Hersenvocht onderzoek

Waarom wordt dit onderzoek gedaan?

Er zijn aanwijzingen dat bepaalde biochemische processen in de hersenen van migrainepatiënten permanent verstoord zijn. Hierdoor reageren de hersenen overgevoelig op bepaalde prikkels (zoals slaapgebrek, stress, fel licht, wijn) waardoor migraine aanvallen kunnen ontstaan. Het vinden van biochemische factoren die een rol spelen bij het ontstaan van migraine kan een belangrijke bijdrage leveren aan het ontrafelen van mechanismen die leiden tot migraine. Door de resultaten van dit onderzoek vordert de ontwikkeling van betere medicijnen om migraine te voorkomen. In dit onderzoek proberen wij biochemische oorzaken voor migraine op te sporen door hersenvocht van migraine patiënten te vergelijken met het hersenvocht van personen zonder migraine. 


Wat houdt het onderzoek in?   Hersenvochtonderzoek

Het onderzoek bestaat uit het afnemen van hersenvocht door middel van een ruggenprik. Dit zal gebeuren op de gebruikelijke wijze, met behulp van een dunne naald tussen twee lendenwervels. Door ultramoderne en zeer gevoelige chemische analysetechnieken is het mogelijk om nauwkeurig de chemische samenstelling van het hersenvocht te bestuderen. Dit levert uitgebreide informatie op over de biochemische processen in de hersenen. Indien u wilt meedoen met dit onderzoek, zal er telefonisch contact met u worden opgenomen om een afspraak te maken. Op deze afspraak wordt u eerst neurologisch onderzocht. Vervolgens zal een ervaren arts van de afdeling Neurologie de ruggenprik bij u doen om wat hersenvocht af te nemen. Voorwaarde hiervoor is 11dat u minstens drie dagen geen migraine aanval hebt gehad. Tevens worden drie buisjes bloed afgenomen uit een bloedvat in de elleboogsplooi. Dit is nodig om de bevindingen in het hersenvocht te vergelijken met die in het bloed.


De ruggenprik

Een ruggenprik is voor een arts van de afdeling Neurologie een routineonderzoek dat dagelijks plaatsvindt. Bij dit onderzoek wordt wat hersenvocht afgenomen met behulp van een prik tussen twee wervels laag in de rug. Het hersenvocht is de vloeistof die de hersenen en het ruggenmerg omspoelt. Laag in de rug is een soort holte onder het ruggenmerg. Bij een ruggenprik prikt de arts tussen twee lendenwervels in deze holte, waarbij wat vloeistof wordt afgenomen. Er wordt dus niet in het ruggenmerg geprikt, maar in een holte er onder.


Voor de ruggenprik
Voor een ruggenprik zijn geen speciale voorbereidingen nodig. Wij vragen u wel om in de 8 uur voorafgaand aan de ruggenprik niets te eten en alleen water te drinken. Dat is nodig om de chemische bepalingen zo min mogelijk te verstoren. Zodoende streven wij er ook naar om de ruggenprik zo veel mogelijk in de ochtend te laten plaatsvinden. 


Werkwijze tijdens de ruggenprik
Voor de ruggenprik gaat u op een onderzoeksbed op uw zij liggen. U moet hierbij uw knieën zo ver mogelijk optrekken, het hoofd naar de knieën brengen, en uw rug zo bol mogelijk maken. De arts bepaalt vervolgens de plaats onder in de rug waar geprikt zal worden. Vervolgens zal de arts de huid ontsmetten en met een dun naaldje tussen twee wervels prikken, precies tot in de holte waar het hersenvocht zit. De prik door de huid kan kortstondig wat gevoelig zijn, vergelijkbaar met het afnemen van bloed uit een bloedvat in de elleboogsholte. Soms kan tijdens het prikken een zenuw aangeraakt worden, u voelt dan een kortdurende pijn in het been. Dit is vervelend maar niet gevaarlijk. Van het afnemen van het hersenvocht zelf voelt u niets. Het afnemen van het hersenvocht zal ongeveer 5 minuten duren. Hierna wordt de naald verwijderd en krijgt u een pleister op de prikplaats. Deze kan na enkele uren weer verwijderd worden. Er zal in totaal ongeveer 14 milliliter hersenvocht afgenomen worden. Dit is, in vergelijking met de 150 ml hersenvocht dat een mens in totaal heeft, een kleine hoeveelheid. Bovendien wordt het afgenomen hersenvocht weer binnen enkele uren door het lichaam aangemaakt.


Na de ruggenprik
Na de ruggenprik kunt u direct weer naar huis. Wel is het verstandig om in de uren na de ruggenprik niet alleen auto te rijden, te fietsen, of met het openbaar vervoer te reizen. Sommige mensen kunnen namelijk na een ruggenprik last krijgen van houdingsafhankelijke hoofdpijn. Daarom adviseren wij u om iemand mee te nemen, zeker als u ver moet reizen. Meer informatie over deze houdingsafhankelijke hoofdpijn en eventuele ander klachten na een ruggenprik vindt u verderop in deze brief.

Een aantal dagen na de ruggenprik nemen wij telefonisch contact met u op om te informeren hoe het met u is gegaan in de dagen na de ruggenprik en of er nog een migraine aanval is opgetreden.


Mogelijke risico’s en complicaties bij een ruggenprik

Een ruggenprik verloopt vrijwel altijd zonder problemen. Er zijn echter wel een aantal risico’s en mogelijke complicaties waarvan wij u op de hoogte willen stellen.

Ten eerste kan door het prikken zelf een wat beurs of pijnlijk gevoel in de onderrug ontstaan ter hoogte van de prikplaats. Dit is onschadelijk en trekt binnen enkele dagen weg.

Eén op de drie personen krijgt in de dagen na een ruggenprik hoofdpijn die optreedt bij overeind komen vanuit liggende positie en weer verdwijnt bij liggen. De ernst en duur van deze klachten kunnen variëren per persoon. Meestal duren dergelijke houdingsafhankelijke hoofdpijnklachten niet langer dan 5 dagen. Bij circa één op de 10 personen kunnen de hoofdpijnklachten echter langer aanhouden en ernstiger zijn. Deze kunnen dan behandeld worden met een zogenaamde “bloodpatch”. Dit wordt hieronder in deze brief uitgelegd.

Als er hoofdpijnklachten optreden, is dit meestal in de eerste dagen na de prik. Soms kunnen de hoofdpijnklachten echter pas na één of twee weken beginnen. Deze houdingsafhankelijke hoofdpijn wordt veroorzaakt door het nalekken van hersenvocht uit het prikgaatje. Door de bedrust zal dit gaatje binnen enkele dagen dicht gaan en zal de hoofdpijn verdwijnen. U kunt bij deze bedrust het beste plat op de rug gaan liggen, dit zorgt ervoor dat het prikgaatje sneller kan genezen. De klachten zullen dan sneller verdwijnen. Na meerder uren platte bedrust kunt u proberen of de hoofdpijn weg blijft wanneer u overeind komt. Komt de hoofdpijn echter toch weer terug, dan kunt u beter een dag platte bedrust houden. Deze houdingsafhankelijke hoofdpijn kan lastig zijn, maar is niet gevaarlijk.

Bedrust is alleen nodig als u houdingsafhankelijke hoofdpijn heeft. U hoeft het dus niet uit voorzorg te doen. U kunt de kans op het krijgen van deze houdings-afhankelijke hoofdpijn na een ruggenprik verminderen door in de dagen na de prik niet te veel te bukken, te tillen, of zware inspanningen te verrichten.

Indien nodig mag u tegen de hoofdpijn paracetamol nemen. Paracetamol werkt bij deze vorm van hoofdpijn meestal voldoende. Verder kunt u na de ruggenprik de aanmaak van hersenvocht bevorderen door veel water en cafeïne houdende dranken te drinken.

In sommige, ernstigere gevallen kan de houdingsafhankelijke hoofdpijn ook langer dan 5 dagen aanhouden. In deze gevallen is het mogelijk om middels een andersoortige ruggenprik (bloodpatch) te proberen deze klachten te verhelpen. Hierbij wordt dan wat van u eigen bloed terug ingespoten net onder het gaatje van de eerste ruggenprik, waardoor deze zich sneller dicht en de hoofdpijnklachten verdwijnen.

Als laatste kan in zeer zeldzame gevallen een infectie ontstaan op de plaats van de prik, die kan leiden tot een abces of een hersenvliesontsteking. Vanwege deze mogelijke complicatie moet u contact opnemen met ons als u koorts krijgt na de ruggenprik. Hoewel dit zeer zelden voorkomt, omdat de ruggenprik onder steriele omstandigheden wordt uitgevoerd, willen wij u toch op de hoogte stellen van deze mogelijke complicatie.


Welke patiënten kunnen meedoen?

U kunt aan dit onderzoek meedoen als u migraine met of zonder aura heeft. U komt niet in aanmerking voor dit onderzoek als u op meer dan 8 dagen per maand triptanen of andere hoofdpijnmiddelen gebruikt. Tevens wordt u uitgesloten als u ernstig ondergewicht of overgewicht hebt. Dit is het geval als u een BMI (Body Mass Index) heeft die kleiner dan 18 of groter dan 28 is. Verder komt u ook niet in aanmerking voor dit onderzoek als u bij een psychiater bekend bent met een depressie, paniekstoornis of schizofrenie. Deze ziekten kunnen biochemische processen in de hersenen verstoren.

Tenslotte is het belangrijk dat u geen sterke bloedverdunnende medicijnen gebruikt, zoals marcoumar of fenprocoumon. Indien u wilt meedoen met dit onderzoek, komt u ook in aanmerking voor het onderzoek met de MRI en MRS scan (zie MRI onderzoek). Naast patiënten zoeken we voor dit onderzoek ook gezonde vrijwilligers.


Kosten, vergoeding en verzekering

Voor uw deelname aan het onderzoek ontvangt u 100 euro. Daarnaast ontvangt u een vergoeding voor uw reiskosten. Als u tevens deelneemt aan het hersenscan onderzoek ontvangt u per scan een vergoeding van 75 euro (dus voor twee scans 150 euro). Als u dus aan beide onderzoeken deelneemt, ontvangt u in totaal 250 euro én een reiskostenvergoeding. Het ziekenhuis heeft een verzekering afgesloten waar u als proefpersoon aanspraak op kunt maken mochten er zich tijdens het onderzoek problemen voordoen.


Beveiliging van gegevens

Uw gegevens worden verzameld in overeenstemming met de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Een privacyreglement is opgesteld en geaccordeerd door het College Bescherming Persoonsgegevens (voorheen Registratiekamer). Dit houdt in dat wij vertrouwelijk omgaan met uw medische informatie. Wanneer u voor het vervolgonderzoek bloed of ander lichaamsmateriaal afstaat, zullen deze materialen een onderzoeksnummer krijgen. Zodoende is dit materiaal niet direct naar u te herleiden. Wel zal dit nummer, samen met uw naam, op een veilige plek bewaard worden. Hierdoor kan in bijzondere gevallen opnieuw met u contact gezocht worden. Eventueel afgestane lichaamsmaterialen zullen alleen gebruikt worden voor onderzoek naar migraine en aanverwante aandoeningen. Er zal u gevraagd worden schriftelijk toestemming te geven voor het onderzoek. Alleen met deze schriftelijke toestemming kunnen uw gegevens opgeslagen worden en bewaard worden voor het onderzoek. Het onderzoek is goedgekeurd door de Commissie Medische Ethiek van het LUMC. U kunt zich te allen tijde terugtrekken uit het onderzoek, ook als u eerder al toestemming hebt gegeven.


Uitslag van het onderzoek

Wij zullen u via een nieuwsbrief op de hoogte houden van het verloop en eventuele uitkomsten van het onderzoek. Omdat dit een project in het kader van wetenschappelijk onderzoek betreft, zult u geen persoonlijke uitslag krijgen. Als u vragen hebt over het onderzoek, kunt u contact opnemen via: hoofdpijnonderzoek@lumc.nl


Aanmelden voor het onderzoek

Indien u zich wilt aanmelden voor het onderzoek naar het ontstaan van migraine, dan kunt u zich hier inschrijven.


Contact

Het algemene contactadres van het hoofdpijnonderzoek is:

Leids Universitair Medisch Centrum
Hoofdpijnonderzoek
Postzone K5Q-109
Postbus 9600
2300 RC Leiden

U kunt ons ook een e-mail sturen op hoofdpijnonderzoek@lumc.nl.