Osteoporose (botontkalking)

Osteoporose is de medische term voor botontkalking. Het is een aandoening van het skelet die ervoor zorgt dat botten dunner en zwakker worden en sneller breken. Op hogere leeftijd krijgt bijna iedereen te maken met botontkalking, maar ook jonge mensen kunnen osteoporose krijgen. In het LUMC hebben we veel ervaring met de behandeling en begeleiding van vrouwen, mannen en kinderen met botontkalking. En dankzij intensief wetenschappelijk onderzoek kunnen we osteoporose steeds beter opsporen en behandelen.

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Endocrinologie.

Onze zorg

Wat is Osteoporose (botontkalking)?

Osteoporose is de medische term voor botontkalking. Het is een aandoening van het skelet die ervoor zorgt dat botten dunner en zwakker worden en sneller breken. Op hogere leeftijd krijgt bijna iedereen te maken met botontkalking, maar ook jonge mensen kunnen osteoporose krijgen. In het LUMC hebben we veel ervaring met de behandeling en begeleiding van vrouwen, mannen en kinderen met botontkalking. En dankzij intensief wetenschappelijk onderzoek kunnen we osteoporose steeds beter opsporen en behandelen.

Oorzaak

Botontkalking hoort bij het ouder worden, maar kan ook andere oorzaken hebben. Zo treedt het mogelijk op bij reuma, bij bepaalde darmziekten of bij een verstoring van het hormoonsysteem. Maar het kan ook een gevolg zijn van een behandeling tegen kanker. Daarnaast hebben sommige mensen een erfelijke aanleg voor osteoporose.

Waarom u bij ons in goede handen bent

Osteoporose gaat vaak samen met andere aandoeningen. Bijvoorbeeld met de ziekte van Crohn of reuma. Maar ook bepaalde medicijnen of een orgaantransplantatie kunnen leiden tot botontkalking. Voor al deze scenario’s bestaan geen richtlijnen. Bij het LUMC hebben we de deskundigheid, ervaring en het team in huis om ook in deze situaties de beste behandeling te vinden.  

Multidisciplinaire samenwerking  

Als u bij ons komt vanwege osteoporose, wordt u altijd geholpen door een of meer leden van ons behandelteam. Dit team bestaat uit internist-endocrinologen, internist-endocrinologen in opleiding, een verpleegkundig specialist en een doktersassistente. Samen met u zoeken we naar de beste behandeling. Uw behandelend arts werkt bovendien nauw samen met andere specialisten van het LUMC. Zo kunnen we snel een andere afdeling bij een behandeling betrekken als dat nodig is. Juist dankzij die intensieve samenwerking tussen verschillende disciplines kunnen we u zorg op hoog niveau bieden.  

Zorgpad osteoporose  

U kunt bij ons terecht voor een zorgpad Osteoporose. Dit is een serie onderzoeken waarmee we vaststellen hoe het met de kwaliteit van uw bot gesteld is. Zo kunnen we beoordelen of u osteoporose hebt of wat het effect is van een ingezette behandeling. Door alle onderzoeken op één dag te doen en direct de uitslag te geven, zorgen we dat u altijd snel weet waar u aan toe bent.  

Wetenschappelijk onderzoek naar osteoporose  

Het LUMC is naast een zorgcentrum ook een belangrijk centrum voor wetenschappelijk onderzoek naar osteoporose. We zoeken continu naar betere manieren om osteoporose op te sporen en te behandelen. Zo doen we bijvoorbeeld mee met internationale medicijnonderzoeken. Het kan zijn dat u daardoor toegang hebt tot middelen die elders nog niet beschikbaar zijn en mogelijk meer effect hebben dan de standaardmedicijnen.  

Avondspreekuur  

Per 9 oktober 2018 is het ook mogelijk om naar het avondspreekuur te komen. Iedere eerste dinsdag van de maand kunt u tussen 16:30 en 19:30 uur terecht bij dr. Natasha Appelman-Dijkstra en doktersassistente Joyce Hogewoning-Rewijk. Dit spreekuur is toegankelijk voor al onze patiënten, maar bieden we vooral aan als extra service voor patiënten die langdurig onder controle zijn bij ons, overdag werken of een druk gezin hebben, van ver moeten komen of afhankelijk zijn van werkende familieleden voor vervoer.

Voor het avondspreekuur hebt u een afspraak nodig. Soms plannen we dit al voor u in, maar u kunt ook met het secretariaat Endocrinologie bellen voor een afspraak: 071 - 526 35 05. Het spreekuur vindt plaats op de polikliniek Endocrinologie (route 25). 

De Centrale Bloedafname is ’s avonds gesloten, maar als het nodig is kan de doktersassistente bloed bij u afnemen tijdens het spreekuur. Ook kunt u op het spreekuur indien gewenst urine afgeven. De uitslag krijgt u dan telefonisch. Aanvullend onderzoek, zoals een botdichtheidsmeting of röntgenfoto, is niet mogelijk tijdens het avondspreekuur. Is er aanvullend onderzoek bij u nodig, dan proberen we dit overdag voor u in te plannen op de dag van het avondspreekuur. Ons secretariaat houdt daar rekening mee, maar let u er ook zelf op als u een afspraak maakt voor het avondspreekuur? Twijfelt u of er aanvullend onderzoek nodig is? Neem dan contact met ons op via bot@lumc.nl of door te bellen met de polikliniek: 071 - 526 35 05. 

Diagnose

Om u snel duidelijkheid te kunnen geven bij (een vermoeden van) botontkalking, hebben we het zorgpad osteoporose ingevoerd. U ondergaat voor een diagnose verschillende onderzoeken, die meestal op één dag plaatsvinden. Zo doen we bijvoorbeeld een botdichtheidsmeting. Op de onderzoeksdag spreekt u uw arts en een doktersassistente of verpleegkundig specialist, en u krijgt dezelfde dag nog de uitslag te horen.

Afspraak maken voor het zorgpad osteoporose  

Hebt u een bot gebroken en bent u boven de 50 jaar? Of is er om andere redenen een vermoeden van osteoporose bij u? Dan adviseren we om uw botdichtheid te laten meten. Dit advies geldt bij alle botbreuken, behalve die van de handen, voeten en het gezicht. Vanaf 50 jaar loopt u namelijk een verhoogd risico op osteoporose. Op de gipspolikliniek krijgt u vanzelf een uitnodiging voor de botdichtheidsmeting. Ook proberen we direct uw risicofactoren op osteoporose en breuken in kaart te brengen. Naast uw leeftijd zijn er nog andere redenen om de botdichtheid te laten controleren, namelijk als:

  • Botontkalking bij meer mensen in uw familie voorkomt; 
  • U vóór uw 45ste jaar in de overgang bent gekomen; 
  • U medicijnen gebruikt die het mannelijk of vrouwelijk geslachtshormoon verlagen; 
  • U corticosteroïden als prednison gebruikt;
  • U een andere aandoening hebt, bijvoorbeeld een darmziekte of reuma.

Bent u niet bij ons op de gipspolikliniek geweest, maar wilt u wel graag ons zorgpad volgen? Bespreek dit dan met uw eigen arts of huisarts. Deze kan u doorverwijzen. U kunt zich op de afgesproken dag melden aan de balie van de polikliniek Endocrinologie op B2 (route 25) van het LUMC. U kunt er ook voor kiezen om de botdichtheidsmeting door uw huisarts te laten verrichten.

Wie komt u tegen en wat kunt u verwachten?  

Gaat u het zorgpad osteoporose doorlopen, dan zal een verpleegkundig specialist of doktersassistente u uitleggen wat het zorgpad precies inhoudt en uit welke onderdelen het bestaat. Als u in de gipskamer van het LUMC zit gebeurt dit tijdens een consult, en anders per brief of telefoon. 

Wat gaat er aan een onderzoeksdag vooraf?  

Voorafgaand aan de onderzoeksdag sturen we u enkele vragenlijsten toe met het verzoek deze in te vullen. Deze gaan over osteoporose en  heupbreuken binnen uw familie en uw ziektegeschiedenis (de FRAX-vragenlijst), over uw calciumgebruik en over kwaliteit van leven. De antwoorden zijn belangrijk voor een goede diagnosestelling. Ook vragen we u een buisje 24-uurs urine mee te nemen naar het ziekenhuis. U kunt de urine thuis opvangen in een speciaal daarvoor bestemd potje. Deze kunt u gratis afhalen bij de Centrale Bloedafname op C2 van het hoofdgebouw. 

Het onderzoek  

Op de afgesproken dag verrichten we een aantal onderzoeken:  

Behandeling

Welke behandelingen zijn er mogelijk?

Osteoporose is goed te behandelen. Als bij u osteoporose is vastgesteld, gaan we op zoek naar een behandeling die het beste bij uw situatie past. Een behandeling bestaat in ieder geval altijd uit leefstijladviezen. Daarnaast schrijven we mogelijk medicijnen voor. Zo versterken we de botopbouw en proberen we te zorgen dat uw eerste breuk ook meteen uw laatste blijft.

Welke behandelingen zijn er? 

Osteoporose is goed behandelbaar. Met de juiste begeleiding en eventueel medicijnen kunnen we uw botten weer een stuk sterker maken.  

Leefstijladviezen  

Veel van de klachten die osteoporose met zich meebrengt kunnen we met leefstijladviezen onderdrukken of voorkomen. Een aanpassing van uw voedings- of leefpatroon kan al een groot verschil maken.

  • Zorg dat u via eten en drinken voldoende kalk (calcium) en vitamine D binnenkrijgt. Deze maken het bot sterker. Kalk zit onder meer in zuivelproducten
  • Zorg dat u regelmatig buiten komt. In de zomermaanden is een half uur per dag genoeg. Zonlicht bevordert de aanmaak van vitamine D in de huid. In de wintermaanden kunt u tabletten vitamine D slikken. Een dagelijkse dosis van 10 tot 20 microgram is het beste. In sommige voedingsmiddelen zit ook vitamine D, maar deze hoeveelheid is beperkt. 
  • Lopen verbetert de botkwaliteit. Een half uur per dag stevig wandelen levert al veel op. Daarnaast zorgt bewegen voor meer conditie en meer spierkracht. Dit verkleint weer de kans om te vallen. Ook andere vormen van beweging waarbij u de botten belast, zoals tennissen en tuinieren, zijn gunstig voor de botopbouw. 
  • Soms is het goed –zeker bij wervelbreuken– om extra op uw houding te letten. Het kan nuttig zijn een therapie te volgen die hier specifiek op is gericht, zoals Mensendieck of Caesartherapie.  
  • Wees matig met alcohol en koffie. Ook adviseren we te stoppen met roken. Roken en meer dan drie glazen alcohol per dag verlagen de botdichtheid en verhogen de kans op botbreuken.

Medicijnen  

Een aanpassing van uw leefstijl is niet altijd voldoende om uw botten weer sterk te maken. In dat geval schrijven we ook medicijnen voor. Er zijn meerdere middelen waar u baat bij kunt hebben bij osteoporose:

  • Bisfosfonaten. Deze gaan de botafbraak tegen. U krijgt de middelen toegediend via een infuus (eenmaal per jaar of elke 3 maanden) of u neemt ze in via tabletten. Meestal geldt dit voor een periode van 5 jaar. De arts bespreekt daarna met u of de behandeling wordt voortgezet. 
  • Injecties met denosumab. Deze remmen de botafbraak en bevorderen de botopbouw. De injecties worden elk half jaar gegeven. Dit gebeurt in het ziekenhuis, door uw huisarts, of door uzelf. In het laatste geval legt een gespecialiseerd verpleegkundige uit hoe dit in zijn werk gaat. Ook denosumab wordt vaak voor een periode van 5 jaar voorgeschreven, waarna u een gesprek hebt over wel of niet doorgaan. 
  • Injecties met teriparatide. Deze stof lijkt op het hormoon van de bijschildklier en stimuleert de botopbouw. De injecties voert u dagelijks zelf uit, voor maximaal 24 maanden. Daarna volgt een behandeling met een bisfosfonaat of met denosumab.   
  • Calciumtabletten met vitamine D3.  Of aparte tabletten of vloeistof met vitamine D3.
  • Pijnstillers. Deze schrijven we voor als u pijn hebt na een botbreuk.

Let op: Vanaf 1 januari 2019 zijn er met betrekking tot het vergoeden van calcium/vitamine D supplementen de volgende veranderingen van toepassing.

  • Calcium (zonder vitamine D) in de dosering 500 of 1000mg wordt niet meer vergoed, evenals colecalciferol 400, 800 of 1000IE. Calcichew 500/400 en Kalcipos worden ook niet meer vergoed.
  • De combi-preparaten calcium/vitamine D (500/800 of 1000/800), colecalciferol 5600IE (wekelijkse dosering) en de colecalciferol 50.000IE blijven wel in het vergoedingenpakket. Bekijk ook de volledige lijst.

Gebruikt u een van deze middelen? Stop deze dan niet zomaar zonder overleg met uw specialist of huisarts.

Wat is de prognose?

Osteoporose is een chronische aandoening die niet volledig te genezen valt. Met een passende leefstijl en medicijnen kunnen de botmassa en de botdichtheid wel verbeteren. Hierdoor wordt de kans op botbreuken, en de bijbehorende complicaties, kleiner.

Meedoen aan wetenschappelijk onderzoek

Wereldwijd zoeken medische centra en instellingen naar nieuwe medicijnen tegen botontkalking. Ook binnen het LUMC zoeken we continu naar betere methoden om osteoporose op te sporen en te behandelen. Uw arts vraagt u mogelijk of u mee wilt doen aan een wetenschappelijk onderzoek. U kunt het ook zelf aangeven als u hierin geïnteresseerd bent.

Nazorg

Osteoporose is een chronische aandoening. De kwaliteit van uw botten zal door de behandeling verbeteren, maar het blijft altijd een aandachtspunt. Het is daarom goed om regelmatig de toestand van uw botten te laten controleren. En als er reden voor is houden we een vinger aan de pols. Ondervindt u problemen, dan kunt u altijd contact met ons opnemen.

Welke specifieke nazorg kunnen we bieden bij deze aandoening?

We zien u 3 maanden na de start van de behandeling graag terug. We kijken dan of de behandeling naar wens verloopt en of de medicijnen aanslaan. Een jaar na de start nodigen we u opnieuw uit. Tijdens dat consult evalueren we het effect van de behandeling en kijken we of het nodig is dat u bij ons onder behandeling blijft. Gebruikt u tabletten bisfosfonaat of denosumab? Dan kan uw huisarts het vaak van ons overnemen. Hebt u infusen nodig, dan blijft u bij het LUMC.  

Er kunnen ook andere redenen zijn dat u in het LUMC onder controle blijft. Bijvoorbeeld als u al op jonge leeftijd osteoporose hebt. Als u bij ons onder behandeling bent, nodigen we u eens per jaar uit voor controle.

Revalidatie  

Hebt u een bot gebroken, dan kan het nodig zijn dat u moet revalideren. Dit is mogelijk in het LUMC. Samen met een revalidatiearts of fysiotherapeut stelt u een revalidatieplan op. Volgens een gericht programma traint u de spieren en werkt u aan uw conditie. 

Waar moet u op letten na uw behandeling?

Breekt u opnieuw een bot of hebt u problemen met uw ruggenwervels, neem dan contact op met het LUMC. Dat geldt ook als u problemen hebt met de medicijnen, als deze bijwerkingen geven of als er plots een sterke verandering is in uw gezondheid.

Contact bij problemen na uw behandeling

Als u problemen ondervindt of vragen hebt over osteoporose, kunt u contact opnemen met de polikliniek Endocrinologie. Deze is bereikbaar via tel. 071 - 526 35 05 (op werkdagen tussen 9.00 en 12.00 uur) U kunt ons ook per mail bereiken via bot@lumc.nl.

Behandelteam

Behandelteam

De internist-endocrinoloog of internist-endocrinoloog in opleiding is uw regievoerend arts. Daarnaast krijgt u te maken met de verpleegkundig specialist of de doktersassistente. Dankzij een nauwe samenwerking tussen de verschillende afdelingen kunnen we bovendien snel nog meer specialisten van het LUMC bij uw behandeling betrekken als dat nodig is.

Dr. N.M. Appelman-Dijkstra 

Internist-endocrinoloog

Drs. M.A. Schroijen 

Internist-endocrinoloog

Dr. E.M. Winter 

Internist-endocrinoloog

P.H. Beckers 

Verpleegkundig specialist 

L. van der Schee 

Doktersassistente

Ons onderzoek
Meer informatie

Contact

Wanneer u nog vragen heeft over de behandeling, kunt u gedurende kantooruren (maandag tot en met vrijdag van 8.15-11.30 en 13.30 en 16.00 uur) contact opnemen met de wond-polikliniek, telefoonnummer: 071-5262377.  

Buiten kantooruren kunt u voor spoedgevallen contact opnemen met de Spoedeisende hulp, via 071-5262025.