Vitrificatie van eicellen

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Gynaecologie

De folder die voor u ligt, of die u leest via de website van het LUMC, bevat informatie over het vitrificeren (het invriezen) van eicellen.
Vitrificatie van eicellen is een experimentele behandeling, waarbij eicellen voor langere periode bewaard kunnen worden. Deze behandeling bestaat uit meerdere stappen, welke u in deze folder kunt terugvinden. Een deel van de behandeling (onder andere de stimulatie van de eierstokken en de punctie (het weghalen van de eicellen)) komt overeen met een IVF/ICSI-behandeling. In de folder ‘IVF/ICSI-behandeling’ kunt u hier aanvullende informatie over vinden.

Vitrificatie van eicellen

Wat is vitrificatie van een eicel?

Het vitrificeren, het invriezen, van eicellen is een experimentele vruchtbaarheidsbehandeling waarbij eicellen voor lange periode kunnen worden bewaard. Op een later tijdstip kan tot ontdooiing van de eicellen worden overgegaan. De eicellen die dit proces hebben overleefd, kunnen vervolgens met een zaadcel worden geïnjecteerd, de zogenaamde intra-cytoplasmatische sperma injectie (ICSI) methode, waarna bevruchting kan plaats vinden.

Het ontstane embryo kan zich vervolgens ontwikkelen om enkele dagen later in de baarmoeder geplaatst te kunnen worden, waarna innesteling kan plaatsvinden en een zwangerschap ontstaat.

Voor wie is het?

Voor vitrificatie van eicellen zijn verschillende indicaties. In het LUMC worden alleen medische indicaties voor de behandeling gehanteerd.

Zo kan deze behandeling onder andere worden ondernomen bij vrouwen die een vruchtbaarheidsbedreigende behandeling dienen te ondergaan (chemo-/radiotherapie). Ook bestaat er de mogelijkheid om eicellen te vitrificeren van vrouwen die een IVF/ICSI behandeling ondergaan en waarbij op de dag van de punctie geen zaadcellen beschikbaar blijken te zijn.

Niet iedereen komt voor eicelvitrificatie in aanmerking. Na gesprekken op de polikliniek zal beoordeeld worden of er (medische) bezwaren zijn voor de start van een dergelijke behandeling.

De behandeling

In dit hoofdstuk volgt een kort overzicht van de stappen binnen een eicelvitrificatie procedure. Op de polikliniek zult u hierover aanvullende informatie krijgen. 

Zoals hierboven beschreven, komt een deel van de behandeling overeen met een IVF/ICSI behandeling. In de folder ‘IVF/ICSI behandeling’ kunt u nog meer informatie nalezen over de behandeling.

vitrificatie eicellen - afb1

Voor de behandeling

Voordat een behandeling gestart kan worden, dient een aantal onderzoeken plaats te vinden. Zo is het voor vitrificatie van eicellen noodzakelijk dat er aan de vereiste infectiescreening is voldaan. Ook dient er echografisch onderzoek gedaan te worden ter beoordeling van de reserve in de eierstokken.

Daarnaast dient door u het toestemmingsformulier (informed consent) voor de vitrificatie van eicellen ondertekend en ingeleverd te zijn.

Zo nodig wordt er contact met andere behandelend artsen opgenomen.

De stimulatie

Iedere maand, vanaf het begin van de menstruatie, beginnen in de eierstokken eiblaasjes te groeien. Normaal groeit per maand slechts één van de eiblaasjes door, waar uiteindelijk een eicel uit vrij zal komen, en gaan de andere eiblaasjes verloren. Door de eierstokken te stimuleren wordt getracht meerdere eicellen tot ontwikkeling te krijgen, die vervolgens door middel van een punctie uit de eierstokken worden geoogst.

Bij een stimulatie van de eierstokken dienen meerdere medicijnen te worden gebruikt. Enerzijds om de eigen eisprong tegen te gaan, anderzijds om te stimuleren dat er meerdere eiblaasjes tot ontwikkeling komen en als laatste om de punctie te timen. Onderstaand wordt een schema voor een behandeling weergegeven. Dit is louter een voorbeeld.

Tijdens de stimulatie wordt meerdere malen echografisch onderzoek (via de vagina/schede) gedaan om de groei van de eiblaasjes te vervolgen. Tevens wordt hierbij bloed geprikt om ook in het bloed de reactie op de medicatie te controleren. Indien de eiblaasjes groot genoeg zijn om rijpe eicellen te verwachten en de hormoonspiegel in het bloed hier ook passend bij is, wordt een punctie afgesproken.

De duur van de stimulatie is wisselend. Gemiddeld genomen vindt een punctie op cyclusdag 14 plaats. Iemand kan echter ook al op cyclusdag 10 of pas na meer dan 20 dagen stimuleren klaar zijn om een punctie te ondergaan.

De punctie

De punctie is de procedure waarbij de eicellen uit de eierstokken worden gehaald. Hierbij worden de eierstokken onder echogeleiding via de vagina aangeprikt (zie figuur). Een half uur voor de punctie krijgt u medicijnen die een pijnstillende werking hebben en waar u wat rustiger van wordt. Voorafgaand aan de punctie wordt de vaginawand nog lokaal verdoofd.

Vervolgens wordt de eierstok aangeprikt en de eiblaasjes leeggezogen. Hierbij komen de eicellen mee naar buiten.

De eicellen zijn met het blote oog niet waarneembaar. In het laboratorium wordt onder de microscoop naar de eicellen gezocht. Ongeveer 15 minuten na de punctie is bekend hoeveel eicellen er gevonden zijn. Er wordt gestreefd om 8 à 10 eicellen te verkrijgen bij een vitrificatiebehandeling.

vitrificatie eicellen - afb2

Vitrificatie van de eicellen

Vitrificatie van eicellen is een techniek voor het invriezen van eicellen. Deze procedure kan alleen bij rijpe eicellen worden ondernomen. Nadat de eicellen in het laboratorium uit het follikelvocht zijn gehaald, worden ze ontdaan van de omringende steuncellen. Pas na het verwijderen van deze steuncellen is te zien of een eicel rijp is.

Aan de rijpe eicellen wordt vervolgens een beschermende stof (cryoprotectant) toegevoegd, waarna ze direct in vloeibaar stikstof  (-196 ºC) worden geplaatst. De eicellen koelen hierdoor zeer snel af, waardoor de vorming van schadelijke ijskristallen wordt voorkomen.

Het gebruik van de eicellen

Indien u zich bij ons op de polikliniek meldt om te praten over het gebruik van de gevitrificeerde eicellen, zal op dat moment beoordeeld worden of de behandeling voortgezet kan worden. Hierbij kan het noodzakelijk zijn advies van andere behandelend artsen in te winnen (bijvoorbeeld met betrekking tot de prognose bij patiënten die chemo-/radiotherapie hebben ondergaan).

Vervolgens zal beoordeeld worden op welke manier de baarmoeder voorbehandeld dient te worden, zodat deze klaar is om een embryo te kunnen ontvangen.

Individueel zal bekeken worden hoeveel eicellen per poging ontdooid dienen te worden. De eicellen die het proces van invriezen en ontdooien hebben overleefd, zullen met een zaadcel worden geïnjecteerd (de zogenaamde ICSI procedure), waarna bevruchting kan plaatsvinden.

Een ontstaan embryo dient zich de daarop volgende dagen te ontwikkelen (delen) en van goede kwaliteit te zijn om in de baarmoeder geplaatst te worden. Hierna kan innesteling plaatsvinden en een zwangerschap ontstaan.

Kansen van de behandeling

Het invriezen van eicellen is, net als iedere andere fertiliteitsbehandeling, geenszins een garantie op de geboorte van een kind in de toekomst.

De kans op succes van de behandeling is van vele factoren afhankelijk (onder andere de leeftijd van de vrouw bij het verkrijgen van de eicellen, de kwaliteit van de eicellen, de mate van bevruchting en de kwaliteit van het terug te plaatsen embryo). Het vitrificeren van eicellen is nog een experimentele techniek. Hoe succesvol deze vorm van behandeling is, zal blijken uit resultaten in de toekomst.

Tijdens het gesprek op de polikliniek zal u nader worden geïnformeerd over de kansen zoals, die op dit moment bekend zijn.

Risico’s van de behandeling

Een stimulatie en punctie van de eierstokken brengt een aantal risico’s met zich mee.

De belangrijkste risicofactor voor de behandeling is het optreden van een overstimulatie. Hierbij reageert het lichaam te heftig op de gebruikte hormonen. Bij een overstimulatie treedt er vocht uit de bloedvaten, dikt het bloed in en kunnen zich stolsels vormen. Door gedurende de stimulatie echografisch te vervolgen wat er in de eierstokken gebeurt en daarnaast in het bloed de hormoonspiegel te vervolgen, wordt getracht een overstimulatie te voorkomen. Indien er wel klachten ontstaan, zijn deze doorgaans poliklinisch te vervolgen. De kans op het optreden van een ernstige overstimulatie is overigens zeer klein.

Bij een punctie bestaat er een kleine kans op een bloeding. Daarnaast kan een infectie optreden. Indien er voorafgaand aan een punctie aanwijzingen zijn voor een verhoogde kans op infectie zal van te voren met antibiotica worden gestart.

Na het terugplaatsen van een embryo is er een verhoogde kans op een miskraam en een buitenbaarmoederlijke zwangerschap in vergelijking met een spontaan ontstane zwangerschap.

Voor zover nu bekend lijkt de kans op congenitale afwijkingen niet te verschillen tussen kinderen geboren uit gevitrificeerde eicellen en kinderen geboren uit spontaan ontstane zwangerschappen. Echter de berichtgeving hierover staat nog aan het begin. Er is vaak een langdurige follow up noodzakelijk voordat wetenschappelijk betrouwbare gegevens beschikbaar worden.

Follow up van de behandeling

Aangezien vitrificatie van eicellen een experimentele behandeling is, dient er follow up onderzoek plaats te vinden naar de kinderen, die ontstaan zijn na bevruchting van gevitrificeerde eicellen.

Kosten

Anno 2013 worden de kosten van een eicelvitrificatiebehandeling bij een aantal medische indicaties door de zorgverzekeraar vergoed. U wordt geadviseerd om contact op te nemen met uw zorgverzekeraar om te horen in hoeverre zij voor u de behandeling vergoeden.

Toestemmingsverklaring vitrificatie eicellen

Voordat tot invriezen van eicellen over kan worden gegaan, dient u toestemming hiervoor te geven. In het toestemmingsformulier, dat u op de polikliniek zult ontvangen, staat een aantal voorwaarden voor het invriezen van eicellen vermeld. Indien u het met deze voorwaarden eens bent en dit formulier heeft ondertekend kan tot de uitvoering van de behandeling worden overgegaan.

Uitgave
September 2013