PreventCD

Sinds 2007 coördineert het LUMC een Europese studie, PreventCD. Dit staat voor ‘Prevent Coeliac Disease’, of  ‘voorkóm coeliakie’ (coeliakie = gluten intolerantie). Het doel van PreventCD is er achter te komen hoe coeliakie ontstaat en welke omgeving, immunologisch en/of genetische aspecten hierbij een rol spelen. Het ultieme doel is coeliakie te genezen, of nog beter, de ziekte te voorkomen.

PreventCD is een studie waarbij ruim 900 kinderen uit 8 verschillende landen worden gevolgd. De kinderen zijn allemaal kort na de geboorte aangemeld, in de periode tussen 2007 en 2011. Ze hebben allemaal een verhoogd risico op coeliakie doordat ze een broer, zus, vader of moeder met coeliakie hebben en de genen die bij coeliakie horen (HLA-DQ2 en/of HLA-DQ8).

De kinderen worden op allerlei vlakken in de gaten gehouden: hun gezondheid, groei en voedingsgewoonten worden bijgehouden, maar ook worden de kinderen jaarlijks (of vaker wanneer nodig) gecontroleerd op coeliakie specifieke antistoffen in het bloed. Door de kinderen  nauwkeurig in de gaten te houden en zoveel mogelijk data te verzamelen hopen de onderzoekers ooit exact te weten te komen hoe coeliakie ontstaat, hoe we het zo vroeg mogelijk kunnen opsporen en natuurlijk ook hoe we kunnen voorkomen dat mensen coeliakie krijgen!

Het onderzoek wordt gecoördineerd, door Dr. M. Luisa Mearin, kinderarts voor maag-, darm- en leverziekten in het LUMC. De partners in PreventCD zijn: University of Naples, Federico II (Italië); Umeå University (Zweden); Akademia Medyczna w Warszawie (Polen); Universitair Medisch Centrum Groningen (Nederland); La Paz University Hospital (Spanje); La Fe University Hospital (Spanje); Association of European Coeliac Disease Societies (België); Phadia GmbH (Duitsland); Eurospital SpA (Italië); Institute of Gastroenterology, Nutrition and Liver diseases Schneider Children’s Medical Center (Israël); University of Oslo (Noorwegen); Children's Hospital Zagreb (Kroatië); Heim Pal Children’s Hospital (Hongarije); Universitat Rovira I Virgili (Spanje) en Dr.v. Haunsersches Kinderspital, Ludwig Maximilians University (Duitsland).    


PreventCD partners tijdens de 17e progress meeting welke gehouden werd in Napels, Italie (januari 2017)

Eerste resultaten. Borstvoeding en glutenintroductie
Eén van de belangrijkste aspecten die PreventCD heeft onderzocht zijn de effecten van borstvoeding en de manier waarop gluten worden geïntroduceerd in het dieet van baby's op het ontwikkelen van coeliakie. Daarom is precies bijgehouden of en hoe lang de baby's borstvoeding hebben gehad. Daarnaast werden de baby's die in aanmerking kwamen voor het onderzoek, op de leeftijd van 16 weken, in 2 groepen verdeeld. De ene groep kreeg van de leeftijd van 16 tot 24 weken dagelijks 100 mg. gluten. De andere groep kreeg een placebo (een nepmiddel) en kreeg dus pas na 24 weken gluten te eten. Zowel de onderzoekers als de ouders wisten niet welke kinderen gluten of een placebo kreeg. De verwachtingen van de onderzoekers en de ouders konden de resultaten op die manier niet beïnvloeden. Pas toen alle kinderen 3 jaar oud waren, is bekend gemaakt welk kind gluten heeft gekregen, en welk kind placebo. De eerste resultaten, gepubliceerd in 2014 in het prestigieuze  wetenschappelijk tijdschrift New England Journal of Medicine, laten zien dat borstvoeding en het moment van glutenintroductie géén invloed hebben op de ontwikkeling van coeliakie. Het is ook duidelijk geworden dat coeliakie zich zeer vroeg ontwikkelt bij kinderen met eerste graad verwanten met coeliakie en dat de kans om de ziekte te krijgen significant hoger is bij meisjes en bij kinderen met twee HLA-DQ2 genen. Allemaal erg waardevolle informatie voor medisch specialisten, maar ook voor ouders van kinderen die een verhoogd risico hebben op coeliakie!


Meisjes hebben een 2x hoger risico op coeliakie dan jongens. Dit is al duidelijk op de leeftijd van 3 jaar!
Meisjes hebben een 2x hoger risico op coeliakie dan jongens. Dit is al duidelijk op de leeftijd van 3 jaar! 


Kinderen met twee HLA-DQ2 genen hebben een veel hoger risico op het ontwikkelen van coeliakie dan kinderen met één HLA-DQ2 gen of met HLA-DQ8.
Mede dankzij de resultaten van PreventCD is in 2016 een nieuwe Europese richtlijn voor de introductie van gluten in de voeding van jonge kinderen gepubliceerd. De nieuwe richtlijn maakt duidelijk dat:

  1. Borstvoeding de beste voeding is voor baby’s, maar het kan de ontwikkeling van coeliakie NIET voorkomen;
  2. Het niet uitmaakt wanneer gluten geïntroduceerd worden, maar het lijkt redelijk na de leeftijd van 4 maanden hiermee beginnen.
De Nederlandse richtlijn zal waarschijnlijk binnenkort worden aangepast aan de nieuwe Europese richtlijn.


Hoe verder?
PreventCD is een enorm project en beheert ontzettend veel waardevolle data.
Op dit moment kunnen de deelnemende kinderen tot een leeftijd van 12 jaar worden gevolgd.


Meer onderzoeken welke momenteel verricht worden binnen PreventCD:

  • De invloed van andere genen dan de HLA-genen op het ontwikkelen van coeliakie.
  • De invloed van de samenstelling van moedermelk op het ontstaan van coeliakie.
  • Het mechanismen van de afweercellen in het bloed én de darm dat betrokken bij de afwijkende reactie bij kinderen met coeliakie.
  • Ontwikkeling van andere ziekten geassocieerd met coeliakie (zoals suikerziekte type 1 en schildklierlijden).
  • Welke factoren een rol spelen in de ontwikkeling van coeliakie bij oudere kinderen en mogelijkheden om dit te voorkomen.
  • Mogelijkheden voor eerdere diagnose door onderzoek van lichaamsmateriaal (biomarkers) bij kinderen met coeliakie vóór zij coeliakie ontwikkelen.
  • De invloed van darmbacteriën op het ontwikkelen van coeliakie (onderzoek in ontlasting).

PreventCD werd geïnitieerd met een subsidie van de Europese Commissie (EU) (contract Food-CT-2006-36383 PreventCD). Momenteel wordt het project gesponsord door de volgende organisaties: Azrieli Foundation (Israël), Deutsche Zöliakie Gesellschaft BV (Duitsland), Eurospital SpA, (Italië), Fondazione Celiachia (Italië), Instituto de Salud Carlos III (Spanje), Komitet Badań Naukowyc (Polen), Nundacja Nutricia (Polen), Hungarian Scientific Research Funds (Hongarije), Stichting STICOON (Nederland), Thermo Fischer (Duitsland), ESPGHAN en Fria Bröd (Zweden). 

Bedankt

De PreventCD onderzoekers willen van deze mogelijkheid gebruik maken om hun dankbaarheid te uiten naar alle deelnemende families: bedankt voor jullie tijd, moeite en enthousiasme. Zonder jullie bijdrage was PreventCD niet mogelijk geweest.  

   Voor meer informatie: Prevent Coeliac Disease