Universiteit Leiden bepaalt koers voor verantwoorde samenwerking na advies Commissie Mensenrechten

Dit bericht is afkomstig van de Universiteit Leiden.

De universiteit bevestigt in deze koers dat zij voorlopig geen nieuwe institutionele onderzoekssamenwerkingen aangaat met Israëlische instellingen. Bij afwegingen over het eventueel stoppen van lopende samenwerkingen kijkt zij nadrukkelijk naar activiteiten op projectniveau.

Het College van Bestuur (CvB) kondigt daarnaast aan een nieuwe, geïntegreerde werkwijze voor verantwoord samenwerken met derden te gaan ontwikkelen. Daarin beoordeelt de universiteit mensenrechten, kennisveiligheid, samenwerking met risicosectoren zoals de fossiele industrie en risico’s eigen aan defensiegerelateerd onderzoek in onderlinge samenhang.

Dit toetsingskader gaat gelden voor alle gevoelige samenwerkingen. Met behulp van dit nieuwe toetsingskader kan de universiteit vervolgens ook opnieuw bepalen of nieuwe institutionele onderzoekssamenwerkingen met Israëlische partners mogelijk zijn, en of de huidige lijn om geen nieuwe samenwerkingen aan te gaan wordt voortgezet.

Advies van de Commissie

In het advies van de Commissie Mensenrechten en Conflictgebieden, dat op 2 april 2026 in definitieve versie aan het CvB is aangeboden, adviseert zij om voorlopig geen nieuwe institutionele onderzoekssamenwerkingen aan te gaan met partners in Israël zolang het geweld en de humanitaire crisis in de bezette Palestijnse gebieden voortduren, en om van de lopende samenwerkingen er elf op te schorten en één te beëindigen.

Eerder besloot de universiteit om hangende dit adviestraject geen nieuwe institutionele onderzoekssamenwerkingen aan te gaan met Israëlische instellingen. Het CvB bevestigt dit besluit en kiest ervoor deze lijn voort te zetten zolang de mensenrechtensituatie zorgwekkend blijft en de nieuwe geïntegreerde werkwijze voor verantwoord samenwerken nog niet in gebruik is.

Het CvB deelt de grote bezorgdheid over de schaal en intensiteit van het geweld en de vernietiging in het Midden-Oosten en de bezette Palestijnse gebieden, en ook over de gevolgen ervan voor universiteiten. Vanuit die zorg kijkt het college kritisch naar de samenwerkingen en verantwoordelijkheden van de universiteit.

Volgende stappen

Externe samenwerking blijft essentieel voor goed onderwijs en onderzoek. Tegelijk wil de universiteit grenzen kunnen trekken waar samenwerking dreigt bij te dragen aan ernstige mensenrechtenschendingen, academische vrijheid ondermijnd wordt of grote risico’s bestaan op ongewenste militaire toepassing van kennis.

Het CvB schort de lopende samenwerkingen niet op zoals de commissie adviseert, maar maakt voor de lopende institutionele samenwerkingen met een Israëlische partner nu wel een aantal concrete keuzes. In één project waarbij de partner direct en structureel verweven is met leger en defensie, wil het CvB met de betrokken faculteit toewerken naar beëindiging, binnen de juridische en contractuele ruimte die daarvoor bestaat. Hiertoe hebben betrokkenen uit Leiden eerder al pogingen ondernomen; destijds bood het consortium daarvoor nog geen ruimte.

In Europese consortia met een Israëlische partner met een hoog risicoprofiel, meerdere niet-Israëlische partners en zonder direct contact tussen Leiden en de Israëlische partner, laat de universiteit de lopende contractperiode uitlopen. De universiteit trekt zich terug bij een eventuele verlenging van het project, tenzij de context op dat moment fundamenteel is verbeterd.

Bij projecten die geen risico in zich dragen op directe schending van mensenrechten kiest het CvB voor zorgvuldige uitfasering. Een aantal projecten loopt binnen een paar maanden af, deze worden afgerond.

Humanitaire en maatschappelijke impact

Het CvB benadrukt hiermee ook de humanitaire en maatschappelijke impact van projecten mee te wegen. Het college wil omzichtigheid betrachten bij projecten waarbij kennis wordt ontwikkeld die levens kan redden, of die bijdraagt aan de versterking van democratische weerbaarheid, mensenrechten of de rechtsstaat.

Uniform toetsingskader

Naast de beoordeling van lopende institutionele projecten gaat het CvB aan de slag met een nieuwe geïntegreerde werkwijze voor verantwoord samenwerken. Hierin brengt de universiteit mensenrechten, kennisveiligheid, samenwerking met risicosectoren zoals de fossiele industrie en risico’s die eigen zijn aan defensiegerelateerd onderzoek bij elkaar. Deze aanpak sluit aan bij de bredere landelijke en Europese discussie, waarin wordt gepleit voor toetsing op project- en callniveau in plaats van generieke landenverboden.

De komende maanden werkt het CvB dit uit tot een uniform toetsingskader voor internationale samenwerkingen, samen met de bestaande commissies, faculteiten en medezeggenschapsorganen.

Actief ondersteunen

Aansluitend onderzoekt het CvB hoe de universiteit kan bijdragen aan ondersteuning van getroffen academici en instellingen. Dat kan bijvoorbeeld via noodbeurzen of deelname aan programma’s voor wederopbouw van academische infrastructuur, met in de huidige context bijzondere aandacht voor Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Deze stappen zet het CvB in samenspraak met faculteiten, medezeggenschap en onze partners in Leiden en daarbuiten. Solidariteit met onze collega's in de regio is daarbij leidend.