Nienke Slagboom, onderzoeker

Hoe dragen levensgebeurtenissen en omgevingsfactoren bij aan de overdracht van gezondheidsproblemen binnen families? Voor Nienke Slagboom, medisch antropoloog en onderzoeker binnen de afdeling Public Health en Eerstelijnsgeneeskunde van het LUMC een hele logische vraag. “Ik doe geen biologisch onderzoek, maar kijk juist naar de sociale mechanismes achter gezondheidsproblemen. Hierbij richt ik me niet alleen op de ziekte, maar juist op de gehele omgeving van de patiënt en andere klachten die hierbij komen kijken.”

Nienke doet met haar team namelijk onderzoek naar syndemics. Dit concept gaat ervan uit dat ziektes die samen voorkomen op elkaar in kunnen werken. “Wij onderzoeken interacties tussen ziektes en de wisselwerking tussen ziekte en context. Je moet het dan ook bestuderen als geheel”, licht Nienke toe. “Vanuit deze theorie zijn we met het onderzoek begonnen. We hebben in eerste instantie in de cijfers gekeken welke ziektes samenhangen en elkaar versterken. In Katwijk, van oudsher een vissersdorp, vonden we dat psychologische stress clusterde en interacteerde met cardiometabole aandoeningen (bijvoorbeeld hart- en vaatziekte of diabetes) en pijn.” Mensen met deze stapeling van aandoeningen bleken ook meer last te hebben van eenzaamheid, financiële stress en bovendien minder te bewegen. “Toch is er in Nederland of zelfs Europa weinig onderzoek naar syndemics gedaan. We zijn de eerste ter wereld die hierbij ook kijken naar het hele gezin. Worden deze aandoeningen over de generaties overgedragen en zijn daar patronen in te ontdekken?”

Van geboorte tot nu
De antropologe heeft meerdere families gevonden waar de bovenstaande aandoeningen vaak voorkomen. “Na het werven van deze families kwam de volgende stap in het onderzoek, namelijk het afnemen van interviews en levensverhalen. We gaan heel minutieus na hoe het leven is verlopen, van geboorte tot nu.” Nienke ging op zoek naar patronen in de familie-casussen. “We vergelijken gezinnen waar de gestapelde gezondheidsklachten in de oudere generaties voorkomen en in de jongere generaties minder, met de gezinnen waarbij het in alle drie de generaties voorkomt. En zo zochten we naar overeenkomsten en verschillen tussen de generaties binnen een familie. Welke sociale mechanismen dragen bij aan kwetsbaarheid voor overdracht en welke helpen juist om te voorkomen dat klachten zich ontwikkelen?”
Naast het bestuderen van cijfers en afnemen van interviews, mengde ze zich onder families. Om een kijkje te krijgen in het leven van de gezinnen in Katwijk, gebruikte ze de antropologische onderzoeksmethodiek participerende observatie. “Ik ging in het vissersdorp naar de kerk, kringloopwinkel, buurtcentra en langs op scholen. Ik mengde me onder opa’s en oma’s, ouders en kinderen om te onderzoeken waar de klachten vandaan kunnen komen en hoe ze kunnen blijven bestaan.

Preventieve zorg
En met deze gegevens kan er een aanbeveling worden gemaakt. Want als er verbanden te vinden zijn en cruciale en kwetsbare momenten binnen deze generaties kunnen worden aangewezen, dan kan daar preventief door gezondheidsinstanties op worden ingespeeld. “Voor gemeentes is het belangrijk te weten wat er nodig is om deze gezinnen te helpen. Deze aanpak heet de levensloopaanpak.” Een tijdrovende klus dus, voor Nienke en haar team, maar niet zonder resultaat. “Binnen de zorg zie je vaak dat er naar één ziekte of één generatie wordt gekeken, maar wij tonen aan dat dit niet altijd een compleet beeld geeft. Onze aanpak richt zich erop te voorkomen dat stapeling van ziektes bij ouders overgedragen wordt aan de volgende generatie”.    

Word jij mijn nieuwe collega?

Bekijk onze vacatures en solliciteer naar jouw baan!