Voeding ter preventie van voedselinfecties bij verminderde afweer bij de hematologische patiënt

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en)  Diëtetiek

Waarom?

Bij een verminderde afweer is er een grotere kans op een voedselinfectie. Er is sprake van een verminderde afweer:

  • bij "de dip" na chemotherapie, dat wil zeggen dat de witte bloedcellen (leukocyten) verlaagd zijn;
  • bij verminderde barrièrefunctie van de darm, na chemotherapie en/of bestraling, of bij omgekeerde afstoting (GVHD) van het maagdarmkanaal;
  • bij het gebruik van afweer onderdrukkende medicatie;
  • na de donor lymfocyten infusie (DLI), dit is het moment dat T-lymfocyten (T-cellen) worden toegediend.

Voor wie gelden de hygiënerichtlijnen voor voeding?

De hygiënerichtlijnen voor voeding gelden indien u:

  • preventieve antibiotica (SDD medicatie) gebruikt. Dit is een combinatie van minimaal 2 van de volgende medicijnen zoals fluconazol®, ciproxine®, colistine®, cotrimoxazol® polymyxine-neomycine®; 
  • afweeronderdrukkende medicatie gebruikt, zoals Neoral®, Prograft® en Cellcept®, en/of prednison® (vanaf 0,5 mg/kg/dag);
  • verminderde afweer heeft na allogene stamceltransplantatie (met DLI) en bij omgekeerde afstoting (GVHD).  De verminderde afweer kan dan ongeveer 1 jaar duren.

Wat zijn de voedingsadviezen bij een verminderde weerstand?

Gebruik geen:

  • Rauw vlees(waren) zoals biefstuk, rosbief, carpaccio, filet americain, fricandeau, tartaar, ossenworst, rauwe ham, parmaham en licht gezouten rookvlees.
  • Cervelaatworst, chorizo, salami, boerenmetworst, Franse droge worst. Goed verhit (20 minuten bij minimaal 71 graden Celsius of, indien korter, minimaal 80 graden Celsius) zijn deze producten wel toegestaan.
  • Leverworst, leverpastei, paté.
  • Rauwe vis, zoals rauw tonijn, sushi en haring. Voorverpakte gerookte vis; zoals gerookte zalm, makreel en paling. Rauwe schelpdieren zoals oester.
  • Zachte rauwmelkse kaas (au lait cru) en rauwe melk. Zachte kazen met (korst)flora zoals brie, camembert, port salut en roquefort. Boerenkaas van gepasteuriseerde melk is toegestaan.
  • Rauwe/zacht gekookte eieren, dooier moet gestold zijn.
  • Probiotica zoals Yakult, Vifit, Actimel, Activia.

Hoe gaat u hygiënisch met voedsel om?

  • Groente en fruit goed wassen onder stromend water, deze dienen vers en onbeschadigd te zijn. Al gewassen voorverpakte groenten dienen nogmaals gewassen te worden. Kiemgroenten zoals taugé, tuinkers en alfalfa, onderdompelen in kokend water, indien u het rauw gebruikt.
  • Verhit vlees, vis, kip en ei door en door.
  • Verhit van te voren bereid gerecht door en door en maximaal 1 keer.
  • Was voor de bereiding en het eten van de maaltijd de handen.
  • Verschoon dagelijks de thee-, hand- en vaatdoekjes. Was ze op minimaal 60 graden Celsius.
  • Gebruik schoon keukengerei van kunststof, glas of metaal (planken, pollepels). Vermijd snijplanken met diepe groeven.
  • Houdt vuile en rauwe producten apart van schone en bereide producten, voorkom dat bacteriën van rauwe op bereide producten worden overgebracht via handen, snijplank, bord of ander keukengerei.
  • Ontdooi bevroren vlees in de koelkast of in magnetron. Spoel het dooivocht weg met heet water. Veeg gemorst dooivocht weg met keukenpapier.
  • Strooi niet zelf met peper, vermijd vooral het inademen van deeltjes (schimmelsporen).
  • Pel niet zelf noten, vermijd vooral het inademen van deeltjes (schimmelsporen).

Bewaren

  • Laat melkproducten niet langer dan 2 uur buiten de koelkast laten staan, gooi deze daarna weg.
  • Bewaar bederfelijke producten in de koelkast. Zet de koelkast op 4 graden Celsius, bacteriën groeien dan minder snel.
  • Bewaar (voor)gesneden meloen niet langer dan 2 dagen in de koelkast. 
  • Koel een gerecht dat niet direct gegeten wordt snel af, bijvoorbeeld in een bak met water.
  • Gebruik geen producten die langer dan een uur warm gehouden worden.
  • Bewaar een van te voren bereid gerecht maximaal 2 dagen, afgedekt in de koelkast.
  • Dek voedsel af, ook in de koelkast.

Hoe lang kan ik voedingsmiddelen bewaren?

Over het algemeen geldt, hoe korter voeding bewaard wordt hoe veiliger. Let op de houdbaarheidsdatum en bewaarinstructies op de verpakking. Indien op de verpakking een kortere bewaartermijn wordt aangegeven dan in onderstaande tabel dan dient de termijn op de verpakking te worden aangehouden.


Bewaartijden van geopende verpakkingen of producten zonder houdbaarheidsdatum

In de koelkast
(max 7°C)

In de diepvries
(max -18°C)

Gesneden en gewassen groenten
(ook ongeopend)

1 dag

12 maanden
(eerst blancheren)

Bladgroenten (sla, andijvie, spinazie)

2 dagen

-

Zacht fruit, zoals aardbeien, bessen, bramen, frambozen en kersen

3 dagen

12 maanden

Hard fruit, zoals appels en  peren

1 maand 

-

Geopende melkproducten

4 dagen

-

Geopende vruchtensappen

4 dagen

-

Rauw vlees (rund, kip)

2 dagen

9 maanden

Rauw varkensvlees

1 dag4 maanden 

Rauw bewerkt vlees (gehakt, hamburger, slavink)

1 dag

3 maanden

Vleeswaren (alleen toegestane soorten)

4 dagen

3 maand

Rauwe magere vis, rauwe garnalen

2 dagen

6 maanden

Rauwe vette vis

2 dagen3 maanden 

Rauwe mosselen

1 dag

-

Gebakken vis, gekookte garnalen, gekookte mosselen

1 dag

3 maanden

Zoute haring

1 dag

-

Gerookte vis (niet voorverpakt)

2 dagen

3 maanden

Rauw ei

4 weken 

Gekookt ei

1 week 

Stuk jonge kaas, smeerkaas

1 week

2 maanden

Stuk oude kaas

2 weken2 maanden 

Plakken kaas, geraspte kaas, zachte kaas

4 dagen

-

Brood

4 dagen

4 weken

Broodalades zoals huzarensalade, eiersalade

3 dag

-

Bereide soep

2 dagen

3 maanden

Groenten uit blik of glazen pot

2 dagen3 maanden 

Restjes

2 dagen

 

Gebak met slagroom

1 dag

1 maand

Gebak zonder slagroom

3 dagen

3 maanden

Gebaseerd op de Bewaarwijzer van het Voedingscentrum (2016).  

Eten bij derden

Vraag na bij eten wat door anderen bereid is (snackbar, restaurant, broodjeszaak) of de voeding voldoet aan deze hygiënische voedingsrichtlijnen. Afhaalrestaurants houden voeding doorgaans langer dan een uur warm en zijn dan niet geschikt.

Af te raden: ijs wat niet hygiënisch is behandeld (denk hierbij aan softijs uit een apparaat wat niet vaak wordt gebruikt/schoongemaakt).

Gebruikt u afweeronderdrukkende medicatie?

Bij gebruik van bepaalde medicijnen zoals Neoral® (ciclosporine) of Prograft® (tacrolimus) is het gebruik van grapefruit en grapefruitsap en verwante citrusvruchten niet toegestaan.

Grapefruit, mineola, orlando, pomelo, sweetie, ugly en sap van deze vruchten, evenals oranje marmelade (gemaakt van bittere sinaasappels) kunnen de medicijnspiegel in het bloed verhogen. Hierdoor neemt de kans op bijwerkingen toe. Overig citrusfruit zoals hand- en perssinaasappels, mandarijnen, limoenen en citroenen kunnen wel gegeten worden.

Voor meer informatie

De websites van het Voedingscentrum en het RIVM geven veel informatie over voedselveiligheid.

Op de website van het Voedingscentrum is De Bewaarwijzer is te downloaden.

Op de website www.voedingenkankerinfo.nl vindt u informatie over voeding bij kanker.

Vragen?

Mocht u nog vragen hebben over de voeding kunt u contact opnemen met de diëtist.

landelijk overleg diëtisten hematologie en stamceltransplantatieDeze richtlijn is ontwikkeld door het Landelijk Overleg Diëtisten Hematologie en Stamceltransplantatie (LODHS). Alle voorgaande hygiënerichtlijnen zijn hierbij komen te vervallen.


Juli 2019