Leids Universitair Medisch Centrum
inhoudsopgave:

PatiŽntenfolders

 
Home > PatiŽntenzorg > PatiŽnten > PatiŽntenfolders > Informatie voor naasten van iemand met een delirium
 

Informatie voor naasten van iemand met een delirium

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Psychiatrie


Hieronder wordt een aantal vragen beantwoord die u kunt tegenkomen als u iemand in de omgeving kent met een delirium. Wat zijn de symptomen? Hoe weet ik of iemand een delirium heeft?

Wat is een delirium?

Acute verwardheid ofwel delirium is hetzelfde als ‘ijlen’. De term ‘delirium’ roept bij de meeste mensen associaties op met alcoholverslaving, maar een delirium komt ook heel vaak voor bij mensen die geen of nauwelijks alcohol gebruiken. In deze folder gebruiken we in plaats van delirium de term acute verwardheid.

Top

Het ziektebeeld

Acute verwardheid komt, net als koorts, bij mensen met een ziekte regelmatig voor. Het is geen onschuldig verschijnsel. Het optreden ervan wijst er meestal op dat er iets ernstigs aan de hand is, dat onderzocht en behandeld moet worden. Acute verwardheid verdwijnt als de onderliggende ziekte over is.

Acute verwardheid ontstaat als de hersenen niet goed meer in staat zijn om alle prikkels, die van binnen en van buiten het lichaam bereiken, samen te voegen tot een logisch en samenhangend beeld van de werkelijkheid. Het integrerend vermogen van de hersenen schiet tekort, er is sprake van een verstoorde hersenfunctie.

Acute verwardheid treedt meestal op bij mensen van wie al bekend is dat zij ziek zijn. Zij hebben bijvoorbeeld een longontsteking of andere ziekte, of hebben net een grote operatie achter de rug. Ook kan het zijn dat ze bij een ongeluk of door een hersenbloeding een hersenbeschadiging hebben opgelopen. Vaak liggen ze al in het ziekenhuis voor zij verward worden. Het komt echter ook regelmatig voor dat acute verwardheid optreedt in de thuissituatie. Het kan dan het eerste duidelijke signaal zijn dat er iets ernstigs aan de hand is, waarvoor de huisarts moet worden gewaarschuwd.

Het optreden van acute verwardheid hoeft niet altijd te wijzen op een ernstige ziekte. Jonge kinderen raken al verward bij hoge koorts ten gevolge van een eenvoudige virusinfectie. Oude mensen, zeker mensen met (beginnende) dementie, kunnen soms al door een overvolle blaas verward raken.

Mensen met acute verwardheid hebben zelf meestal niet door dat ze verward zijn, maar hun omgeving des te meer. Voor de familie is de verwardheid meestal een grote schok. Men is soms zelfs bang dat de verwarde persoon voorgoed zijn verstand heeft verloren. Gelukkig is dat niet het geval en blijkt de verwardheid meestal van korte duur.

Top

Verschijnselen van acute verwardheid/delirium

Acute verwardheid ontstaat vrij plotseling, vaak binnen enkele uren tot dagen. De verschijnselen wisselen in ernst gedurende de dag. ’s Avonds en ’s nachts verergeren de verschijnselen meestal, waardoor verwarde mensen niet goed slapen. Overdag kan de verwardheid veel minder zijn of zelfs helemaal weg. Vaak weet men overdag dan niet meer wat men de voorgaande nacht heeft beleefd of gedaan.

  • Mensen met acute verwardheid zijn niet helder van geest. Ze slapen niet, maar lijken toch ook niet helemaal wakker: hun bewustzijn is gedaald. Het is moeilijk om tot ze door te dringen, en als het toch even lukt dan dwaalt hun aandacht snel weer af.
  • Verwarde mensen zijn vergeetachtig: aangeboden informatie beklijft niet en moet keer op keer worden herhaald.
  • Verwarde mensen kunnen niet logisch denken en een normaal gesprek is vaak niet mogelijk.
  • Verwarde mensen leven in een andere werkelijkheid. Ze weten niet meer waar ze zijn en wanen zich soms heel ergens anders. Soms zijn deze waanideeŽn terug te voeren op vroegere belevenissen.
  • Verwarde mensen weten vaak niet meer wat voor dag het is of in welk jaar ze leven. Ze zien de mensen om zich heen soms aan voor heel andere personen. Het lijkt alsof ze dromen, terwijl ze toch niet slapen. Aansporing helpt ze zelden uit de droom. De dromen kunnen nachtmerrieachtig zijn, waardoor ze angstig en onrustig worden.
  • Soms echter zijn verwarde mensen juist heel erg rustig en liggen ze wat voor zich uit te doezelen in bed. Ze zien vaak dingen die anderen niet zien en reageren daar soms ook op: ze hallucineren. De emoties kunnen erg wisselen en hoog oplopen. Zij gedragen zich vaak heel anders dan men van ze gewend is. Het gedrag is niet doelgericht, vaak impulsief, en kan soms zeer ongepast zijn, bijvoorbeeld erg vrijpostig of zelfs agressief.
  • Verwarde mensen kunnen zichzelf in hun verwardheid schade toebrengen, bijvoorbeeld omdat ze niet meer weten dat ze in bed moeten blijven en niet begrijpen dat het draadje in hun arm een infuus is dat erin hoort te blijven zitten. Ze zijn geneigd te friemelen aan de lijnen aan hun lijf die ze niet herkennen; behalve infusen ook neussondes, urinekatheters en beademingsslangen.
Top

Wat merkt u als uw naaste verward is?

  • Uw naaste is wisselend helder van bewustzijn. Het kan zijn dat u net op bezoek komt als hij of zij wel helder is. Dan merkt u niets. Als hij niet helder is kost het u moeite contact te maken. Hij reageert niet goed op uw conversatie, begint soms heel ergens anders over, en is daarin voor u niet goed te volgen. De spraak is niet altijd duidelijk. Hij kan zomaar in slaap vallen tijdens het gesprek, of juist heel opgewonden en alert zijn.
  • Soms herkent hij u niet, of hij ziet u aan voor iemand anders. Hij weet niet meer waar hij is en wat hij daar doet. Hij reageert op dingen die u niet ziet. Hij zit in een heel andere werkelijkheid dan die van u, alsof hij in een nachtmerrie leeft. Dat maakt soms dat hij wild om zich heen slaat om denkbeeldige belagers van zich af te slaan.
  • Hij kan erg angstig zijn, zelfs verbijsterd overkomen. Hij friemelt vaak aan de dekens. Hij gedraagt zich heel anders dan u van hem gewend bent en zegt of doet dingen die hij normaal nooit zou zeggen of doen.
Top

Oorzaken van acute verwardheid

Zoals al gezegd betekent het optreden van acute verwardheid dat de hersenfunctie verstoord is geraakt. Er zijn vele oorzaken bekend van een verstoorde hersenfunctie. Meestal is sprake van een combinatie van oorzaken. Deze zijn te onderscheiden in direct uitlokkende factoren (zoals hoge koorts bij een virusinfectie) en risicofactoren die te maken hebben met iemands gevoeligheid voor het optreden van acute verwardheid (zoals jonge of juist hoge leeftijd).

Top

Uitlokkende factoren

  • Uitlokkende factoren die tot een acute verstoring van de hersenfunctie leiden zijn te onderscheiden in ziekten van de hersenen zelf en schadelijke invloeden van buiten de hersenen, die op de hersenen inwerken. Ziekten van de hersenen zelf zijn bijvoorbeeld ontstekingen van de hersenen, zwellingen in de hersenen, kneuzingen van de hersenen, bloedingen in de hersenen of herseninfarcten.
  • Schadelijke invloeden van buitenaf zijn bijvoorbeeld bijwerkingen van of vergiftigingen door medicijnen; grote operaties; plotseling stoppen met medicijnen, drugs of alcohol; infecties met koorts; bloedvergiftiging; veranderingen in de samenstelling van het bloed, zoals gestoorde suikergehaltes, gestoorde zoutsamenstelling, nier- of leververgiftiging en gebrek aan zuurstof in het bloed.
Top

Risicofactoren

  • Risicofactoren zijn factoren in de hersenen zelf die de gevoeligheid voor het optreden van acute verwardheid vergroten. De onrijpe hersenen van jonge kinderen en de verouderde hersenen van oude mensen zijn al genoemd. Mensen bij wie de hersenen zijn beschadigd, bijvoorbeeld door vroegere hersenverwondingen, door langdurig overmatig alcoholgebruik, door hersenziekten in het verleden zoals hersenbloedingen en -infarcten, en hersenziekten in het heden zoals dementie, raken eveneens gemakkelijker verward.
  • Mensen die al eens eerder onder bepaalde omstandigheden verward zijn geraakt, hebben grotere kans op herhaling daarvan onder soortgelijke omstandigheden.
  • Mensen met beperkingen van het gezichts- of gehoorsvermogen zijn ook gevoeliger voor het optreden van acute verwardheid.
Top

Acute verwardheid vergeleken met dementie

Acute verwardheid is iets anders dan dementie, al komt het vaak samen voor omdat mensen met dementie gevoeliger zijn voor het ontstaan van verwardheid. Acute verwardheid ontstaat snel, binnen uren of dagen, en dementie langzaam, over maanden of jaren. Mensen met acute verwardheid zijn afwisselend helder van geest en suf; mensen met dementie zijn niet suf. De verschijnselen van acute verwardheid wisselen gedurende de dag, die van dementie niet.

Top

De behandeling

De behandeling van acute verwardheid is te onderscheiden in behandeling van de oorzaken van de verwardheid, behandeling van de verschijnselen van de verwardheid zelf en de ondersteunende maatregelen.

Behandeling van de oorzaken

De behandeling is afhankelijk van de oorzaken die bij de verwarde persoon een rol spelen. Als iemand acuut verward wordt, moet dan ook gezocht worden naar de oorzaken, oftewel de uitlokkende factoren. Infecties moeten worden bestreden, vergiftigingen behandeld, de samenstelling van het bloed worden verbeterd, medicijnen aangepast enzovoort.

Behandeling van de verschijnselen

Voor de behandeling van de verschijnselen van de verwardheid en advies over ondersteunende maatregelen wordt vaak een psychiater, of bij ouderen een geriater, ingeschakeld. Voor de verschijnselen van de verwardheid zelf worden medicijnen toegediend tegen onrust, angst, waanideeŽn en hallucinaties. De dosering daarvan hangt af van de ernst van de verwardheid en de onrust. Zodra de verwardheid over is worden deze medicijnen weer gestaakt.

Ondersteunende maatregelen

Van belang is dat de naasten van de patiŽnt uitleg krijgen over wat er aan de hand is en advies over hoe te handelen. Een rustige gelijkmatige bejegening werkt geruststellend. Prikkels van buitenaf moeten zo veel mogelijk gestructureerd worden: niet te veel, maar ook niet te weinig prikkels. Van belang is dat waarnemingen van de werkelijkheid optimaal kunnen plaatsvinden: een eventuele bril moet bij de hand zijn en worden gebruikt, net als een gehoorapparaat. Praten over hier-en-nu zaken kan de aandacht afleiden van waanideeŽn. OriŽntatiepunten zijn belangrijk voor verwarde mensen: een klok en een kalender kunnen helpen bij de tijdsoriŽntatie, vertrouwde voorwerpen en foto’s bij de oriŽntatie op de eigen persoon en situatie.

Verwarde mensen zijn soms zo onrustig dat zij zichzelf schade kunnen berokkenen door uit bed te stappen, terwijl dat nog niet veilig is, of bijvoorbeeld door infusen uit te trekken. Soms is het nodig andere beschermende maatregelen te nemen, bijvoorbeeld in de vorm van veiligheidsrekjes om het bed, vastbinden van de handen, soms ook van meer lichaamsdelen. De continue aanwezigheid van een vertrouwde persoon komt de veiligheid ten goede. Verwarde mensen herinneren zich achteraf vaak maar flarden uit de periode van verwardheid, maar de realisering dat men vreemd heeft gedaan kan bedreigend en schaamtevol zijn. Uitleg achteraf is nodig ter geruststelling.

Top

Beloop

Het beloop van acute verwardheid is afhankelijk van de oorzaak, vooral van de uitlokkende factoren. Gaat het om factoren van voorbijgaande aard dan is de verwardheid ook voorbijgaand. Dat geldt voor verreweg de meeste gevallen. Als de verwardheid wordt uitgelokt door beschadiging van de hersenen zelf, kan het herstel langer op zich laten wachten en soms ook niet volledig zijn.

Top

Tips voor patiŽnten en hun naasten

Preventie en vroege herkenning

  • Geef bij opname in het ziekenhuis door welke medicijnen worden gebruikt.
  • Meld of al eens eerder sprake is geweest van acute verwardheid.
  • Wees eerlijk over de mate van gebruik van alcohol en/of drugs.
  • Zorg dat bril, contactlenzen, gehoorapparaat beschikbaar zijn en ook worden gebruikt.
  • Meld veranderingen in de gedachtegang of het gedrag van uw naaste bij de verpleging.

Begeleiding

  • Breng enkele vertrouwde zaken van thuis mee, zoals een foto met vertrouwde familieleden of huisdieren, een eigen dekbed, deken of kussen, een klok met een goed zichtbare wijzerplaat.
  • Probeer geruststellend en rustig aanwezig te zijn, bijvoorbeeld door het vasthouden van de hand van uw naaste.
  • Kom niet met te veel bezoek tegelijkertijd.
  • Ga niet in tegen de waanvoorstellingen van uw naaste, maar probeer hem af te leiden naar hier- en nu- zaken.
  • Blijf uw naaste steeds maar weer uitleggen waar hij zich bevindt, waarom hij daar is, welke dag het is.
  • Aarzel niet om eventuele vragen voor te leggen aan de verpleegkundige van de afdeling.

Bovenstaande is gebaseerd op de Richtlijn delirium van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (2004).


juli 2006 Top



SNEL NAAR


 Spoedeisende zorg buiten kantooruren

Ga naar het LUMC Patientportaal

Kaartje sturen naar een patiënt van het LUMC