Invriezen sperma voor later gebruik

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Gynaecologie

Uw behandelend arts heeft u verwezen naar onze polikliniek om uw zaadcellen in te laten vriezen voor later gebruik. De beoogde behandeling (chemotherapie en/of bestraling) is erop gericht om delende (kanker)cellen te remmen of uit te schakelen. Helaas is een van de mogelijke bijwerkingen van sommige therapieën dat ook andere delende cellen worden beschadigd. De testikels (zaadballen), de plaats waar de zaadcellen worden aangemaakt, kunnen daardoor ook aangetast worden. Dit kan tijdelijke of blijvende onvruchtbaarheid veroorzaken. Door de toegenomen mogelijkheden van voortplantingstechnieken zoals Kunstmatige Inseminatie (KI), In Vitro Fertilisatie (IVF) en Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie (ICSI, een variant van de reageerbuisbevruchting), zijn de mogelijkheden op het krijgen van nageslacht toegenomen. Daarom is het voor patiënten die een vruchtbaarheidsbedreigende behandeling zullen ondergaan aan te raden om zaadcellen in te laten vriezen om eventueel later te gebruiken.  

Algemene informatie

Doordat chemotherapie in sterke mate de celgroei remt, heeft dit vaak een sterke invloed op de celdeling in de geslachtsklieren omdat ook deze cellen zich snel delen. Afhankelijk van het soort medicijn, de dosis en de duur van de chemotherapie kan dit leiden tot tijdelijke of blijvende onvruchtbaarheid. De leeftijd van de patiënt kan hierbij van invloed zijn. 

Bij radiotherapie (bestraling) wordt gebruik gemaakt van ioniserende stralen. Deze hebben de eigenschap de groei van levende cellen te stoppen. De belangrijkste toepassing is de vernietiging van kwaadaardige cellen. Wanneer de geslachtsklieren aan een hoge dosis straling worden blootgesteld, kan dit leiden tot tijdelijke of blijvende onvruchtbaarheid. Ook bij bepaalde operaties in het gebied van de geslachtsorganen, bestaat de kans op problemen met de vruchtbaarheid in de toekomst.  

Onvruchtbaarheid is een emotioneel beladen onderwerp en is vaak een bron van verdriet. Het is dan ook noodzaak dat dit onderwerp met u wordt besproken voordat de behandeling wordt begonnen. Door middel van cryopreservatie van sperma (het invriezen en bewaren van zaadcellen bij zeer lage temperatuur) is het soms mogelijk om op een later tijdstip met het ingevroren materiaal aan een eventuele kinderwens te voldoen.  

Bij Kunstmatige Inseminatie (KI) worden de ontdooide zaadcellen in de baarmoedermond ingebracht. Bij In Vitro Fertilisatie (IVF) worden de ontdooide zaadcellen bij een eicel in een laboratoriumschaaltje gebracht en bij Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie (ICSI) wordt een goed bewegende zaadcel in een eicel geïnjecteerd. De ervaring leert dat als er gebruik moet worden gemaakt van ingevroren zaad er vrijwel altijd een IVF of ICSI-behandeling nodig is. De hoeveelheid ingevroren zaad is namelijk over het algemeen te weinig om met KI een redelijke kans op succes te hebben.

Er zijn geen aanwijzingen dat het invriezen en ontdooien van sperma bijdraagt tot een verhoogde kans op miskramen of aangeboren afwijkingen. 

Cryopreservatie sperma

Cryopreservatie van sperma betekent kortweg het invriezen van zaadcellen. Voordat u overgaat tot het laten invriezen van zaadcellen, zal er een intake gesprek plaatsvinden met een arts van de polikliniek Voortplanting. In dit gesprek worden de mogelijkheden en de procedure doorgesproken. Een exacte prognose over de kans op een zwangerschap met gebruikmaking van het ingevroren sperma kan niet gegeven worden. Dit is afhankelijk van de kwaliteit van het sperma vóór het invriezen en na ontdooien. Na iedere afgifte wordt door middel van laboratoriumonderzoek de kwaliteit van het sperma onderzocht, zodat er geen onjuiste verwachtingen zullen zijn gedurende de bewaringsperiode. Soms blijkt de kwaliteit na de invriesprocedure te zijn afgenomen. Om de kans op zwangerschap te vergroten, wordt aanbevolen om meerdere (drie tot zes) zaadlozingen in te laten vriezen. Als een snelle start van chemotherapie wordt geadviseerd, kan er ook met één afgifte worden volstaan. De kwaliteit van sperma verschilt per man en per zaadlozing. Onder goede kwaliteit wordt verstaan een zo hoog mogelijk aantal levende zaadcellen met een zo goed mogelijke beweeglijkheid. Om de kwaliteit te verhogen, wordt u geadviseerd (indien dit met de start van uw behandeling mogelijk is) om ongeveer drie dagen voordat u zaad komt invriezen, geen zaadlozing te hebben.  

Soms zal u gevraagd worden in het LUMC te produceren in een speciaal daarvoor ingerichte ruimte.. Het is belangrijk dat het sperma binnen twee uur na de zaadlozing wordt afgegeven op het IVF laboratorium in een daarvoor bestemd potje. Dit potje is verkrijgbaar op de polikliniek.  

Mogelijkheden waar u sperma kunt produceren zijn

Thuis: Dit is alleen mogelijk als u het potje binnen twee uur kunt afgeven bij het IVF laboratorium op het LUMC.

In het ziekenhuis: op de afdeling waar u bent opgenomen.

Op de polikliniek Voortplanting: in een speciaal daarvoor ingerichte ruimte. De sleutel van deze ruimte is bij de balie van de polikliniek Voortplanting op te halen. 

Na afgifte wordt het sperma direct onderzocht. Het resultaat hoort u door middel van een telefonisch consult met een arts op dezelfde dag. Bij het afgeven worden gelijk verdere afspraken gemaakt voor een tweede en derde keer. Het invriezen en in bewaring houden van het zaad gebeurt in speciaal daarvoor bestemde rietjes waar uw persoonlijke gegevens op vermeld worden. Deze rietjes worden in vloeibare stikstof (-196 graden) bewaard in speciale vaten.
Als de chemotherapie of bestraling al gestart is, zal in principe geen materiaal meer worden ingevroren. Indien net met chemotherapie of bestraling is gestart is kan hierop, in overleg, soms een uitzondering gemaakt worden, afhankelijk van de soort kuur en dosis.  

Informed consent

Via het informed consent (verklaringsformulier) worden afspraken betreffende het in bewaring houden van sperma schriftelijk vastgelegd. Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen op dit terrein, zijn hier vastomlijnde regels voor. Deze regels zijn vastgelegd door de Gezondheidsraad en de Commissie Medische Ethiek van het LUMC.
Voordat er daadwerkelijk ingevroren kan worden, dient u deze overeenkomst te ondertekenen. Het sperma zal worden vernietigd op verzoek van bewaargever, of na diens overlijden. Het is in Nederland mogelijk om ingevroren biologisch materiaal, zoals zaadcellen en embryo's, na het overlijden van de wettige eigenaar te gebruiken voor een behandeling bij diens nabestaande. U dient dan bij vol bewustzijn en verstand en in volledige vrijheid een schriftelijke verklaring af te leggen, waarin u bepaalt dat een bepaalde vrouw (te benoemen met naam en toenaam), na uw overlijden de beschikking mag krijgen over dit opgeslagen biologisch materiaal. Hoewel het LUMC niet wil meewerken aan daadwerkelijke postume (na het overlijden) behandelingen, is het mogelijk dat de wettige nabestaande het  materiaal vervoert naar een kliniek die postume behandelingen wel toepast.   

Kosten

Ziektekostenverzekeraars vergoeden niet altijd de (volledige) kosten van het invriezen en in bewaring houden van sperma. Het LUMC berekent de kosten volgens het landelijk vastgesteld tarief. Dit houdt in een eenmalig bedrag voor de intake en het invriezen en een jaarlijkse bijdrage voor de bewaring. U krijgt na het invriezen van ons een brief met daarin de reden van het invriezen en het resultaat. Een kopie van deze brief kunt u eventueel aan uw verzekering dturen.  

Controle

Het is mogelijk dat na een chemokuur of bestraling de aanmaak van zaadcellen zich herstelt. Meestal gebeurt dit dan tussen zes maanden en twee jaar na de laatste behandeling. Daarom wordt aan u de mogelijkheid geboden om een afspraak te maken voor controle (071-5262870, polikliniek Voortplanting), waarbij wordt onderzocht of er sprake is van herstel. De minimumtijd voor regeneratie (herstel van aanmaak van zaadcellen) is 80 dagen, maar geadviseerd wordt om deze controle op zijn vroegst een jaar na de laatste behandeling te laten plaats vinden. Indien twee jaar na de laatste behandeling nog steeds geen herstel van de vruchtbaarheid is opgetreden, dan is de kans dat dit ooit nog gebeurt nog maar erg klein, maar het is niet onmogelijk.  

(Anti)conceptie

Zoals hierboven besproken, is de kans op zwangerschap tijdens en na chemokuur of bestraling vaak gering maar nooit helemaal nul. De kans op herstel van de aanmaak van sperma na de behandeling is moeilijk te voorspellen en het is daarom verstandig om met uw behandelend arts te spreken over de wenselijkheid om al dan niet anticonceptie te gebruiken.  

Vragen

Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, of meer informatie over uw behandeling wilt, dan kunt altijd bellen of e-mailen.

E-mail ivf@lumc.nl. Telefoonnummer 071- 5262870.

 

 

Reglement in zake invriezen, bewaren en gebruik van semen in geval van mannen die een vruchtbaarheidsbedreigende behandeling dienen te ondergaan.

 

 

1.      Algemene bepalingen

 

In dit reglement wordt verstaan onder:

-      Het LUMC: Het Leids Universitair Medisch Centrum

-      De cliënt: de man die zich wendt tot het LUMC met de wens semen te laten invriezen alvorens een vruchtbaarheidsbedreigende behandeling dient te ondergaan.

 

2.      Doelstelling  

Het invriezen, bewaren en op een later tijdstip ontdooien van semen wordt ondernomen om de mogelijkheid te bieden om in de toekomst een zwangerschap te bewerkstelligen met eigen genetisch materiaal. 

3.      Het invriezen van semen. 

Het LUMC kan op verzoek van de cliënt besluiten semen in te vriezen en te bewaren. Het betreft hier semen van mannen die binnen afzienbare tijd een vruchtbaarheidsbedreigende behandeling dienen te ondergaan.

4.      Invriezen en bewaren van semen 

Het LUMC zal het semen op zorgvuldige wijze invriezen, bewaren en ontdooien. Het LUMC zal de cliënt schriftelijk melden hoeveel rietjes worden ingevroren. Om de mogelijkheid van besmetting met virussen zoveel mogelijk te vermijden mag er alleen worden ingevroren als aan de vereiste infectie-screening is voldaan. 

5.      Duur van invriezen 

De bewaartermijn is maximaal tot cliënt de leeftijd van 50 jaar bereikt. 

6.      Ontdooien en gebruik van semen 

Voorafgaand aan een eventuele ontdooiing en gebruik van semen zal er door het LUMC individueel een overweging gemaakt worden omtrent de uitvoerbaarheid van de procedure waarbij tevens overleg zal plaatsvinden met andere behandelend artsen (bijv. oncoloog). Hierbij is een 5-jaarsoverleving van >50% van belang.

Aangezien slechts na het ontdooien de kwaliteit van het semen kan worden vastgesteld, zal na het ontdooien door het LUMC bepaald worden of gebruik mogelijk is en welke behandeling mogelijk is (inseminatie/IVF/ICSI). Vooraf is hierover geen garantie mogelijk.

Ontdooien en gebruik geschiedt volgens het in het LUMC geldende beleid betreffende fertiliteitsbehandelingen. 

7.      Vernietiging van het semen 

Het LUMC zal het onder haar berustende semen zo spoedig mogelijk vernietigen in één of meer van de volgende omstandigheden:

a.      Op schriftelijk verzoek van cliënt.

b.      Als de onder punt 5 genoemde bewaartermijn is verstreken.

c.      Als de cliënt is overleden.

d.      Als het LUMC de methode van invriezen, bewaren, ontdooien en gebruik op grond van de stand van de techniek en/of wetenschap niet meer als veilig of anderszins verantwoord beschouwt. Het LUMC stelt eenzijdig vast of dit het geval is. Voorafgaand aan vernietiging van het semen om deze reden zal cliënt hier schriftelijk over geïnformeerd worden.


8.     Overige bepalingen 

Indien cliënt komt te overlijden, zal zoals vermeld in punt 7c van het reglement over worden gegaan tot vernietiging van het semen. Indien voor het overlijden een verklaring met betrekking tot postume voorplanting is afgegeven (welke in het medisch dossier is opgenomen), zal het LUMC niet overgaan tot vernietiging van het semen. In deze situatie is het LUMC niet bereid mee te werken aan ontdooien van het semen en behandeling van een eventuele partner. Wel zal het LUMC eventueel medewerking verlenen bij het transport van het semen naar een andere kliniek.  

Het LUMC kan niet aansprakelijk worden gesteld voor aandoeningen en/of afwijkingen, voor of na de geboorte, eventueel optredend bij de kinderen, voor zover de aandoening en/of afwijking het gevolg of het mogelijk gevolg is van de voorafgaande invries-, bewaar- en ontdooibehandeling. 

In de onder punt 7 van het reglement genoemde omstandigheden zal door het LUMC niet tot vernietiging worden overgegaan indien de cliënt heeft ingestemd of alsnog instemt met het aanwenden van het semen door het LUMC voor wetenschappelijk onderzoek. Wetenschappelijk onderzoek zal verricht worden ter bevordering van de mogelijkheden tot behandeling van onvruchtbaarheid, of van het prenataal opsporen van erfelijke aandoeningen. Het onderzoek vindt niet plaats dan met schriftelijke toestemming van de Raad van Bestuur van het LUMC en met in achtneming van vigerende wet- en regelgeving. 

De cliënt die gebruik maakt van de in dit reglement genoemde mogelijkheden van invriezen, bewaren en gebruik van semen ontvangt een exemplaar van dit reglement en ondertekent een daartoe strekkende verklaring.

 

AKKOORD VERKLARING INVRIEZEN

 

De heer      :

 

Geboren      :

 

Verklaart gebruik te willen maken van de mogelijkheid tot invriezen en in bewaring geven van semen volgens de in het bovengenoemde LUMC reglement genoemde bepalingen.

Hij verklaart een exemplaar van dit reglement te hebben ontvangen, van de inhoud hiervan te hebben kennisgenomen en deze te begrijpen.

Hij verklaart voorts akkoord te gaan met de bepalingen van dit reglement.

Hierbij verplichten hij zich eventuele adreswijzigingen aan het LUMC (IVF-laboratorium H-3P-36, Postbus 9600, 2300 RC Leiden) door te geven.

Hij wenst, na het verstrijken van de in punt 5 van het reglement genoemde bewaartermijn of in geval van een andere situatie zoals genoemd in punt 7 van het reglement voorlopig de volgende bestemming voor het semen vast te leggen (aankruisen wat van toepassing is): 

      o  Vernietiging door het LUMC 

      o  Aanwending door het LUMC voor eventueel onderzoek (zie overige bepalingen) 

Na lezing akkoord, 

 

Plaats:      Datum:

 

Handtekening:

 

 

 

 


December 2014