Leids Universitair Medisch Centrum
inhoudsopgave:

PatiŽntenfolders

 
 

Schildklierkanker

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Endocrinologie


Wat is schildklierkanker? 

De schildklier is een belangrijke hormoon producerende klier die zich in de hals bevindt, voor de luchtpijp. Zoals in elk orgaan kan ook in de schildklier een gezwel ontstaan. Schildklierkanker is een kwaadaardig gezwel van de schildklier. Het is een zeldzame aandoening. Jaarlijks wordt bij 300-400 Nederlanders schildklierkanker vastgesteld. 
Er zijn 4 belangrijke vormen van schildklierkanker (papillair, folliculair, anaplastisch en medullair). Deze folder gaat over papillaire en folliculaire tumoren, omdat de meeste patiënten met schildklierkanker deze vormen hebben. 

Top

Wat zijn de oorzaken? 

De oorzaak van schildklierkanker is niet bekend. Er zijn wel risicofactoren bekend. Bestraling van de hals, met name bij jonge mensen, geeft een verhoogd risico op schildklierkanker. 

Top

Wat zijn de klachten?

Het belangrijkste verschijnsel bij schildklierkanker is een knobbel in de hals. Het kan zijn dat de patiënt die zelf heeft ontdekt. Soms wordt ook bij toeval – in het kader van een ander onderzoek – een knobbel in de schildklier ontdekt. In de meeste gevallen hebben de patiënten geen klachten van schildklierkanker (behalve soms minimale hinder van de knobbel). Sommige klachten wijzen wel in de richting van schildklierkanker, bijvoorbeeld snelle groei van de knobbel, het hees worden van de stem of het ontstaan van nieuwe knobbels. 

Top

Hoe wordt schildklierkanker vast-gesteld? 

Het belangrijkste onderzoek om vast te stellen of de knobbel wel of geen kanker is, is een punctie, waarbij met een dunne naald cellen uit de knobbel worden opgezogen, die vervolgens worden onderzocht door de patholoog. Een knobbel in de schildklier is dus vrijwel altijd een reden voor doorverwijzing naar de specialist. De uitslag van de punctie kan zijn dat het vrijwel zeker een kwaadaardig gezwel betreft, dat het vrijwel zeker geen kwaadaardig gezwel betreft of dat het niet mogelijk is een onderscheid te maken tussen een goed- en kwaadaardig gezwel. Soms wordt meerdere malen een punctie gedaan.

Top

Hoe wordt schildklierkanker behandeld? 

Gelukkig kunnen de meeste vormen van schildklierkanker vroegtijdig worden vastgesteld en volledig genezen. Wanneer bij punctie de diagnose schildklierkanker vrijwel zeker is, wordt de gehele schildklier operatief verwijderd. Wanneer het onderscheid tussen goed- en kwaadaardig niet gemaakt kon worden bij tenminste twee puncties, wordt meestal alleen de helft van de schildklier weggenomen waarin de knobbel zich bevindt. Wanneer de patholoog vervolgens vaststelt dat de knobbel toch een kwaadaardig gezwel betreft, is een tweede operatie nodig, waarbij alsnog de andere helft van de schildklier wordt verwijderd. 

Ongeveer 4 tot 6 weken na de operatie volgt in de meeste gevallen een behandeling met radioactief jodium om resterende kwaadaardige schildkliercellen te vernietigen en op deze manier het risico dat de ziekte terugkomt te verminderen. Schildkliercellen zijn de enige cellen in het lichaam die jodium uit het bloed opnemen. Door het jodium radioactief te maken, ontstaat een heel gerichte methode van bestralen, namelijk alleen die cellen worden bestraald die jodium opnemen. Soms is deze behandeling niet nodig. U wordt daarover door uw arts ingelicht.

Over deze behandeling met radioactief jodium wordt u apart en uitgebreid geïnformeerd. 
Als voorbereiding op de behandeling met radioactief jodium moeten de nog aanwezige schildklier(kanker)cellen gestimuleerd worden, zodat ze zoveel mogelijk radioactief jodium opnemen. Deze stimulatie vindt plaats door het eiwit TSH (thyroid stimulating hormone ofwel schildklier stimulerend hormoon). Dit eiwit wordt door de hersenen gemaakt, maar kan tegenwoordig ook kunstmatig gemaakt worden. Kunstmatig TSH heet Thyrogen. Een verhoogd TSH gehalte kan op 2 manieren bereikt worden:

  • Na de operatie wordt geen schildklierhormoon voorgeschreven totdat het radioactieve jodium is gegeven (4-6 weken na de operatie). Dit leidt tot een verhoging van de TSH productie door de hersenen. Door de lage schildklierhormoon spiegel in het bloed is het waarschijnlijk dat u zich vermoeid voelt. 
  • In plaats van het stoppen met schildklier-hormoon kan een injectie met het middel Thyrogen gegeven worden. Het voordeel hiervan is dat u schildklierhormoon kunt doorgebruiken en dus geen klachten krijgt van een tekort aan schildklier-hormoon.
    Na de behandeling met radioactief jodium wordt u een aantal dagen opgenomen om te voorkomen dat u andere mensen met straling kunt besmetten. U mag dan geen bezoek ontvangen.

Na afloop van de behandeling met radioactief jodium krijgt u schildklierhormoontabletten voorgeschreven.
Controle van het resultaat van de eerste behandeling
Om vast te stellen of de behandelingen succesvol zijn geweest worden enige maanden na de behandeling (dwz operatie, gevolgd door radioactief jodium) de volgende onderzoeken gedaan:

  • Er wordt een echo van de hals gemaakt. Als de radioloog daar een afwijking ziet wordt er geprobeerd door middel van een punctie cellen te verkrijgen die door de patholoog onderzocht worden. 
  • In het bloed wordt de spiegel van een eiwit, thyreoglobuline, gemeten dat alleen door schildklier(kanker)cellen wordt gemaakt. De volgende situaties kunnen zich voordoen:
    • Wanneer de concentratie van thyreoglobuline in het bloed boven een bepaald niveau is moet een tweede behandeling met radioactief jodium volgen. 
    • Wanneer de thyreoglobuline concentratie niet verhoogd is, wordt een zogenaamd gestimuleerd thyreoglobulinegehalte bepaald. Deze stimulatie kan op 2 manieren:
      • U stopt gedurende 4 weken met schildklierhormoontabletten of
      • Er wordt gekozen voor een injectie met Thyrogen.

De keuze tussen deze twee benaderingen wordt o.a. bepaald door de waarschijnlijkheid dat u opnieuw met radioactief jodium behandeld moet worden. Als voorbereiding voor een behandeling met radioactief jodium moeten de schildklierhormoon-tabletten namelijk altijd gestopt worden.

Ten aanzien van de meting van het gestimuleerde thyreoglobuline zijn er 2 mogelijkheden:

  • Het thyreoglobuline in het bloed is nu wel verhoogd. In dat geval volgt er een behandeling met radioactief jodium. U moet dan eerst 4-6 weken stoppen met het slikken van schildklierhormoon tabletten.
  • Het thyreoglobuline in het bloed is niet verhoogd. Er wordt een schildklierscan gemaakt na toediening van een minimale hoeveelheid radio-actief jodium. Als de scan opname laat zien van het radioactief jodium, dan volgt ook een behandeling met een hoge dosis radioactief jodium. Als de scan geen opname laat zien van radioactief jodium, is er geen aanvullende behandeling meer nodig.

Verdere controles

Wanneer bij de controle van de eerste behandeling gebleken is dat er geen aanwijzingen meer zijn voor kanker, dan wordt u gecontroleerd door middel van op den duur jaarlijkse metingen van het thyreoglobuline in het bloed. Wanneer het thyreoglobuline in het bloed stijgt, wordt verder onderzoek gedaan. Dit valt buiten het bestek van deze folder.
Wanneer u een tweede behandeling met radioactief jodium heeft ondergaan wordt het effect van deze behandeling enkele maanden later op dezelfde manier onderzocht als boven beschreven.
In principe wordt u 15 jaar gecontroleerd, na het moment waarop er geen kanker meer aantoonbaar is. De periode van 15 jaar is gekozen omdat na 15 jaar de kans dat de schildklierkanker nog terug komt te verwaarlozen is. 

Top

Schildklierhormoontabletten

Na de operatie wordt u met een iets hogere hoeveelheid schildklierhormoon behandeld, dan die u oorspronkelijk zelf maakte. De reden is dat dit minder kans geeft op uitgroei van eventueel achtergebleven schildklier-kankercellen. 
TSH heeft een groeibevorderend effect op de schildklier en daarom is het zinvol om de concentratie bij patiënten die schildklierkanker hebben gehad zo laag mogelijk te houden. We streven hierbij aanvankelijk naar waarden van kleiner dan 0,1 mU/liter. Deze overmatige dosering van schildklierhormoon heeft over het algemeen geen effecten op uw gezondheid of op uw welbevinden. Het is belangrijk dat u bij andere artsen meldt, dat u iets meer schildklierhormoontabletten dan gebruikelijk moet slikken, daar zij anders denken dat u teveel krijgt en ze op onterechte gronden de dosis schildklierhormoon zullen verlagen. 
Hoe lang u deze hogere dosering schildklierhormoon moet gebruiken hangt onder anderen af van de uitgebreidheid van de tumor en de resultaten van de nacontroles. Wanneer dit verantwoord is zal uw arts de dosering schildklierhormoon verlagen naar een normaal niveau.

Top

Prognose

De meeste patiënten met schildklierkanker genezen. Ongeveer 95% van de patiënten is na 15 jaar nog in leven. Er zijn patiënten met een verhoogd risico op terugkeer van de tumor. De belangrijkste factor is daarbij de grootte van de tumor. De eerste behandelingen, maar ook de controles zijn erop gericht om een eventueel terugkerende tumor zo snel mogelijk op te sporen zodat deze adequaat behandeld kan worden.

Top

Kwaliteit van leven

Veel mensen met schildklierkanker voelen zich, zeker in het begin, niet optimaal. Daarin spelen mee de emotionele belasting van de diagnose, de operatie en de periode zonder schildklierhormoon. Ook wanneer de behandeling met schildkliertabletten is gestart kan het soms enige tijd duren voordat het lichaam daaraan gewend is. De meeste mensen die schildklierkanker hebben gehad functioneren weken tot maanden na de behandeling weer volledig normaal.

Top

Contactinformatie

Leids Universitair Medisch Centrum
Polikliniek Endocrinologie 
Locatie: B04-Q
Telefoonnummer: 071 526 3539
Maandag tot en met vrijdag, 8.00-17.00 uur


december 2007

Top



SNEL NAAR


 Spoedeisende zorg buiten kantooruren

Ga naar het LUMC Patientportaal

Kaartje sturen naar een patiënt van het LUMC