Tracheotomie en tracheacanule, verzorging

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Keel- neus- oorheelkunde

In deze folder informeren wij u over een tracheotomie. Wat is een tracheotomie? Wanneer wordt er een tracheotomie toegepast? Hoe wordt een tracheotomie verzorgd? Welke canule wordt er gebruikt? En hoe wordt die canule verzorgd?  

Wat is een tracheotomie

Een tracheotomie is een operatie waarbij een opening in de voorzijde van de luchtpijp (trachea) wordt gemaakt. Dit gebeurt via een kleine incisie in de huid in het midden van de hals, vlak boven het borstbeen. Door deze opening wordt een buisje (canule) in de luchtpijp geplaatst. Deze opening heet een tomie. 

Canule

Wanneer wordt een tracheotomie toegepast?

Er zijn meerdere redenen waarom een tracheotomie noodzakelijk is. Uw ademhaling kan belemmerd zijn ten gevolge van:

  • Zwelling van de luchtweg na bestraling
  • Zwelling van de luchtweg na een operatie of een ongeluk
  • Tumorgroei in en om het strottenhoofd, de mond en/of in de keelholte
  • Onvoldoende functioneren van de stembanden
  • Bij langdurige beademing

In de meeste gevallen zal een tracheotomie tijdelijk zijn. Zodra de oorzaak is verholpen kan de tracheotomie worden opgeheven. Soms is dit niet mogelijk en blijft de tomie langer bestaan. De verzorging van de tomie en de canule wordt later toegelicht.  

Wat is een canule?

Een canule is een kunststof of metalen buisje, die via een opening in de hals rechtstreeks in de luchtpijp (= trachea) geplaatst wordt. Door dit buisje vindt na de operatie de ademhaling plaats. De canule bestaat uit een binnen- en een buitencanule. De buitencanule blijft in de luchtpijp. De binnencanule kan worden verwijderd om schoon te maken.  

Soorten canules

Standaard canule Standaard canule
Canule met cuff

Canule met cuff

Deze canule heeft een cuff. Dit is een kleine ballon, die gevuld is met lucht. De cuff zit aan het onderste gedeelte van de buitencanule. De cuff kan worden opgeblazen, zodat speeksel en/of wondvocht op dit ballonnetje blijven liggen. Een canule met cuff kan worden gebruikt wanneer iemand zich verslikt of wanneer iemand een fistel heeft. Als de cuff is opgeblazen kan het sputum (en soms bloed) niet in de luchtpijp zakken en blijft dit op deze cuff liggen.      

Canule met venster

Canule met venster

Deze canule heeft een venster in de bocht van de canule (ook wel gefenestreerde canule genoemd). Dit betekent dat er in de binnen- en in de buitencanule openingen zitten, waardoor u in staat bent om te spreken. Dit is mogelijk, als er een spraakhuisje (of een vinger) de canule “afsluit” en als er een binnencanule met venster is geplaatst. De inademing gaat via de canule en de uitademing gaat via de normale ademweg langs de stembanden. Het spraakvenster, dat op de canule is geplaatst zal bij inademing opengaan en bij uitademing dicht klappen.   

Canule met cuff en venster

Canule met venster en cuff
Bij deze canule met opgeblazen cuff en een spraakvenster, moet de open binnencanule gebruikt worden om te kunnen praten. De dichte binnencanule zal echter zoveel mogelijk gebruikt moeten worden. Bij een binnencanule met venster kan er namelijk geaspireerd worden (dit betekent dat er speeksel/wondvocht via het venster de longen in loopt).  

Hulpmiddelen

Spraakhuisje / spraakklepje

Spraakhuisje
Bij een kunststof en metalen canule kan bij het spreken gebruik gemaakt worden van een een spreeklep met filter.      

Filter

Filter
Het is belangrijk gebruik te maken van een filter op de canule. Dit bevordert de vochtigheid in de longen en optimaliseert uw longfunctie.  

Douchebeschermer

Deze kan gebruikt worden tijdens het douchen. Is echter niet 100% waterdicht!

Canuleband

Er zijn allerlei soorten canulebandjes. Belangrijk om op te letten is dat het niet te los zit omdat de canule er dan per ongeluk uitgehoest kan worden.

Splitgazen

Een splitgaas wordt gedeeltelijk onder de canule aangebracht om de huid te beschermen. Deze zijn er in verschillende materialen.  

Verzorging tracheacanule

Druppelen/sprayen

Wanneer het sputum dun en helder is en de binnencanule eenvoudig schoongespoeld kan worden is het ophoesten van sputum en het schoonmaken van de canule voldoende. Wanneer het sputum dikker is en niet uit de canule kan worden gespoeld met water kan het noodzakelijk zijn te druppelen of te sprayen met NaCl 0,9 %.  

Bronchiaal toilet en schoonmaken van de canule
1.

  Ga rechtop zitten of rechtop staan.

2.

  Verwijder de filter.

3.

  Hoest het sputum op (volgens de aangeleerde “huff-techniek”) en vang het op met een gaas of een tissue.

4.

  Druppel of spray zo nodig met NaCl 0,9% en hoest daarna weer goed op.

5.

  Indien een cuff aanwezig is: zuig de lucht uit de cuff met een spuit. Het sputum wat op de cuff ligt veroorzaakt een       hoestprikkel bij het leeg maken van de ballon waardoor u deze weer ophoest.

6.

  Verwijder de binnencanule, houd daarbij het schildje vast en spoel deze schoon. Zo nodig met behulp van een pincet en   een 5 x 5 gaas. De buitencanule mag nooit verwijderd worden; de tomie opening kan dan dichtvallen.

7.

  Plaats de binnencanule weer terug in de buitencanule.

8.

  Indien een cuff aanwezig is: vul de cuff na enkele minuten weer met voldoende lucht.

9.

  Plaats de filter op de canule. 

Verzorging van de huid

Breng evt. een splitgaas onder de canule aan voor bescherming van de huid. Is de huid geïrriteerd dan kan deze beschermd worden met een barrière crème.  

Opblazen van de cuff

Complicaties die kunnen optreden bij het opblazen van de cuff:

  • Bij een te hard opgeblazen cuff kan er een drukplek in de trachea ontstaan. Het ballontje buiten de canule moet nog iets ingedrukt kunnen worden na het opblazen.
  • Bij een te zacht opgeblazen cuff zal er een hoestprikkel optreden, omdat er speeksel in de trachea zal lopen. 

Het is aan te raden een cuffdrukmeter te gebruiken. De verpleegkundige kan u hierover informeren. Er kan ook gebruik worden gemaakt van een cuffdrukmanager, de verpleegkundige op de afdeling kan u hierover informeren

Het ontslagpakket

Tijdens de opname op de afdeling KNO, wordt een ontslagpakket uitgereikt. Dit pakket wordt tijdens de opname een aantal keer met u en uw familie doorgenomen. Ook wordt de bestelprocedure aan u uitgelegd. In dit pakket zitten alle hulpmiddelen voor de eerste week en een aantal folders over materialen. Ook vindt u hierbij een bestelformulier, waarmee u noodzakelijke materialen kunt bijbestellen.  

De genoemde producten kunnen via een medische machtiging via de verzekering (deels) worden vergoed. Er zijn verschillende firma’s die hierin zijn gespecialiseerd. De afdeling kan u hierover voorlichten

 

Probleem

Oorzaak

Acties

Taai sputum

  • Droge lucht
  • Irritatie van de luchtpijp
  • Roken of in verleden veel gerookt hebben
  • Geen filter voor
  • 1 á 2 keer extra per dag druppelen met NaCl 0,9%, eventueel vaker
  • Eventueel in overleg met arts starten met medicatie om het slijm dunner en daardoor makkelijker ophoestbaar te maken
  • Verhoog de luchtvochtigheid in huis

Veel helder en dun sputum

  • Verkoudheid
  • Te veel druppelen met NaCl 0,9%
  • Gebruik van slijmverdunner
  • In overleg met arts stoppen met slijmverdunner
  • Verminder de hoeveelheid NaCl 0,9% met druppelen of druppel minder vaak

Ophoesten van spoortjes bloed en korsten bij het slijm

  • Luchtpijp is te droog, waardoor er korstvorming ontstaat. Door deze korstjes steeds op te hoesten raakt de trachea     geïrriteerd/beschadigd
  • Canule drukt tegen de luchtpijp, dit irriteert de luchtpijp
  • Canulebandje zit te los, waardoor de larytube te bewegelijk is wat de trachea weer irriteert en prikkelt
  • Ontsteking trachea
  • De luchtpijp vaker bevochtigen 
  • Controleer of canulebandje niet te los of te strak zit 
  •  Leer goede hoest techniek aan
  • Bij blijvend bloedverlies overleg met arts
  • Filter voor doen

Geel/groen slijm

  • Kan gevolg van een luchtweginfectie zijn
  • Raadpleeg (huis)arts
  • Druppel zo nodig 1 á 2 keer per dag extra met NaCl 0,9%

Roodheid van de huid

  • Het slijm irriteert de huid

 

  • Is de huid erg gevoelig en teer dan kan deze beschermd worden met barrière crème. 

Obstructie in de canule waardoor benauwdheid optreedt

  • Slijmprop of korst in de canule
  • De binnencanule eruit halen en schoonmaken

Ophoesten van drank/eten

  • Verslikken 
  • Cuff niet hard genoeg opgeblazen 
  • Bij canule met cuff en venster niet de dichte binnencanule in
  • Raadpleeg KNO arts
  • Blaas de cuff iets harder op
  • Plaats de dichte binnencanule

 Als u naar aanleiding van deze folder nog vragen heeft kunt u terecht bij:

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)

Polikliniek KNO tel 071-526 8020

De verpleegafdeling KOHG, C11-P:  tel 071-526 4686

Augustus 2018