Ontspanningsoefeningen in het ziekenhuis

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Psychiatrie

In het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) worden onder leiding van een maatschappelijk werker, verpleegkundige, verpleegkundig specialist, arts in opleiding tot psychiater of co-assistent (dit is een student in opleiding tot arts) trainingen in ontspanningsoefeningen gegeven. Deze trainingen zijn bedoeld voor mensen die een polikliniek bezoeken of opgenomen zijn in het ziekenhuis voor behandeling of onderzoek. In deze folder leest u waarom ontspanningsoefeningen worden aangeboden, welke soorten ontspanningsoefeningen er zijn, wat het effect is van ontspanningsoefeningen en hoe de training in ontspanningsoefeningen verloopt.

Waarom ontspanningsoefeningen?

Er zijn verschillende redenen om ontspanningsoefeningen aan te leren. Een verblijf in het ziekenhuis brengt nogal eens spanning met zich mee. U bent van huis, in een vreemde omgeving, en misschien maakt u zich zorgen over de uitslag van een onderzoek of behandeling. Ontspanningsoefeningen kunnen helpen om met deze spanning om te gaan.

Ook door uw klachten kunt u gespannen raken. Bij sommige klachten, zoals pijn, spannen de spieren zich vanzelf aan. De spierspanning kan de klachten verergeren. Misschien maakt u zich zorgen over de klachten of wordt u onrustig van de klachten. De spanning die dat geeft, kan de klachten verergeren. Klachten die kunnen verergeren onder invloed van (spier)spanning zijn onder andere: pijn, jeuk, trillen, slaapproblemen, misselijkheid, verminderde eetlust, verhoogde bloeddruk, benauwdheid en transpireren.

Ontspanningsoefeningen kunnen u helpen de (spier)spanning als gevolg van de klachten te verminderen en dat kan een gunstig effect hebben op uw klachten. 

Welke ontspanningsoefeningen zijn er?

Er zijn twee typen ontspanningsoefeningen. Het eerste type heet ‘progressieve relaxatie oefening’. Bij deze oefening ervaart u het verschil tussen gespannen en ontspannen spieren. U leert hoe u uw  spieren, en daarmee uw lichaam, kunt ontspannen.

Het tweede type heet ‘suggestieve relaxatie oefening’. Bij deze oefening leert u te ontspannen door de aandacht te richten op bepaalde spiergroepen en een ontspannen gevoel op te roepen. De oefeningen kunnen worden afgesloten met een ontspannende voorstelling/beeld. U kunt met uw trainer bespreken wat voor u een prettige voorstelling zou zijn, zodat die in uw oefening verwerkt kan worden.

Het effect van ontspanningsoefeningen

Met behulp van ontspanningsoefeningen kunt u zelf invloed uitoefenen op uw lichamelijke en psychische toestand. De oefening kan helpen om klachten te verminderen. Ook kan de ontspanningsoefening afleiding geven van onaangename gedachten, pijn of andere lichamelijke klachten. 

Tijdens de oefening praat u niet en beweegt u nauwelijks en de oogleden hebben mogelijk de neiging te sluiten. U reageert minder snel op prikkels van buitenaf. Tijdens de oefening vermindert de spierspanning, de hartslag wordt rustiger en de bloeddruk daalt iets. Uw lichaam komt tot rust. Verschijnselen zoals tintelende vingers, warm worden, geeuwen of een licht gevoel in het hoofd, zijn vaak een teken van die ontspanning. 

Als u de oefening regelmatig doet, dan wordt het steeds makkelijker om het gevoel van ontspanning op te roepen. Na verloop van tijd kunt u ook op andere momenten dan tijdens de oefening, gemakkelijk het ontspannen gevoel oproepen. 

Hoe verloopt de training in ontspanningsoefeningen?

Als u de oefeningen leert terwijl u opgenomen bent dan komt de trainer bij u op de afdeling. De trainer geeft u uitleg over de oefening en doet de oefening samen met u. De oefening staat op cd zodat u de oefening zelfstandig kunt uitvoeren.

U kunt een draagbare cd speler lenen maar de oefening kan ook op uw laptop, tablet, ipod of telefoon gezet worden. Na afloop van de oefening worden uw ervaringen met de oefeningen besproken.

Enkele dagen later heeft u weer een gesprek met de trainer om te bespreken hoe de oefening is bevallen en om eventuele problemen met het uitvoeren van de oefening met u te bespreken.

Als u het ziekenhuis als poliklinische patiënt bezoekt dan wordt u voor het aanleren van ontspanningsoefeningen verwezen naar de polikliniek psychiatrie. U wordt opgeroepen voor een gesprek om na te gaan of ontspanningsoefeningen geschikt voor u zijn. Dit gesprek wordt gevoerd door een arts in opleiding tot psychiater . Als u in aanmerking komt voor ontspanningsoefeningen dan wordt u opgeroepen voor de training.

De trainer begeleidt u vier tot zes weken lang bij het aanleren van de oefeningen en het gaan toepassen van het geleerde in allerlei dagelijkse situaties. Om thuis te kunnen oefenen heeft u een cd speler nodig.

Zelf oefenen

U kunt de oefening zelf doen. Oefen de eerste keren op een moment dat de klachten niet zo hevig zijn. Oefen in het begin bij voorkeur twee keer per dag. U kunt het beste de oefeningen doen in een rustige omgeving. Zorg er voor dat u niet gestoord wordt tijdens het oefenen. Oefen nooit in de auto, de aandacht kan verslappen en daardoor kunnen gevaarlijke situaties ontstaan.

Probeer vast te stellen wat het effect van de oefening is. Dat is mogelijk door zowel voor als na de oefening. de mate van spanning uit te drukken. Gebruik bijvoorbeeld de termen: geheel ontspannen, tamelijk ontspannen, enigszins gespannen, erg gespannen. U kunt ook een cijfer geven, tussen de 0 en 10, voor de mate van spanning. Het verschil voor en na de oefening geeft dan het effect aan. U kunt ook gebruik maken van het formulier dat u van uw trainer krijgt.

Na verloop van tijd, als u de oefening regelmatig doet, gaat u merken dat u vorderingen maakt.


Maart 2015