Inwendige bestraling van de baarmoederhals

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Radiotherapie

In deze folder vindt u informatie over de behandeling van baarmoederhalskanker doormiddel van inwendige bestraling. Inwendige bestraling wordt ook wel brachytherapie genoemd. Deze folder is bedoeld als aanvulling op de informatie die u via uw radiotherapeut-oncoloog of via de radiotherapeutisch laborant brachytherapie (brachylaborant) heeft gekregen. Mocht u hierna nog vragen hebben, kunt u deze altijd stellen aan de radiotherapeut-oncoloog of brachylaborant.

Inwendige bestraling van de baarmoederhals

De behandeling van baarmoederhalskanker bestaat uit een combinatie van uitwendige en inwendige bestralingen. De uitwendige bestralingen worden als eerst gestart. De inwendige bestralingen zullen in de laatste week, of de week na afloop van de uitwendige bestralingen worden gestart. Door het geven van inwendige bestraling is het mogelijk om in de tumor een hoge dosis straling te geven en tegelijkertijd het omringende gezonde weefsel zoveel mogelijk te sparen. Voor de inwendige bestraling worden holle buisjes, applicatoren genoemd, in de baarmoeder en vagina ingebracht.

Na een MRI-scan en berekening van het bestralingsplan wordt door middel van een zeer kleine radioactieve bron, inwendig via deze applicatoren de bestraling gegeven, precies ter plaatse van de tumor.U wordt hiervoor twee dagen opgenomen. De eerste dag worden de applicatoren ingebracht, de MRI-scan gemaakt, de berekening gemaakt, en in de loop van de middag wordt de eerste inwendige bestraling gegeven. De tweede inwendige bestraling volgt de ochtend erna en in de middag na deze bestraling gaat u met ontslag. Deze behandeling wordt een week later nogmaals uitgevoerd. In totaal worden er dus vier inwendige bestralingen gegeven.

Hieronder volgt een uitleg over de gang van zaken voor, tijdens en na de opname.

Voorbereidingen

Voorlichting radiotherapeut-oncoloog-oncoloog

Tijdens het eerste intakegesprek zal uw behandelend radiotherapeut-oncoloog al een korte uitleg geven over het belang van inwendige bestraling en de mogelijke bijwerkingen hiervan. Op een later moment zal verdere uitleg over de procedure gegeven worden.

Voorlichting brachylaborant

Voorafgaande aan de inwendige bestralingen wordt een afspraak met een brachylaborant voor u ingepland. U wordt dan voorgelicht over de praktische gang van zaken tijdens de inwendige bestralingen en krijgt u de bijbehorende afspraken mee. Deze afspraken staan achter in de folder genoteerd.

Mocht u na het gesprek nog vragen hebben over de inwendige bestraling, dan kunt u op de radiotherapie afdeling altijd naar de brachylaborant vragen of bellen op ons directe telefoonnummer.

Pre-operatieve screening anesthesie

U krijgt ook een afspraak mee voor een pre-operatieve screening bij de polikliniek anesthesiologie (POS-poli). Op de POS-poli wordt uw lichamelijke conditie beoordeeld. Er wordt u gevraagd om een vragenlijst in te vullen en uw medicijnenlijst mee te nemen. In het gesprek met de anesthesioloog krijgt u voorlichting over de vorm van anesthesie die bij de ingreep gebruikt zal worden. Het meest gebruikelijk is een korte algehele narcose.

MRI-scan ter voorbereiding

Bij elke inwendige bestraling wordt een individueel bestralingsplan gemaakt. Om de inwendige bestraling goed voor te kunnen bereiden krijgt u, een week voorafgaande aan de eerste inwendige bestraling, een MRI-scan. Op deze MRI-beelden kan worden bepaald waar en hoeveel buisjes er geplaatst moeten worden.

Dag voor opname

U moet nuchter zijn voor de ingreep. Dit betekent dat u de avond ervoor vanaf 12 uur ’s nachts geen vast voedsel meer mag eten en niet meer mag roken. U mag nog wel heldere vloeistoffen drinken tot 06.00 uur in de ochtend (tot 2 uur voor de ingreep).

Om het laatste stukje van de endeldarm leeg maken krijgt u een klysma (Microlax) mee. Deze moet u de avond ervoor rond 20.00 uur gebruiken. Het klysma en de gebruiksaanwijzing hiervan krijgt u van ons mee bij het voorlichtingsgesprek.

Behandeling





Dag 1


Opname

U wordt rond 6.30 uur opgenomen op de verpleegafdeling gynaecologie (routenummer 265). De verpleegkundige heeft een informatief gesprek met u en zal u voorbereiden om naar de operatiekamer (OK) te gaan. Ook zal er bloed afgenomen worden voordat u naar de operatiekamer gaat.


Operatiekamer (OK)

Op de OK zal het behandelteam met elkaar en samen met u kort doornemen wat de behandeling inhoudt en of alles duidelijk is (overdracht). Het team bestaat doorgaans uit 2 radiotherapeut-oncologen, een gynaecoloog, anesthesioloog, 1 of 2 anesthesiemedewerkers, 2 operatieassistenten en 2 brachylaboranten.
Na deze overdracht wordt u onder algehele narcose gebracht, waarna er voor de duur van de opname een blaaskatheter wordt ingebracht.

Vervolgens plaatst de radiotherapeut-oncoloog de buisjes van de applicator via de baarmoederhals in de baarmoeder. De applicator wordt in de vagina op zijn plaats gehouden met behulp van een (lang) gaas.

Daarna brengt de arts een dun flexibel slangetje in de endeldarm in zodat alle mogelijke lucht die zich in de darmen bevindt, makkelijk het lichaam kan verlaten. Als laatste wordt de applicator met tape op de bovenbenen en buik vastgeplakt.

Gedurende de gehele opname ligt u in een bed. De brachylaboranten kijken op de operatiekamer hoe ver het hoofdeinde omhoog kan en bespreken met u welke bewegingen u kunt maken.


Uitslaapkamer (verkoever)

Nadat u wakker bent geworden uit de narcose wordt u naar de uitslaapkamer (verkoever) gebracht om even bij te komen. Hier worden een aantal controles uitgevoerd en wordt de pomp met medicijnen (morfine en soms ook andere medicijnen) tegen de pijn op uw infuus aangesloten. Deze pomp zal automatisch over de gehele dag en nacht pijnstilling geven. Daarnaast krijgt u een knop waarmee u eventueel extra pijnstilling kan toedienen wanneer dat nodig is.  


MRI-scan

De brachylaboranten zullen u ophalen van de verkoever en u meenemen naar de MRI-scanner. Het maken van de MRI-scan duurt ongeveer 20 minuten. Als de MRI klaar is wordt u weer teruggebracht naar de verpleegafdeling gynaecologie. Daar kunt u iets lichts eten en drinken en u kunt daar ook bezoek ontvangen.


Maken van bestralingsplan

Het bestralingsplan wordt gemaakt terwijl u weer op de verpleegafdeling ligt. Aan de hand van de beelden van de MRI wordt het bestralingsplan zorgvuldig samengesteld door de radiotherapeut en de brachylaboranten. Wanneer deze klaar is komt u weer naar afdeling radiotherapie voor de inwendige bestraling. Dit alles neemt ongeveer 1,5 tot 2 uur tijd in beslag.


Bestraling

In de behandelruimte van de brachytherapie wordt u overgeschoven naar de behandeltafel. De toevoerslangetjes van het bestralingsapparaat worden aangesloten op het uiteinde van de applicatoren. Via deze dunne slangetjes wordt een klein radioactief bronnetje binnenin de applicatoren gebracht. U voelt van de deze bestraling niets.

Tijdens de bestraling ligt u alleen in de behandelruimte. Er staat een camera op u gericht zodat de brachylaborant contact met u kan houden. De bestraling duurt ongeveer 10 tot 20 minuten. TV kijken of muziek luisteren als afleiding.
U kunt ondertussen TV kijken of muziek luisteren als afleiding.

Na afloop van de eerste bestraling krijgt u een tablet Loperamide om de ontlasting te remmen.


Overnachting

Na de eerste bestraling zal u door de brachylaboranten weer terug gebracht worden naar de afdeling gynaecologie. Daar vindt de overdracht aan de verpleegkundige van de gynaecologie plaats. Tijdens deze overdracht wordt ook besproken welke bewegingen u mag maken terwijl u in bed ligt. In de avond en nacht is de verpleegkundige uw aanspreekpunt. Het pijnteam van de anesthesie komt in de loop van de avond bij u langs in verband met controle van de pijnstilling zodat u zo comfortabel mogelijk kunt slapen.

Gedurende de middag en avond mag u weer eten en drinken. Omdat u een lange tijd in bed ligt krijgt u eenmalig een injectie (Fraxiparine) om trombose te voorkomen. In de avond krijgt u nogmaals een tablet Loperamide om de ontlasting te remmen.

Er is een mogelijkheid voor uw partner of een naaste bij u in de kamer te overnachten. Wilt u van deze mogelijkheid gebruik maken kun u dit aangeven bij uw radiotherapeut-oncoloog of bij de brachylaboranten.


Dag 2


CT-scan

Op de tweede dag wordt u vroeg in de ochtend opgehaald voor een CT-scan op de radiotherapie afdeling. Met de CT-beelden wordt gecontroleerd of de applicatoren nog precies op dezelfde plek zitten en of de omliggende organen nog hetzelfde liggen. Dit controleren van de CT-beelden neemt ongeveer 30 minuten tot een uur in beslag. Eventueel wordt er een kleine aanpassing in het bestralingsplan gedaan.  U wordt na afloop van de CT-scan direct naar de behandelruimte van de brachytherapie gebracht, waar u wacht totdat de bestraling gegeven kan worden.


2de bestraling

De uitvoering van de bestraling is hetzelfde als de dag ervoor. Net zoals de vorige dag kunt u een DVD of TV kijken of naar muziek luisteren.


Verwijderen applicatoren

Nadat de bestraling gegeven is, worden in de behandelruimte het gaas in de vagina, de applicatoren, de blaaskatheter en de katheter in de endeldarm door de radiotherapeut-oncoloog verwijderd.  Hierna zal ook de pomp van de pijnbestrijding worden uitgezet. Als dit klaar is wordt u weer teruggebracht naar de verpleegafdeling gynaecologie. Daar kunt u even bijkomen, wordt de pomp afgekoppeld en kunt u weer uit bed komen.

Voordat u naar huis kunt gaan, moet u weer op krachten zijn en op de afdeling zelf een keer geplast hebben. Als u zich goed voelt kunt u daarna naar huis. De verpleegkundige bespreekt dit met u en zal de ontslagprocedure verder regelen.


Bijwerkingen

Na het verwijderen van de applicator en de blaaskatheter en het uitschakelen van de pijnpomp kan het gebied van de vagina en schaamlippen nog een aantal dagen gevoelig zijn. Het plassen kan de eerste keren nog wat branderig of gevoelig zijn. Soms duurt het even voor de ontlasting weer goed op gang komt, zo nodig krijgt u hier medicijnen voor die u in water kunt oplossen en die de ontlasting zachter maken.

U kunt de eerste dagen nog wat meer vaginale afscheiding hebben, soms kan hier wat bloed bij zitten. In de loop van de week na de ingreep herstellen deze bijwerkingen weer. Omdat u weinig kunt bewegen tijdens de opname, krijgt u eenmalig een prik om trombose te voorkomen.

Uw radiotherapeut zal u verdere voorlichting geven over de mogelijke korte en lange termijn bijwerkingen en gevolgen van de behandeling als geheel. Hierbij zal ook uitgelegd worden wat u zelf kunt doen om minder last te ervaren van bijwerkingen en gevolgen van deze behandeling. Ook krijgt u een aantal recepten mee voor onder andere vaginale zetpillen die het herstel in de vagina bevorderen en waar u 2 weken na de brachytherapie mee mag starten.


Nazorg

Na afloop van de behandeling zult u regelmatig poliklinisch gecontroleerd worden. Ongeveer 4 weken na de laatste inwendige bestraling heeft u de eerste controle bij de radiotherapeut-oncoloog. Aansluitend aan dit gesprek zal een gespecialiseerde verpleegkundige u uitleg geven over het gebruik van pelottes. Pelottes zijn kunststof staafjes.

Het regelmatig inbrengen van pelottes, kan de vagina soepel houden en de vorming van littekenweefsel tegengaan. Dit kunt u zelf doen in uw eigen omgeving. Tevens zal er aandacht geschonken worden aan vragen omtrent seksualiteit.

Daarna komt u in principe de eerste twee jaar elke drie maanden voor een poliklinische controle, doorgaans om en om bij de radiotherapeut en gynaecoloog. Tijdens de controles wordt besproken hoe het herstel na de behandeling verloopt, of u klachten heeft of bijwerkingen ervaart en wordt gekeken hoe we u daar het beste mee kunnen ondersteunen.
Er wordt door middel van een gynaecologisch onderzoek bekeken of de tumor goed gereageerd heeft op de behandeling.

Persoonlijke gegevens

Uw naam:

Uw behandelaar:

Aanspreekpunt brachytherapie:

Datum anesthesie screening: ______/______/______ ______:______ Route 017
(afdeling anesthesiologie)

Datum MRI-scan ter voorbereiding: ______/______/______ ______:______ Route 797
(afdeling radiologie)

Datum 1e opname inwendige bestraling ______/______/______ ______:______ Route 265
(afdeling gynaecologie)

Datum 2e opname inwendige bestraling ______/______/______ ______:______ Route 265
(afdeling gynaecologie)
Contact
Telefoonnummer Brachytherapie 071 5261714
Telefoonnummer Radiotherapie 071 5263525
Telefoonnummer Gynaecologie 071 5262539


Augustus 2017