STA OP! Studie

oude man dementie boos verbaasdKorte omschrijving

STApsgewijs Onbegrepen gedrag en Pijn bij dementie de baas! Om zo onbegrepen gedrag en pijn bij ouderen met een (gevorderde) demenie te verminderen.

Onderzoeker(s)

Prof. dr. Wilco Achterberg, hoogleraar Institutionele zorg en Ouderengeneeskunde, LUMC
Prof. dr. Anneke Francke, hoogleraar Verpleging en Verzorging in de laatste levensfase, NIVEL/VUmc, Utrecht/Amsterdam
Dr. Jenny van der Steen, Associate professor, LUMC
Prof. dr. Erik Scherder, hoogleraar Klinische Neuropsychologie, VU, Amsterdam

Contactpersoon

Dr. Jenny van der Steen

Status onderzoek

Afgerond

Omschrijving

STA OP! heeft tot doel onbegrepen/veranderd gedrag van mensen met een matige tot ernstige dementie, verblijvend op een PG-afdeling van het verpleeghuis, in kaart te brengen en systematisch en multidisciplinair te analyseren. Zo kan een passende aanpak of behandeling worden ingezet.

Doelgroep
STA OP! is ontwikkeld voor mensen met een matige tot ernstige dementie die op een PG-afdeling van een verpleeghuis verblijven en onbegrepen gedrag (zoals agitatie/agressie, onrust, maar ook apathie) en/of pijn vertonen. Mensen met matige tot ernstige dementie hebben doorgaans verminderde mogelijkheden tot communicatie. Specifieke/onbegrepen gedrag of juist een verandering in gedrag is soms het enige signaal dat er iets aan de hand is.

Onderbouwing
Neuro-psychiatrische symptomen, zoals agitatie, depressie en apathie, komen veel voor bij mensen met dementie en stellen familie en zorgverleners voor grote uitdagingen. Deze kunnen een gevolg zijn van neuropathologische veranderingen, maar ook van lichamelijk aandoeningen, psychosociale factoren (zoals over- of onderprikkeling) en/of pijn. Het gedrag zien zorgprofessionals vaak niet meer als signaal, waardoor dit veelvuldig met psychofarmaca wordt behandeld. Vaak zonder effect, maar met ernstige bijwerkingen. In de praktijk is het bij verpleeghuisbewoners met matige tot ernstige dementie moeilijk om pijn goed te onderkennen, systematische psychosociale behoeften in kaart te brengen en de juiste psychosociale interventies in te zetten. STA OP! biedt zorgprofessionals een systematische analyse en behandeling.

Evaluatieonderzoek
Uit evaluatieonderzoek onder zorgprofessionals is gebleken dat zij STA OP! een handige tool vinden om onbegrepen gedrag en pijn bij dementie in kaart te brengen. Behandeling kan las gevolg daarvan beter op maat gegeven worden, waardoor de kwaliteit van leven van de cliënt verbetert. Daarnaast is uit gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek gebleken dat verpleeghuisbewoners die op deze manier zijn behandeld minder pijn en gedragsproblemen vertonen, minder antipsychotica gebruiken en een verbeterde stemming hebben.

Informatief

Factsheet STA OP!
Video STA OP!

Interventie

Interventie STA OP!

Samenwerking met

UNO-VUmc, Amsterdam

Financiering

Innovatiefonds Zorgverzekeraars       

Publicaties

Pieper, MJC, Achterberg, WP, Van der Steen, JT, Francke, AL. Implementation of a Stepwise, Multidisciplinary Intervention for Pain and Challenging Behaviour in Dementia (STA OP!): A Process Evaluation. International Journal of Integrated Care, 2018; 18(3): 15, 1–12. DOI: https://doi.org/10.5334/ijic.3973
Klapwijk MS, Caljouw MAA, Pieper MJ, Putter H, van der Steen JT, Achterberg WP. Change in quality of life after a multidisciplinary intervention for people with dementia: A cluster randomized controlled trial. doi.org/10.1002/gps.4912 

Pieper MJ. STA OP! Managing pain and challenging behaviour in nursing home residents with dementia. ISBN 978-94-6233-833-8. 2018

Pieper MJ, van der Steen JT, Francke AL, Scherder EJ, Twisk JW, Achterberg WP. Effects on pain of a stepwise multidisciplinary intervention (STA OP!) that targets pain and behavior in advanced dementia: A cluster randomized controlled trial. Palliat Med. 2017 Feb 1:269216316689237. doi: 10.1177/0269216316689237.

Pieper MJ, Francke AL, van der Steen JT, Scherder EJ, Twisk JW, Kovach CR, Achterberg WP. Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:D409. Stapsgewijze aanpak van probleemgedrag bij dementie. Een clustergerandomiseerde gecontroleerde trial.

Pieper MJ, Francke AL, van der Steen JT, Scherder EJ, Twisk JW, Kovach CR, Achterberg WP. Effects of a Stepwise Multidisciplinary Intervention for Challenging Behavior in Advanced Dementia: A Cluster Randomized Controlled Trial. J Am Geriatr Soc. 2016 Feb;64(2):261-269.

Scherder E, Plooij B, Achterberg WP, Pieper MJC, Lobbezoo F, Oosterman J. Chronic pain in ‘probable’ vascular dementia. Pain Medicine 2014 Dec 19. 

Achterberg WP, Pieper MJC, van Dalen-Kok AH, de Waal MW, Husebo BS, Lautenbacher S, Kunz M, Scherder EJ, Corbett A. Pain management in patients with dementia. Clin Interv Aging. 2013;8:1471-82. doi: 10.2147/CIA.S36739. 

Pieper MJC, van Dalen-Kok AH, Francke AL, van der Steen JT, Scherder EJ, Husebø BS, Achterberg WP. Interventions targeting pain or behaviour in dementia: a systematic review. Ageing Res Rev 2013;12:1042-1055. 

Pieper MJC, Achterberg WP, Francke AL, van der Steen JT, Scherder EJ, Kovach CR. The implementation of the serial trial intervention for pain and challenging behaviour in advanced dementia patients (STA OP!): a clustered randomized controlled trial. BMC Geriatrics 2011;11:12. 

Pieper M. STA OP!: pijnbestrijding en onbegrepen gedrag op de PG-afdeling. Tijdschrift voor Verzorgenden 2011;43:10-14

Pieper M en Achterberg W. Stapsgewijs onbegrepen gedrag en pijn bij dementie de baas. Denkbeeld 2011;2: 26-28

Achterberg W, Pieper M en Scherder E. Pijn bij dementie: van experiment tot betere zorg. Tijdschrift voor ouderengeneeskunde 2010;5:200-203. 

Scherder E, Eggermont L, Achterberg W, Plooij B, Volkers K, Weijenberg R, Hooghiemstra A, Prick AE, Pieper M, Blankevoort C, Zwakhalen S, van Heuvelen MJG, Hamers J, Lobbezoo F, Swaab D, Pot AM. Pijn en bewegen in relatie tot cognitie en gedrag bij dementie. Tijdschr Gerontol Geriatr 2009;40:271-278.