Inwendige bestraling van de endeldarm

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Radiotherapie

In deze folder vindt u informatie over de behandeling van endeldarmkanker door middel van inwendige bestraling.

De behandeling wordt uitgevoerd door uw radiotherapeut. Deze geeft u vooraf uitleg over de behandeling. Tijdens de uitwendige bestralingen krijgt u een afspraak met één van de brachylaboranten. Deze bespreekt de gang van zaken met u en regelt de afspraken voor de inwendige bestralingen. Deze folder is bedoeld als aanvulling op de informatie die u al heeft gekregen, zodat u dit thuis nog eens rustig kunt na lezen. Mocht u hierna nog vragen hebben, aarzel dan niet deze te stellen aan uw radiotherapeut, de (brachy)laborant of de verpleegkundige. 

Bij behandeling van endeldarmkanker door middel van bestraling is er doorgaans sprake van een combinatie van uitwendige - en inwendige bestralingen. De uitwendige bestralingen worden eerst gegeven en na een rustpauze van 6 weken gevolgd door de inwendige bestralingen. De inwendige bestraling wordt meestal 3 keer toegepast, met elk een week ertussen. 

Wat is inwendige bestraling?

Inwendige bestraling wordt ook wel brachytherapie genoemd. Brachy betekent “op korte afstand, dichtbij”. De bestraling wordt inwendig vanuit een “applicator” gegeven. Een applicator is een slang met holle buisjes erin. Door middel van een speciaal bestralingsapparaat kan een kleine bestralingsbron in de buisjes van de applicator worden gebracht. Hiervoor worden dunne toevoerslangen aan het bestralingsapparaat en aan de uiteinden van de buisjes gekoppeld. Via deze toevoerslangen komt het bestralingsbronnetje gedurende een aantal minuten in de buisjes te liggen, precies op de plek waar de bestraling gegeven moet worden. Na afloop van de bestraling komt de bestralingsbron weer in het bestralingsapparaat terug. Vervolgens worden de toevoerslangen losgekoppeld en kan de applicator verwijderd worden.

Het bestralingsapparaat staat op de afdeling Radiotherapie in een kamer die speciaal geschikt is voor de brachytherapie.  

Bij u zal de endeldarm van dichtbij bestraald worden door middel van een applicator. De applicator wordt in de endeldarm ingebracht. De applicator steekt via de anus naar buiten. De applicator wordt in de brachykamer ingebracht. Dit kan een ongemakkelijk en/of licht pijnlijk gevoel geven.

 

Applicator

Afbeelding 1. Applicator

 

Waarom inwendige bestraling? 

De inwendige bestraling heeft als voordeel dat we heel plaatselijk, op het gebied waar de tumor in de endeldarm zit, veel straling kunnen geven. Hierbij ontvangen de omliggende weefsels relatief weinig straling.  

Voorbereidingen 

In de periode vóór de eerste uitwendige bestraling wordt een MRI scan gemaakt van de onderbuik en wordt een endoscopie verricht. Tijdens de endoscopie worden clipjes geplaatst om de tumor te markeren. Deze clipjes zijn vervolgens op de scans en/of röntgenfoto’s die later gemaakt worden, goed te zien. Voor het verrichten van de endoscopie is het belangrijk dat het laatste stukje van uw darmen goed leeg is. U wordt gelaxeerd door middel van een klysma. Dit gebeurt op de afdeling Endoscopie, voorafgaand aan het onderzoek. U hoeft vooraf thuis geen laxeermiddelen te gebruiken.

Eén of een aantal dagen na de endoscopie wordt op de bestralingsafdeling een CT scan gemaakt, ter voorbereiding op de uitwendige bestralingen. In de week volgend op de CT scan wordt gestart met de uitwendige bestralingen. 

Voordat gestart kan worden met de inwendige bestraling wordt een nieuwe endoscopie ingepland, om de tumor en de positie van de clipjes opnieuw te bekijken. De endoscopie wordt tevens gevolgd door een nieuwe CT scan. Deze CT scan is ter voorbereiding van de inwendige bestralingen. Bij deze CT scan wordt de applicator in de endeldarm ingebracht. Deze endoscopie en CT scan vinden in de 5e rustweek plaats. In de week volgend op de CT scan wordt gestart met de inwendige bestralingen. 

Aan de hand van deze endoscopie en CT scan wordt een berekening gemaakt voor de inwendige bestralingen.  Voor het nauwkeurig bestralen met de applicator is het belangrijk dat het laatste stukje van uw darmen goed leeg is. U wordt elke keer vóór het inbrengen van de applicator gelaxeerd door middel van een klysma. Dit gebeurt nu op de bestralingsafdeling, voorafgaand aan de behandeling.  

De behandeling   

Op de dag van de inwendige bestraling meldt u zich op de bestralingsafdeling. Ongeveer een half uur na het klysma wordt u door de brachylaborant opgehaald. Voorafgaand aan de bestraling, wordt eerst de applicator weer ingebracht. Dit gebeurt met uw benen in beensteunen. Uw behandelend radiotherapeut brengt de applicator in. Deze wordt aan de tafel vastgemaakt, zodat deze niet meer kan verschuiven.

Vervolgens wordt een röntgenfoto gemaakt. Op deze foto wordt de ligging van de applicator gecontroleerd ten opzichte van de clipjes die zijn ingebracht bij de endoscopie. Wanneer de applicator op de juiste positie ligt, wordt het bestralingsplan gecontroleerd door het maken van een nieuwe röntgenfoto. 

Wanneer het bestralingsplan akkoord is zullen de arts en de brachylaborant het bestralingsapparaat aan de applicator koppelen door middel van de toevoerslangetjes. De brachylaborant en radiotherapeut zullen daarna de ruimte verlaten en vanuit de bedieningsruimte ernaast zal de bestraling gestart worden. Door het apparaat wordt exact bijgehouden hoeveel bestralingstijd er verstreken is. Omdat u tijdens de bestraling alleen in de ruimte ligt wordt u bewaakt door middel van een camera systeem. Op een monitor kunnen we u zien. U blijft rustig op uw rug liggen en kunt een boekje of tijdschrift lezen. Na de bestraling gaat de bestralingsbron automatisch terug naar de kluis. De bestraling is dan klaar. De bestraling is niet pijnlijk, het enige dat u merkt is een tikkend geluid in het bestralingsapparaat.  

Direct na afloop van de bestraling wordt de applicator losgekoppeld van het bestralingsapparaat en wordt de applicator verwijderd. Hierna kunt u in principe naar huis. 

Na de bestraling

De inwendige bestraling vindt doorgaans 3 keer plaats, met ongeveer een week ertussen. De gehele procedure wordt na ongeveer een week herhaald en duurt per keer in totaal ongeveer 1 tot 1,5 uur. Enkele weken na afloop van de bestralingen heeft u een controle afspraak op de polikliniek bij uw behandelend radiotherapeut. Deze afspraak is om te bespreken hoe het na de bestraling is gegaan en of u nog klachten heeft.

Bijwerkingen van de behandeling

Door de inwendige bestraling kunt u vaker last krijgen van aandrang voor ontlasting met soms diarree, krampen in de buik en (toename van) bloed- en slijmverlies bij de ontlasting. Deze bijwerkingen ontstaan ongeveer 2 weken na de laatste bestraling en duren meestal 2-4 weken. 

Tijdspad van de bestralingsafspraken

  

Week 1

Gesprek radiotherapeut

 

MRI tbv beoordelen tumor

 

Endoscopie tbv plaatsen van clips

 

CT scan t.b.v voorbereiding uitwendige bestralingen

week 2

Start uitwendige bestralingen

week 3

Uitwendige bestralingen

week 4

Einde uitwendige bestralingen

week 5 6 7 8

Rusttijd

week 9

Endoscopie t.b.v. beoordelen tumor en clips

 

CT scan met applicator

week 10

1e Inwendige bestraling

week 11

2e Inwendige bestraling

week 12

3e Inwendige bestraling

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

Tot slot

Mocht u naar aanleiding van deze informatie nog vragen hebben, of dit doet zich voor in de periode na ontslag uit het LUMC, dan kunt u daarmee altijd terecht bij uw behandelend radiotherapeut, telefoonnummer: 071-526 3032, of bij de brachylaboranten van de afdeling radiotherapie, telefoonnummer: 071-526 1714.

Oktober 2011