Leids Universitair Medisch Centrum
inhoudsopgave:

PatiŽntenfolders

 
 

Totale heupoperatie

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Orthopedie


Deze brochure geeft u algemene informatie over de vervanging van een heupgewricht in geval van slijtage van de heup. Het is goed u te realiseren dat bij het vaststellen van een aandoening de situatie voor iedereen weer anders kan zijn. Deze brochure beschrijft de wijze waarop in het LUMC de zorg rond de operatie plaats vindt.

Algemene informatie rondom de operatie

Het is van belang dat u de gang van zaken rond de operatie goed begrijpt. Pas dan kunt u toestemming geven voor de operatie. Bespreek daarom vóór de operatie al uw vragen en zorgen met de arts.

Niet iedereen wil alle details weten. Toch is het van belang dat u goed geïnformeerd bent. Na een gesprek met uw arts zou u eigenlijk een antwoord moeten weten op vragen als.

  • Waarom is een operatie nodig?
  • Zijn er eventueel andere behandelingsmogelijkheden?
  • Wat wordt er bij de operatie gedaan
  • Wat zijn de mogelijke complicaties van de operatie?
  • Hoe bereid ik me voor op de operatie?
  • Wat staat me te wachten na de operatie?
  • Is ziekenhuisopname noodzakelijk en zo ja: wanneer mag ik weer naar huis?
  • Wat staat mij te wachten in de herstelfase direct na de operatie?
  • Wat kan ik op lange termijn verwachten?
  • Wat mag wel en wat niet na implantatie van een kunstgewricht?
Top

Wat is een heup?

 De heup bevindt zich aan de bovenkant van uw been (figuur 1). Hij bestaat uit een heupkom en een heupkop. De kop en de kom zijn bekleed met glad kraakbeen. In een gezond gewricht zit gewrichtsvocht om de gewrichtsoppervlakken te smeren. Hierdoor kunt u soepel bewegen (figuur 2).

skelet

heupoperatie

 

Figuur 2

 

 

 

 

 heupoperatie

 

 

 

Figuur 3

 

Figuur 1

Top

Wat is gewrichtsslijtage (artrose)?     

Slijtage van de heup ontstaat door achteruitgang in de kwaliteit van het gewrichtskraakbeen. Het kraakbeenoppervlak is dus niet glad meer, maar ruw (figuur 3).

Bij ernstige slijtage ontbreekt het gewrichtskraakbeen helemaal en bewegen de ruwe botoppervlakken tegen elkaar. De bewegingen verlopen dan niet meer soepel en gaan gepaard met kraken, stijfheid en pijn.  

Top

Verschijnselen en klachten

De meest voorkomende klacht is pijn. In eerste instantie alleen bij bewegen en belasten, later ook in rust en tijdens de slaap. De pijn wordt gevoeld in de lies, met uitstraling naar de knie.

Het heupgewricht wordt stijver waardoor er (start)problemen ontstaan bij bewegingen zoals lopen en fietsen. De pijn is vaak een reden om af te zien van bijvoorbeeld lange wandelingen, bukken, traplopen en tillen.

Het is van belang in beweging te blijven, maar de pijngrens zo min mogelijk te overschrijden.

Dit betekent dat meerdere keren een klein eindje lopen beter is, dan éénmaal een lange afstand. U kunt beter niet lopen op ongelijk terrein, zoals bos en strand.

Top

Oorzaak

Slijtage van de heup kan meerdere oorzaken hebben. Het kan ontstaan door aangeboren heupafwijkingen, beschadiging van het gewrichtsoppervlak (bijvoorbeeld na een botbreuk), of na een ontsteking (bijvoorbeeld bij reuma).

Top

Welke behandelingen zijn mogelijk?

In de beginfase van de aandoening worden fysiotherapie (oefentherapie) en pijnstillers voorgeschreven. Eventueel wordt u geadviseerd om een wandelstok of kruk te gebruiken bij het lopen. Als de pijnklachten erger worden, komt u in aanmerking voor een totale heupprothese.

Top

Wat is een totale heupprothese?

heupoperatieEen totale heupprothese ofwel kunstheup is een vervanging van uw eigen heupgewricht. Zowel de heupkop als de heupkom wordt  vervangen.

Er zijn op dit moment twee soorten heupprothesen: de ongecementeerde en de gecementeerde prothese. Bij de ongecementeerde heup wordt de prothese in het bot vastgeslagen tijdens de operatie, waarna deze vervolgens vastgroeit. Bij de gecementeerde heup wordt de heupprothese met behulp van cement in het bot vastgezet.

Afhankelijk van uw leeftijd en de kwaliteit van uw bot, wordt gekozen voor de gecementeerde of ongecementeerde prothese. De arts bespreekt met u wat de beste oplossing is.

 

Top

Voorbereiding op de operatie

U mag naar het inloopspreekuur of krijgt een afspraak op het zogenaamde preoperatieve spreekuur. Hier maakt u kennis met één van de anesthesisten. Hij/zij neemt een aantal zaken met u door, o.a. welke medicijnen u gebruikt. Eventueel worden er nog aanvullende onderzoeken gedaan.

U wordt de dag voor de operatie opgenomen in het ziekenhuis, of u komt op de operatiedag nuchter in het ziekenhuis.

In de folder anesthesie leest u nog enkele zaken die u ter voorbereiding op de operatie moet doen of laten. Denk hierbij aan het nuchter zijn voor operatie (vanaf middernacht tot de operatie mag u niets meer eten of drinken), het verwijderen van make-up, sieraden en/of uw kunstgebit. De anesthesist neemt dit met u door.

Gebruikt u NSAID's, bloedverdunners en/of reumaremmers (DMARD's), overleg dan met uw arts of u hiermee moet stoppen.

De avond voor de operatie krijgt u een klysma. Dit is een middel dat u via de anus krijgt toegediend om het onderste gedeelte van de darm schoon te maken.

Wij adviseren u de volgende hulpmiddelen vóór uw opname in huis te halen:

  • Lange schoenlepel
  • Handy (grijper)
  • Krukken

De fysiotherapeut stelt de krukken voor u af, dus moet u ze meenemen als u wordt opgenomen.

Handige hulpmiddelen zijn ook:

  • Een handgreep vóór of opzij van uw bed en toilet
  • Een toiletverhoger
  • Een stoel met armleuningen
  • Blokken om uw bed te verhogen. U kunt er dan gemakkelijk in- en uitkomen.

Genoemde artikelen zijn verkrijgbaar bij de thuiszorgwinkel.

Top

De anesthesie

Met anesthesie wordt bedoeld: de wijze waarop u of de te opereren plaats verdoofd wordt tijdens de operatie. Bij de operatie aan uw heup kan gekozen worden voor regionale anesthesie, waarbij alleen de benen/heup verdoofd worden, of voor algehele anesthesie, waarbij u geheel verdoofd bent en dus slaapt. Er is ook een combinatie van beide mogelijk. De anesthesist zal dit met u bespreken.

Top

De operatie

Tijdens de operatie ligt u op uw rug of op uw zij. De anesthesist en de chirurg leggen u in de juiste positie. De orthopaedisch chirurg maakt een snee in de buitenkant van uw bovenbeen. Het heupgewricht bestaat uit twee delen, de heupkop en de heupkom. De heupkop wordt afgezaagd en verwijderd. (Eventueel kan deze gebruikt worden voor bottransplantaties bij uzelf of andere patiënten, zie hiervoor de folder "Transplantatie van botweefsel".)

In het bekken (zie figuur 1) bevindt zich de heupkom. Uit de heupkom verwijdert de orthopaedisch chirurg het resterende kraakbeen en plaatst daarna een nieuwe kom (cup). Daarna plaatst de orthopaedisch chirurg een nieuwe kop met steel in uw bovenbeen. Hij zet de kop in de kom. In de wond laat hij een drain achter (een slangetje waardoor wondvocht afgevoerd kan worden). De operatiewond wordt met stalen nietjes gesloten.

De operatie duurt ongeveer 2 uur. Daarbij is geen rekening gehouden met de voorbereidingstijd van de anesthesist. Hoe lang de voorbereiding duurt, kunt u aan de anesthesist vragen. 

Top

Na de operatie

Houding

De eerste 1 à 2 dagen na de operatie blijft u in bed. U mag het been een beetje buigen in de heup en de knie. Het is belangrijk dat u uw voet regelmatig beweegt, zodat de enkel niet stijf wordt.

Verzorging

U kunt zich de eerste dagen op bed wassen. Zodra u uit bed mag, kunt u zich zelfstandig gaan wassen bij de wastafel. Zonodig helpt de verpleegkundige u hierbij.

Pijn

De gewrichtspijn van vóór de operatie zal grotendeels verdwenen zijn. U kunt nog wel pijn hebben aan de wond en eventueel ook aan de spieren, maar deze pijn zal na verloop van tijd verdwijnen. De pijnstilling gaat via een slangetje naar het infuus of naar de rug. Door op een pompje te drukken, dient u zelf pijnstilling toe. Het kan ook zijn dat u de pijnstilling krijgt in de vorm van een injectie of tablet. U kunt de verpleegkundige hiernaar vragen.

Wond

De wond bevindt zich aan de buitenzijde van de heup. Uw verband blijft waarschijnlijk 2 dagen zitten. Hierna krijgt u een nieuw verband of een pleister, afhankelijk van de genezing.

In de wond is een drain ingebracht. Deze blijft 1 à 2 dagen zitten, afhankelijk van de hoeveelheid wondvocht/ bloed. 

U krijgt hechtingen /nietjes die 2 tot 3 weken blijven zitten. Deze worden op de polikliniek orthopaedie of door de huisarts verwijderd

Katheter

Tijdens de operatie kan een urinekatheter zijn ingebracht. Deze wordt meestal binnen 2 dagen na de operatie verwijderd.

Lopen

1 à 2 dagen na de operatie komt u uit bed. Eerst controleert de fysiotherapeut hoe goed u uw heup kunt bewegen. Vervolgens helpt hij/zij u in een stoel. Als dit goed gaat, kunt u beginnen met lopen.

U kunt uw geopereerde heup met uw hele lichaamsgewicht belasten. In het begin is dit pijnlijk en uw heupspieren zijn nog niet sterk genoeg. Daarom maakt u in de eerste periode gebruik van krukken of een rollator. De fysiotherapeut geeft u daarbij instructies en besteedt aandacht aan de manier waarop u loopt (uw looppatroon).

Door de vaak jarenlange klachten hebt u mogelijk een afwijkende manier van lopen ontwikkeld. Het is belangrijk om na de operatie weer zo normaal mogelijk te lopen. Omdat u niet te ver mag bukken, zijn schoenen met veters niet aan te raden. Draag liever stevige instapschoenen met een goed voetbed. 

Als u oefeningen doet, verbetert de beweeglijkheid van uw nieuwe heup en worden uw spieren sterker. De fysiotherapeut leert u de oefeningen die u thuis zelf voortzet. Deze oefeningen worden verderop in deze brochure beschreven.  

Top

Mogelijke complicaties van de operatie

Wondinfectie

De kans hierop is klein. Over het algemeen zullen wondinfecties na 5‑6 dagen zichtbaar zijn, soms later. Wondinfecties zijn zichtbaar door roodheid van de wond, pijn aan de wond en door temperatuurverhoging. Behandeling kan bestaan uit rust, antibiotica en soms zelfs een operatie waarbij getracht wordt de heup schoon te spoelen. Geprobeerd wordt om een diepe infectie van de prothese te voorkomen. Als er thuis meer roodheid en/of pijn optreedt, kunt u contact opnemen met de huisarts of de polikliniek Orthopaedie. Buiten kantooruren is het Centrum Eerste Hulp bereikbaar.  

Nabloeding

De eerste 24 uur is de kans het grootst dat de wond nabloedt. U kunt dan een drukverband krijgen. Een tweede operatie is zelden noodzakelijk. Wel kunt u een bloedtransfusie krijgen om het tekort aan bloed aan te vullen. 

Heupluxatie

De kop van de nieuwe heup kan onder bepaalde omstandigheden uit de kom schieten (de zogenaamde luxatie). De kans hierop is het grootst binnen de eerste drie maanden na de operatie. U krijgt van de fysiotherapeut instructies welke bewegingen u niet mag maken om dit te voorkomen (bijvoorbeeld met gekruiste benen zitten, hurken). U merkt dit als een voelbare klik met hevige pijnscheut. U moet dan direct contact opnemen met de afdeling Orthopaedie of het Centrum Eerste Hulp. 

Trombosebeen

Alle mensen die een heupoperatie hebben ondergaan, hebben meer kans op het krijgen van een trombosebeen (aderverstopping door bloedstolsel. Om dit te voorkomen krijgt u vanaf de operatie bloedverdunnende medicijnen in injectievorm gedurende een periode van 6 weken.

Beschadiging van een zenuw

In uw bovenbeen kan een zenuw bekneld of opgerekt raken tijdens de operatie. Mogelijk kunt u uw voet daardoor tijdelijk niet optillen. De kans hierop is zeer klein, minder dan 1%. Meestal herstelt het vanzelf binnen een jaar. U revalideert hierdoor wel langzamer. 

Verschil in beenlengte

Door de operatie is het mogelijk dat uw geopereerde been langer of juist korter is geworden. Meestal is dit minder dan 2 cm en dit behoeft dan geen therapie. Een schoenverhoging is eventueel mogelijk.

Loslaten van de prothese

Heupprothesen hebben helaas niet het eeuwige leven en kunnen na 15‑20 jaar of soms eerder door bepaalde omstandigheden (bijvoorbeeld een infectie) loslaten. Een nieuwe operatie is dan meestal noodzakelijk.

Top

Vertrek uit het ziekenhuis

De dag na de operatie wordt met u besproken wanneer de verwachte datum van ontslag is. Dit is meestal na 5 tot 7 dagen. Soms mag u nog eerder naar huis. Waarschijnlijk functioneert u op dat moment met uw nieuwe heup al beter dan voor de operatie. Het is raadzaam eventuele hulp thuis (voor het doen van boodschappen e.d.) vooraf al te regelen met familie/buren etc. Het is handig als u uw huishouden al voor de opname voorbereidt op uw thuiskomst.

Als u uw heup nog niet optimaal kunt bewegen of nog niet "normaal" loopt, kunt u de fysiotherapeutische behandeling buiten het ziekenhuis voortzetten. Dit is echter niet altijd nodig . Wel krijgt u het advies thuis door te gaan met de oefeningen die de fysiotherapeut u in het ziekenhuis geleerd heeft.

Soms is het niet mogelijk om rechtstreeks vanuit het ziekenhuis naar huis te gaan.

Het LUMC werkt samen met verschillende verpleeghuizen in de regio. Binnen deze verpleeghuizen zijn afdelingen ingericht waar patiënten na opname in het ziekenhuis tijdelijk kunnen verblijven. Dit zijn schakelunits. Op deze schakelunit is alles gericht op intensieve revalidatie en herstel met als doel terugkeer naar de thuissituatie.

Of u hiervoor in aanmerking komt, bepaalt een hiervoor bestemde indicatiecommissie.

Bespreek met u familie van te voren de thuissituatie en hulp mogelijkheden. U komt dan na de operatie minder voor verrassingen te staan.

Bij ontslag krijgt u de volgende zaken mee

  • een afspraak op de polikliniek
  • eventueel een afspraak met de trombosedienst
  • eventueel een recept voor medicijnen
  • eventueel een recept voor verbandmiddelen
  • eventueel een overdracht voor de thuiszorg/verpleeghuis/ revalidatieplaats.
  • eventueel een overdracht voor de fysiotherapeut
Top

Weer thuis

Hierbij treft u adviezen aan voor de eerste periode dat u weer thuis bent.

Infectie voorkomen

Raak de wond niet met uw handen aan, zolang hij nog niet helemaal is genezen. Er is een kans op infectie bij de prothese. Het is zeer belangrijk dat u bij koorts of ontstekingen direct uw huisarts raadpleegt. Doe dit ook bij bijvoorbeeld ontstekingen van uw blaas, gebit, keel, nagelriemen, pussende wonden en steenpuisten. (een bacterie kan via het bloed bij de prothese komen).

Lichaamsbeweging

Afhankelijk van uw situatie krijgt u thuis fysiotherapie of gaat u zelfstandig door met de oefeningen die u hebt geleerd in het ziekenhuis. U mag bij het lopen (afhankelijk van uw vorderingen) een rollator of twee krukken gebruiken.

U kunt licht huishoudelijk werk verrichten. Ga er zoveel mogelijk bij zitten, op een hoge stabiele stoel. Bij zware werkzaamheden, zoals stofzuigen en bedden verschonen, hebt u voorlopig hulp nodig. Ook bij gebruik van de wasmachine hebt u hulp nodig want dan moet u veel bukken.

Koken kan in het begin moeilijk zijn. Ga er zo veel mogelijk bij zitten of maak gebruik van een alternatief, zoals diepvriesmaaltijden of Tafeltje-dek-je.

U mag pas weer fietsen, autorijden en sporten na overleg met uw behandelend arts.

Werkhervatting

U kunt uw werk hervatten in overleg met uw behandelend arts of bedrijfsarts.

Lichamelijke verzorging

U kunt douchen en de wond mag daarbij nat worden. Zeker in het begin is het aan te raden zittend te douchen, zo kunt u niet uitglijden. Maak na het douchen de wond droog Breng na het douchen een verband aan, zodat de hechtingen niet aan uw kleding blijven haken. Vervang het verband als het nat is geworden. Tot ongeveer drie weken na de operatie mag u niet in bad.

Begin bij het aankleden met uw geopereerde been. Bij het uitkleden begint u bij het niet-geopereerde been. Dit oefent u eerst onder begeleiding in het ziekenhuis.

Voorkomen van luxatie van de heup

De eerste 3 maanden na de operatie is het risico van luxatie (het uit de kom schieten) van de heup het grootst. Om dit te voorkomen mag u de volgende bewegingen absoluut niet maken:

  • het geopereerde been over het andere been heen leggen
  • de geopereerde heup verder buigen dan 90º .
  • het geopereerde been tegelijkertijd buigen en draaien in de heup.

Dit betekent dat u:

  • Niet met uw handen bij uw voeten mag komen. U mag dus niet zelf zonder hulpmiddelen uw kousen, broek en schoenen aantrekken en niet zelf uw voeten wassen.
  • Niet op te lage stoelen of banken mag gaan zitten. Zorg voor een hoge stoel met armleuningen, bv. een tuinstoel. Ook mag u niet op een laag toilet zitten. Gebruik daarvoor een toiletverhoger. Bedden zijn over het algemeen erg laag. U kunt uw bed tijdelijk op bedverhogers laten zetten.
  • Niet mag bukken, bijvoorbeeld om iets van de grond op te rapen
  • Niet op uw geopereerde zijde mag gaan liggen. Wanneer u op uw gezonde zijde wil liggen, moet u een dik kussen tussen uw benen plaatsen.
  • Niet uw benen over elkaar mag kruisen als u zit of ligt.
  • Moet uitkijken voor kleedjes en drempels in verband met struikelgevaar.

Volg deze adviezen in ieder geval op totdat uw arts bij de controle iets anders aangeeft.

Top

Waar moet ik in het dagelijkse leven rekening mee houden ?

Er zijn een aantal punten waar u op moet letten: Meldt bij elke andere ingreep die u eventueel moet ondergaan (bijvoorbeeld een tandheelkundige ingreep) dat u een prothese hebt.

Als er een kans op infecties is (bijvoorbeeld als u geopereerd moet worden), is het belangrijk dat u antibiotica gebruikt.

Zoals we eerder vermeldden, is in de eerste 3 maanden na de operatie het risico het grootst dat uw heup uit de kom schiet (luxatie). De kans hierop wordt steeds kleiner, maar blijf wel alert.

Goede hygiëne is noodzakelijk.

Top

Wat kan ik verwachten op lange termijn?

Naar verwachting gaat de prothese 15-20 jaar mee. In de jaren na de operatie komt u elk jaar of elke 2 jaar voor controle naar het ziekenhuis.

Top

Oefeningen

Om u bij de oefeningen behulpzaam te zijn, is een oefenprogramma opgesteld. U moet twee à drie keer per dag oefenen ('s ochtends, 's middags, 's avonds). Aangeraden wordt alleen die oefeningen te doen, die aangegeven zijn. Doe elke oefening bijvoorbeeld 10 keer.

Als u de oefeningen goed en regelmatig doet, kan het genezingsproces gunstiger verlopen.

Oefening 1

Houding: rugligging met 1 à 2 kussens onder het hoofd, beide benen gestrekt.

Oefening A:  laat het niet‑geopereerde been gestrekt op de onderlaag liggen en buig het geopereerde been zo ver mogelijk. Glijd met de hiel over de onderlaag.
Oefening B:  laat het geopereerde been gestrekt op de onderlaag liggen en buig het niet‑geopereerde been zo ver mogelijk; op deze manier is de geopereerde heup gestrekt.

Oefening 2

Houding: zie oefening 1.

Oefening: duw van beide benen de knieholten in de onderlaag en houd dit 5 tellen vast. U spant nu uw bovenbeenspieren aan; overstrek als het ware uw knie. Trek tegelijkertijd de tenen naar de neus.

Oefening 3

Houding: zie oefening 1. 

Oefening: leg het niet‑geopereerde been iets naar buiten; maak een spreidbeweging met het geopereerde been door met de hak over de onderlaag te glijden.

Oefening 4

Houding: zie oefening 1.

Oefening: knijp de billen samen; u spant hierbij de bilspieren aan en houd dit 5 tellen vast.

Oefening 5

Houding: ga op een stoel zitten met de voeten gesteund op de vloer.

Oefening: strek één knie en houd dit 5 tellen vol. Het bovenbeen moet hierbij ondersteund worden door de zitting van de stoel.

Oefening 6

Houding: in stand vóór een tafel; de handen mogen op de tafel steunen.

Oefening: hef het geopereerde been een klein stukje zijwaarts en houdt dit been 5 tellen in deze stand vast; zorg dat de romp goed recht blijft. Doe deze oefening alléén met het geopereerde been.  

Oefening 7

Houding: zie oefening 6.

Oefening: beweeg het geopereerde been een klein stukje naar achteren; houd het bekken en de rug hierbij recht. Doe deze oefening alléén met het geopereerde been.
U kunt dit oefenprogramma zwaarder maken door de oefeningen meerdere malen te herhalen. Het is belangrijk dat u tijdens de oefeningen in een rustig tempo blijft doorademen.
Ga minstens één maal per dag een half uur gestrekt op bed liggen met een gestrekte rug. Let er hierbij op, dat ook de heup goed gestrekt ligt.
Het is beter om regelmatig korte stukjes te lopen, dan in één keer een grote afstand. Wij raden u af om te gaan hardlopen, springen en om te lopen op onregelmatig terrein, zoals bos en strand.

Top

Tot slot

In het kader van zorgregistratie worden uw (prothese) gegevens anoniem opgeslagen in de landelijke registratie van orthopedische implantaten (LROI). Meer informatie kunt u terug vinden op de website, www.lroi.nl

Mocht u naar aanleiding van deze informatie nog vragen hebben, dan kunt u daarmee terecht bij de verpleegafdeling orthopaedie. Telefoonnummer 071- 526 2065

Telefoonnummer Centrum Eerste Hulp: 071-526 2025

Telefoonnummer Informatie & Adviescentrum Maatschappelijk werk 071-5263431


Juni 2013

Top



SNEL NAAR


 Spoedeisende zorg buiten kantooruren

Ga naar het LUMC Patientportaal

Kaartje sturen naar een patiënt van het LUMC