LUMC, dit jaar precies dertig jaar geleden, markeerde een nieuwe stap in die ontwikkeling. "Mede omdat ik die techniek zelf heb mogen opzetten, weet ik nog goed dat het eerste ICSI-kindje “van ons” geboren werd in het LUMC en dat ik daarlangs mocht gaan om het te zien. Heel bijzonder!” zegt Van der Westerlaken

Invriezen eicellen en embryo’s grote stap vooruit

Ook op het gebied van vruchtbaarheidsbehoud behoort het LUMC tot de voorlopers. Door de komst van vitrificatie, een techniek waarbij eicellen en embryo's razendsnel worden ingevroren. “Daardoor zijn de kansen op een succesvolle zwangerschap sterk verbeterd. Daarnaast speelt het invriezen van eierstokweefsel een belangrijke rol voor patiënten die een vruchtbaarheidsbedreigende behandeling moeten ondergaan, zoals sommige vormen van kankerbehandeling.”

Inmiddels zijn er in het LUMC al dertien baby's geboren na terugplaatsing van eierstokweefsel, dankzij de goede samenwerking tussen lab en kliniek.

Het LUMC liep bovendien voorop met het beleid om één embryo tegelijk terug te plaatsen. “Dankzij betere zwangerschapskansen en de mogelijkheid om embryo's in te vriezen, hebben we het risico op meerlingzwangerschappen sterk terug kunnen brengen. Inmiddels ligt het meerlingpercentage al meer dan vijftien jaar onder de 5%.”

Nieuwe incubatoren en hulp van software en AI

De nieuwste stap is de introductie van time-lapse-incubatoren in 2021. Deze systemen maken elke tien minuten een afbeelding van embryo's, waardoor hun ontwikkeling continu gevolgd kan worden zonder de kweek te verstoren. In het LUMC zijn een ander type van deze incubatoren inclusief AI-technieken afgelopen september in gebruik genomen. “De bijbehorende software en AI-technieken helpen ons bij het beoordelen en selecteren van de embryo’s en laten met één druk op de knop zien welke de grootste kans hebben op een zwangerschap.”  

Van zelfgemaakte kweekmedia en muizentesten tot geavanceerde incubatoren en kunstmatige intelligentie: in veertig jaar tijd is er veel veranderd. De jubilea van de eerste IVF-baby en de eerste ICSI-baby laten zien hoe het LUMC heeft bijgedragen aan die ontwikkeling, met steeds hetzelfde doel: “Mensen helpen bij het vervullen van hun kinderwens, hoe mooi is dat!”, besluit Van der Westerlaken.