Malaria in Nederland: vroeger en nu

Komt malaria terug in Nederland?

poster verdelgt muggen

Malaria als 'importziekte' uit andere landen

In Nederland kennen wij de ziekte malaria voornamelijk als 'import' ziekte, door het reizigersverkeer tussen Nederland en de (sub)tropen. In Nederland hebben we in de periode 1970-2000 een toename gezien in het aantal 'import' gevallen van malaria doordat malaria wereldwijd is toegenomen en door het toegenomen reizigersverkeer tussen Nederland en de (sub)tropen. Tussen 2002 en 2007 nam het aantal malariagevallen in Nederland af. (Import malaria in NL in de periode 2000-2007: artikel in Malaria Journal). Tussen 2007 en 2015 is er weer een kleine toename te zien (Import malaria in NL in de periode 2008-2015: artikel in Malaria Journal). 

Zie de volgende artikelen voor details over het aantal malariagevallen in Nederland in de periode: 1988-2015

Malaria in The Netherlands 1

Kwantitatieve aspecten van malaria-aangifte in Nederland (pdf)Import Malaria, NL J Travel Med 2006 (pdf)
Import Malaria NL 2005 (pdf)
Import Malaria NL 1993-2002 (pdf)
Import Malaria NL 1994-2001(pdf)
Aantal meldingen import malaria NL 1988-2007 (pdf)
Import malaria in NL in de periode 2000-2007: artikel in Malaria Journal
Import malaria in NL in de periode 2008-2015: artikel in Malaria Journal

Malaria in Nederland in het verleden

Vroeger kwam malaria ook in Europa en Nederland voor. Zie voor meer informatie hierover het artikel 'Geschiedenis van inheemse malaria in Nederland (2003)' (pdf) en het boek 'The rise and fall of malaria in Europe'. (L.J. Bruce-Chwatt en J. de Zulueta; 1980; Oxford University Press).

In Nederland werd malaria veroorzaakt door P. vivax en P. malariae. In de periode 1945-1955 werd malaria in Nederland uitgeroeid door effectieve behandeling van patiënten met chloroquine en bestrijding van muggen met DDT. Het laatste autochtone geval van malaria werd in 1959 geregistreerd en in 1970 kreeg Nederland door de Wereld Gezondheids Organisatie als een van de laatste landen in Europa het predicaat 'Malaria vrij'.

De parasieten werden in Nederland overgebracht door de mug Anopheles atroparvus, die ook nu nog in Nederland voorkomt. Deze mug kan niet de gevaarlijke Plasmodium falciparumoverbrengen.
Zie voor meer informatie over de verspreiding van muggen in Nederland en Europa die malariaparasieten kunnen overbrengen, de volgende artikelen: 'A continental risk map for malaria mosquito vectors in Europe' (2002) (pdf)'Distribution of Anopheles in the Netherlands (2002)' (pdf)

Komt 'inheemse' malaria terug in Nederland

Het is niet waarschijnlijk dat malaria in Nederland zal kunnen terugkeren, onder andere doordat specifieke omstandigheden voor transmissie van malaria hier nu ontbreken.

Moeras

De ontwikkeling van de malariaparasiet in de muskiet is sterk afhankelijk van de omgevingstemperatuur en verloopt sneller en efficiënter bij hogere temperaturen. Een toename van de temperatuur op de aarde ('global warming') kan tot gevolg kunnen hebben dat malaria zich kan uitbreiden naar gebieden die nu malaria-vrij zijn. Het lange termijn effect van een toename van de temperatuur op malaria is op dit moment nog moeilijk in te schatten. Het is echter niet waarschijnlijk dat malaria terugkeert naar Nederland. Er zijn in Nederland bijna geen Anopheles-muggen meer die de malaria-parasiet kunnen overbrengen. En ook al zouden er goede overlevingskansen zijn voor de malariamuskiet, dan nog is de kans erg gering dat malaria in Nederland overgebracht wordt van mens naar mens vanwege de goede gezondheidszorg. 

In de twee volgende artikelen wordt met argumenten onderbouwd waarom het niet waarschijnlijk geacht wordt dat malaria als endemische ziekte in Nederland terugkeert bij een stijging van de temperatuur of uitbreiding van (moerassige) natuurgebieden.
Zie : 'Terugkeer van endemische malaria in Nederland uiterst onwaarschijnlijk' (pdf)   (Ned. Tijdschr. Geneesk. 143, 836; 1999) en 'Malaria niet in opmars in Lage Landen' (pdf)  (Natuur en Techniek 68 (7/8), 32; 2000) 

Pinguin
Malaria bij vogels in Nederland

Malaria komt niet alleen bij mensen voor in Nederland. Vogels kunnen ook last hebben van malaria. De malariaparasieten die vogels infecteren kunnen geen malaria infecties bij mensen veroorzaken.

Vogels kunnen doodgaan als een gevolg van een infectie met malaria. Bekend zijn de voorbeelden van pinguïns in dierentuinen die stierven aan een malaria infectie. De parasieten die malaria veroorzaken bij (inheemse) vogels zijn niet infectieus voor de mens. Malaria parasieten van de mens worden overgedragen door muggen van het geslacht Anopheles, terwijl malariaparasieten van vogels voornamelijk worden overgedragen door muggen van het geslacht Culex waarvan C. pipiens en C. quinquefasciatus de bekendste zijn.

Zie voor meer informatie over malaria bij vogels de volgende artikelen: