Bestraling pijnlijke botuitzaaiingen ook zinvol bij patiënten met beperkte levensverwachting

27 februari 2018• PERSBERICHT

Bestraling van pijnlijke uitzaaiingen in de botten heeft een positief effect op de kwaliteit van leven van patiënten, ook als die niet lang meer te leven hebben. Dat is een van de bevindingen van radiotherapeut-oncoloog Paulien Westhoff die op woensdag 21 februari promoveerde.

Veel patiënten met ongeneeslijke kanker krijgen botuitzaaiingen. “Die geven in een deel van de gevallen pijnklachten”, vertelt Westhoff, die inmiddels in het Radboudumc werkt. “Dan start een patiënt met pijnstillers. Als dat niet genoeg helpt of als de pijnstillers veel bijwerkingen geven, is bestraling een optie. Die behandeling heeft een bewezen goed effect op deze pijnklachten.” Of bestraling van pijnlijke botuitzaaiingen ook leidt tot een hogere kwaliteit van leven, was eigenlijk nooit goed onderzocht. “Terwijl stabilisatie of verbetering van kwaliteit van leven juist in deze groep patiënten erg belangrijk is. Deze kwetsbare patiënten wil je geen behandeling aandoen als dat te weinig oplevert.”

Achteruitgang in kwaliteit van leven voorkomen

Westhoff gebruikte gegevens van 1157 patiënten met pijnlijke botuitzaaiingen die deelnamen aan de Nederlandse Botmetastasen-studie, gecoördineerd door het LUMC. Radiotherapeut-oncoloog en hoofd van het Expertisecentrum Palliatieve Zorg van het LUMC dr. Yvette van der Linden promoveerde in 2005 op de eerste uitkomsten. “De studie vergeleek twee bestralingsschema’s, maar er zat nog zoveel meer waardevolle informatie in die data”, zegt Westhoff.

Studiedeelnemers hadden onder andere borst-, long- of prostaatkanker. Bij driekwart van de patiënten verminderde bestraling van botuitzaaiingen de pijn. Dat gebeurde ongeveer drie weken na de bestraling. “Je ziet dat de kwaliteit van leven dan ook iets toeneemt. Maar als de bestraling géén effect op de pijnklachten heeft, dan neemt de kwaliteit van leven juist af. Je kunt daarom stellen dat effectieve bestraling bij een groot deel van de patiënten verdere achteruitgang in de kwaliteit van leven voorkomt.” 

Zelfredzaamheid

In een model voor het inschatten van levensverwachting bleek de overleving in alle groepen uit de studie gemiddeld meer dan drie weken. “Ook patiënten met de kortste levensverwachting kunnen dus profiteren van het effect van radiotherapie. Alleen als patiënten al volledig bedlegerig zijn of wanneer de conditie snel afneemt, kun je je af vragen of bestraling nog zin gaat hebben.” Uit Westhoffs onderzoek bleek verder dat de kwaliteit van leven bij kankerpatiënten heel lang stabiel blijft en pas vlak voor het overlijden sterk afneemt. Die plotselinge afname van kwaliteit van leven gaat samen met verlies van zelfredzaamheid als het einde nabij is. “Dit is heel kenmerkend voor patiënten met kanker”, merkt Westhoff op. “Bij veel andere ziekten, zoals hart- en vaatziekten, neemt de kwaliteit van leven eerder en veel geleidelijker af.”

Radiotherapie voor uitzaaiingen in de botten

Bestraling van pijnlijke botuitzaaiingen bij patiënten met kanker gebeurt in de regel met een eenmalige bestraling. Na de bestraling duurt het meestal zo’n drie weken voordat de pijn afneemt. In de tijd daarvoor kan de pijn door zwelling van de botuitzaaiing soms juist iets toenemen. Deze zogenoemde pijn-flare na radiotherapie is mogelijk te voorkomen door gebruik van dexamethason, een ontstekingsremmer. Dr. Yvette van der Linden en dr. Paulien Westhoff zoeken dit momenteel verder uit in een andere landelijke studie waarvan ze binnenkort de resultaten verwachten.

Wilt u op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen bij het LUMC?
Abonneer u dan op onze tweewekelijkse nieuwsbrief of neem een abonnement op het LUMC Magazine.