Blog Wilco Achterberg: 'Wij artsen hebben moeite om goed naar ouderen te luisteren'

LUMC 14 juni 2018 - Als ik me wil ontspannen, dan kijk ik het liefst languit liggend op de bank naar een Engelse detective. Een van mijn favorieten is Midsomer Murders. Prachtig om te zien hoeveel aandacht detective Barnaby heeft voor wat hij ziet en voor het verhaal van de verdachte.


Ik moest aan Barnaby denken toen ik op bezoek was bij een jarige. Mevrouw M. was net 94 jaar geworden en ze revalideert van een heupfractuur. Niet zomaar een heupfractuur: ze was opgenomen in een ziekenhuis voor een bekkenfractuur, zo vertelde zij. Er was een foto van het bekken genomen, maar niemand had gevraagd naar haar thuissituatie en voorgeschiedenis.  Dit vond ze heel apart, want tijdens haar werk in een universitair medisch centrum had mevrouw M. het belang hiervan aan haar studenten bijgebracht. Ook het lichamelijk onderzoek was minimaal, niet zoals zij het vroeger aan haar studenten had geleerd.

Mevrouw M.’s verblijf in het ziekenhuis was niet plezierig. Ze moest staan en lopen, maar had erg veel pijn. Ook lag haar been er zo vreemd bij. Was dat wel goed? De verpleegkundigen en fysiotherapeuten verwezen naar de foto en instructie van de arts, die aangaf dat ze op haar been mocht staan. De specialist zag en sprak ze niet of nauwelijks.

Na drie dagen werd toch een nieuwe foto gemaakt en bleek niet alleen haar bekken, maar ook haar heup gebroken. Er volgde nog meer narigheid omdat er volgens mevrouw M. niet naar haar was geluisterd. Ook had ze last van veel andere ouderdomsproblemen, waar volgens mevrouw M. geen aandacht voor was. En waar zij als mondige patiënt op verschillende momenten graag had overlegd over behandelingen, werd zij als ‘heel oude vrouw’ altijd achteraf geïnformeerd.

‘Ik denk dat mijn leeftijd hier heeft meegespeeld, dat ze mij niet serieus namen’, vertelde mevrouw M. me, nadat ze werd doorverwezen naar het LUMC. Ik denk dat ze daar deels gelijk in heeft. En het is geen gebrek aan mondigheid;  mevrouw M. kun je echt wel om een boodschap sturen. Zij is cognitief en sociaal sterk, assertief ondanks haar lichamelijke kwetsbaarheid. Wij artsen hebben gewoon moeite om goed naar ouderen te luisteren.

Mijn tip is daarom: luister naar hun verhaal,  luister naar hun klacht. Kijk naar de patiënt, kijk naar hoe hij of zij functioneert. Daarna kan een bloedtest, een echo of een foto je conclusie ondersteunen.  Maar laten we toch vooral het gesprek en het lichamelijk onderzoek blijven eren als het fundament van de geneeskunde, en dat overbrengen aan de nieuwe generatie studenten. Techniek en ontwikkelingen in fysica en chemie zijn onmisbare hulpmiddelen, maar het is toch het veldwerk van de luisterende detective Barnaby die het oplost.

Wilco Achterberg is hoogleraar institutionele zorg en ouderengeneeskunde in het LUMC en voorzitter van het UNC-ZH.