Leiden University Medical Center
table of contents:

Patient brochures

 
Home > Patient care > Patients > Patient brochures > Sonde en sondevoeding in de thuissituatie
 

Sonde en sondevoeding in de thuissituatie

This information is provided by Keel- neus- oorheelkunde


Deze folder informeert u over de verzorging van een neus-maagsonde/ PEG catheter/ jejunostomie en sondevoeding in de thuissituatie. In overleg met uw behandelend arts en diëtiste is er besloten om sondevoeding in de thuissituatie toe te dienen. Wanneer u niet weet waarom u sondevoeding moet krijgen is het verstandig naar de reden hiervan te vragen. 

Inleiding 

 

Voeding behoort tot de belangrijkste levensbehoeften van de mens. Omdat dit bij u tijdelijk niet meer mogelijk is of omdat u niet meer in staat bent om voldoende voedingsstoffen tot zich te nemen is er in overleg met uw behandelend arts en diëtiste besloten om thuis de sondevoeding te continueren. Het doel van het toedienen van sondevoeding is het voorkomen van ondervoeding en het in stand houden van een goede voedingstoestand. Wanneer er al sprake is van ondervoeding kan met sondevoeding deze toestand worden verholpen.

Er zijn verschillende redenen voor het gebruik van sondevoeding. Bijvoorbeeld wanneer iemand niet goed kan slikken of zich verslikt ten gevolge van een ziekte, bestraling of operatie in het hoofd halsgebied of slokdarm.  

Top

Het verschil tussen een neusmaagsonde, PEG catheter en een jejunostomie 

 

Neusmaagsonde

Een maagsonde is een lange dunne flexibele slang die door de neus in de maag wordt gebracht om voeding toe te dienen.

Neusmaagsonde  

Neusmaagsonde 

PEG catheter

(Percutane Endoscopische Gastrostomie)

Er wordt voor een PEG catheter gekozen als u voor langere tijd afhankelijk zult zijn van (volledige) sondevoeding. De PEG catheter wordt door middel van locale verdoving en door een punctie in het buikwand te maken direct in de maag geplaatst.

 

PEG catheter

PEG catheter

Jejunostomie

Als vanwege de operatie de sondevoeding niet direct de maag in mag, wordt er gekozen voor een jejunostomie. Dit is een dun slangetje wat zich geplaatst wordt in de dunne darm  tijdens uw operatie.

 

 Jejunostomie              

Jejunostomie

Top

Controle ligging neusmaagsonde

Het is belangrijk om voorafgaand van het toedienen van de sondevoeding en/of medicijnen te controleren of de sonde nog goed in de maag ligt. Hiervoor zijn een aantal mogelijkheden.

  • Het stuk sonde die uit de neus komt langer is geworden, waardoor hij niet meer in de maag ligt
  • Ook kan gecontroleerd worden of er maagsap kan worden opgetrokken. Dit doet u door een lege spuit op het kraantje te zetten en vervolgens de spuit op te trekken. Door het maagsap op te trekken weet u dat de sonde nog goed in de maag ligt. Indien u geen maaginhoud terug krijgt, wil dit niet zeggen dat de sonde niet goed zit. De maag kan namelijk leeg zijn. U kunt dan lucht met een spuitje door de sonde spuiten, vaak voelt u tijdens het inspuiten van de lucht geborrel in de maag. Wanneer u dit niet voelt of hoort borrelen probeer het dan op uw zij.
  • Als u tijdens het toedienen continu moet hoesten ligt de sonde niet meer in de maag maar komt uit in de luchtpijp. Stop dan direct de sondevoeding een neem contact op met afdeling KNO. 

Bij een PEG catheter of jejunostomie wordt niet gecontroleerd op de ligging. Omdat deze gefixeerd zijn kunnen deze niet van positie veranderen.  

Top

Sondevoeding

 

Wat is sondevoeding?

Sondevoeding is een dunne, vloeibare voeding en bevat alle voedingsstoffen die u dagelijks nodig heeft zoals koolhydraten, eiwitten, vetten, vitamines, mineralen en water.

Soorten sondevoeding

Er zijn verschillende soorten sondevoedingen. U behandelend diëtiste regelt de sondevoeding die het beste bij u lichaamsbehoefte past. Zij zal u poliklinisch vervolgen en zo nodig de voeding aanpassen. Aan de hand van welke indicatie de sondevoeding gegeven wordt, mag er gegeten en gedronken worden hierover zal u behandelend arts beslissen.

Het bewaren van sondevoeding

Als de verpakking ongeopend is, is deze houdbaar buiten de koelkast tot de houdbaarheidsdatum. Als een pack aangesloten is op de pomp, 24 uur. Geopend met de dop er op in de koelkast,  24 uur.  

Voedingspomp

Deze is door u behandelend diëtiste aangevraagd. De leverancier van de voedingspomp komt nog bij u langs om mondelinge uitleg te geven over de voedingspomp. Ook ontvangt u van hen schriftelijke informatie over het gebruik van de pomp.  

Toedienen van sondevoeding per spuit

Deze vorm van toedienen wordt vaak toegepast wanneer u sondevoeding in porties moet krijgen. Bij deze manier van toedienen dient u sondevoeding toe via een spuit. Dit kunt u doen door met een 50 cc spuit sondevoeding op te trekken. U koppelt u de spuit aan het verbindingsstuk en u draait het kraantje zo dat de spuit in verbinding is met de sonde. Nu kunt u de spuit langzaam leegdrukken. Het is belangrijk om voldoende tijd te nemen voor deze handeling. Wanneer u de voeding te snel toedient kunt u last krijgen van maagkrampen en diarree. Neem per portie 5 minuten de tijd om deze per spuit toe te dienen. Afhankelijk van de grootte van de portie herhaalt u deze stappen tot dat de volledige portie is toegediend.  

Top

Het toedienen van medicijnen 

 

Bij een neusmaagsonde en PEG catheter

Controleer voorafgaand van het geven van de medicatie of de neusmaagsonde goed ligt. Dit doet u door de punten die benoemd zijn bij hoofdstuk 2 na te lopen. Vaak is het niet mogelijk om u medicatie oraal in te nemen en moet dit via de neusmaagsonde of PEG catheter gebeuren. Sommige tabletten mogen niet gemalen worden bijvoorbeeld medicatie wat voorzien is van een beschermlaagje tegen het maagzuur of die een vertraagde afgifte hebben (retard tabletten). Er wordt door de zaalarts en de verpleegkundige gekeken voor een alternatief in een suspensie, poeders, druppels of zetpil. Overleg eventueel bij het voorschrijven van nieuwe medicatie met u behandelend arts of apotheker of de medicatie fijngemalen mag worden. Let tijdens het toedienen van de medicatie op de volgende punten:

  • Spuit de neusmaagsonde of PEG catheter voor en na de toedienen van medicatie door met een ruime hoeveelheid lauwwarm water
  • Vermeng de medicatie nooit met sondevoeding
  • Het kan voorkomen dat u medicatie moet innemen wat op een nuchtere maag moet. Hierdoor moet de sondevoeding een geruime tijd stop gezet worden. Stel u diëtiste hiervan op de hoogte zodat zij rekening kan houden met de pompstand wanneer u continue sondevoeding krijgt. 

Het toedienen van medicatie bij een jejunostomie

De sonde van de jejunostomie is zo dun dat deze gemakkelijk verstopt kan raken. Daarom mag er geen gestampte/fijngemalen medicatie doorheen, met uitzondering van de strikt noodzakelijke medicatie bijvoorbeeld bètablokkers. Het is belangrijk dat u behandelend arts of apotheek alle medicatie vervangt voor een suspensie, poeder, druppels of zetpil. Let tijdens het toedienen van de medicatie op dezelfde punten die gelden bij de neusmaagsonde/PEG catheter.  

Doorspoelen van een neusmaagsonde,PEG catheter of jejunostomie

Het doorspoelen is belangrijk om verstoppingen te voorkomen. U dient de sonde minimaal 4 tot 6 keer per dag door te spoelen met 20 cc lauwwarm water. In ieder geval voor en na het toedienen van sondevoeding of het geven van medicatie.

  • Zet de sondevoeding stop
  • Pak een 20 of 50 ml spuit en vul deze met lauwwarm kraanwater
  • Koppel de spuit aan het verbindingstukje van de maagsonde en draai het kraantje in de goede richting
  • Druk nu met enige kracht de spuit leeg
  • Sluit het kraantje weer en koppel de spuit af
  • Sluit vervolgens het kraantje af met een dopje.
  • Mocht het om welke redenen dan ook de voedingssonde toch verstopt zitten, zie hoofdstuk 7. Wat te doen bij…

Kraantje dicht

Kraantje open  

Top

Hygiëne  

 

Bij het toedienen van sondevoeding en het verzorgen van een maagsonde is het belangrijk om zo hygiënisch mogelijk te werken. Hygiënisch werken maakt de kans op complicaties zo klein mogelijk.

Voor de hygiëne met betrekking tot de sonde en sondevoeding is het belangrijk om een aantal regels in acht te nemen:

  • Was altijd uw handen voordat u begint met het verzorgen van de maagsonde of met het toedienen van sondevoeding.
  • Zorg er voor dat u op een schone plek kunt werken, bijvoorbeeld een tafel of een aanrecht.
  • Let op de uiterste houdbaarheidsdatum van de sondevoeding.
  • Verwissel een pack sondevoeding nadat deze maximaal 24 uur heeft aangehangen, ook al is het pack nog niet leeg.
  • Verwissel minstens 1 keer per 24 uur het sondevoedingsysteem, het toedieningskraantje en het afsluitdopje (zie illustratie kraantje).
  • Spoel de sonde minimaal 4 tot 6 keer per dag door met 20-30 ml kraanwater, bij voorkeur lauwwarm van temperatuur (zie verderop deze bladzijde voor uitleg over doorspoelen).
  • Wanneer een pack al geopend is, maar niet aangesloten, dient deze afgesloten in de koelkast te worden bewaard. Het pack is dan maximaal 24 uur houdbaar. 

Verwisselen toedieningssysteem, het tussenkraantje en het afsluitdopje

Het toedieningsysteem, het tussenkraantje en het afsluitdopje dat aangesloten zit op de maagsonde/PEG/jejunostomie, dienen dagelijks verschoond te worden. Dit om te voorkomen dat het toedieningsysteem gaat verstoppen. Het toedieningsysteem, het tussenkraantje en het afsluitdopje kunt u het beste verwisselen wanneer u een nieuw pack sondevoeding gaat aanhangen.  

Hoe kunt u het toedieningsysteem, het tussenkraantje en het afsluitdopje verwisselen?

  • Leg een nieuw toedieningsysteem, tussenkraantje en afsluitdopje klaar en haal deze uit de verpakking
  • Sluit het nieuwe toedieningsysteem aan op het pack sondevoeding
  • Vul het gehele systeem met sondevoeding door op het knopje ‘fill set’ te drukken wanneer het systeem in de pomp bevestigd is (afhankelijk van welk soort voedingspomp u hebt).
  • Als het systeem gevuld is, sluit dan het tussenkraantje aan op het nieuwe toedieningsysteem en doe het afsluitdopje op het tussenkraantje
  • Nu kunt u het gebruikte toedieningsysteem verwisselen voor het nieuwe toedieningsysteem
  • Het los koppelen gebeurt door aan het toedieningsysteem en de sonde te draaien.  
Top

Verzorging neus, mond en gebit 

 

De neusmaagsonde gaat via de neus, door de slokdarm naar de maag. Doordat de maagsonde via de neus gaat, kan het neusslijmvlies geïrriteerd raken. Wanneer het neusslijmvlies geïrriteerd raakt kunt u gebruik maken van een vaselinezalf die u op de binnenkant van het neusgat kunt aanbrengen. Daarnaast kunt u (zoals hierboven beschreven) de maagsonde op een andere plek vastplakken dan waar deze eerst zat. Verder is het aan te raden om de neus dagelijks te controleren op roodheid en/of beginnende wondjes. Wanneer er geen voedsel via de mond wordt ingenomen, worden de speekselklieren in de mond niet gestimuleerd tot het produceren van speeksel. Het speeksel heeft een beschermende taak ten aanzien van de mond. Neem daarom de volgende regels in acht:

  • Poets bij voorkeur 3 keer per dag uw tanden of gebitsprothese en het tandvlees en gebruik hiervoor een zachte tandenborstel
  • Eventueel spoelen met chloorhexidine mond-kaakspoeling
  • Vet uw lippen in met vaseline  

Neuspleister bij gebruik van een neusmaagsonde

Een maagsonde wordt meestal op de neus bevestigd met een pleister, hierdoor blijft de maagsonde goed op zijn plek zitten. Door het uitdrogen van de pleister of door het inwerken van transpiratievocht en huidvet op de pleister kan de kleefkracht van de pleister afnemen. Om te voorkomen dat de neusmaagsonde uit de neus valt of dat de maagsonde verschuift is het belangrijk om ongeveer om de 3 dagen of na een douchebeurt de pleister te vervangen voor een nieuwe. Wanneer de pleister niet meer goed kleeft maar er zijn nog geen 3 dagen verstreken dient deze ook te worden vervangen.  

Top

Hoe verwisselt u een neuspleister?

 

  • Leg de benodigdheden klaar (benodigdheden: pleister, eventueel vochtig gaasje of washandje)
  • Knip de pleister af
  • Fixeer de maagsonde op uw wang of bovenkleding om verschuiving te voorkomen, haal vervolgens voorzichtig de oude pleister los
  • Verwijder eventueel oude pleisterresten met een washandje met koud water, droog vervolgens de neus goed af (u kunt in plaats van water ook wasbenzine gebruiken) laat het wel goed opdrogen, anders plakt de pleister niet goed

Neuspleister

  • Plak de nieuwe pleister op een iets andere plek op de neus dan de vorige pleister, dit voorkomt drukplekken
  • Probeer de pleister zo te plakken dat de maagsonde mee kan bewegen bij iedere  slikbeweging.  

Verzorging PEG catheter

Hiervoor treft u andere maatregelen omdat bij deze manieren van voeden een fistel in de buik gemaakt is.

De verzorging de eerste 7 dagen na het plaatsen van de PEG catheter

In deze periode staat het belang van een goede fistelvorming voorop. Door het niet (hygiënisch) verzorgen ervan bestaat het risico dat er een infectie kan optreden.

Om dit te voorkomen dient u de volgende regels in acht te nemen:

  • De PEG catheter, indien gebruikt voor voeding en/of medicatie, dagelijks iedere 6 uur doorspuiten met 20 ml (lauw) leidingwater of voor en na het toedienen van sondevoeding en medicatie
  • De PEG catheter zo min mogelijk bewegen zodat de fistelweg kan genezen
  • U mag gedurende deze week niet in bad of douchen
  • Indien nodig de huid rondom de PEG catheter reinigen met chloorhexidine en goed afdrogen
  • Bij wondlekkage kan een splitgaasje onder het schildje worden gelegd
  • De PEG catheter dient dagelijks tenminste 1 keer over 360 graden te worden geroteerd.  

Verzorging vanaf 7 dagen na plaatsing van de PEG catheter

Als de PEG catheter met ankertjes of hechtingen vastzit worden deze op afspraak van de arts na ongeveer 10-14 dagen verwijderd.

  • Was voor dat u begint met het verzorgen van de PEG catheter altijd uw handen
  • Na de eerste 7 dagen is het van groot belang het stomagebied dagelijks schoon te maken en de regels van de 4 D's in acht te nemen die staan voor:

Doorspoelen van de catheter

Draaien en

Dompelen van de PEG catheter zodat het plaatje van de PEG niet kan ingroeien aan de binnenkant van de maag

Drogen van de huid na het schoonmaken.

  • Dagelijks reinigen, doorspoelen, draaien en dompelen en drogen van PEG catheter en stomagebied (4 D's)
  • Inspecteer de huid rondom het fistel op roodheid, zwelling, huidirritatie en drukplekken
  • Maak de huid en beide kanten van de fixatieplaat schoon met een gaasje, zeep en warm water. Daarna weer goed drogen (niet met een föhn)
  • Zolang het fistel nog vocht afscheidt dient de huid en de fixatieplaat gereinigd te worden met een gaasje doordrenkt in chloorhexidine. Daarna kan worden volstaan met milde zeep oplossing
  • Bij wondlekkage kan een splitgaasje onder het schildje worden gelegd
  • Wanneer de wond is genezen en de fistel zich gevormd heeft is het niet meer nodig om gaasjes te gebruiken
  • De PEG catheter tussen duim en wijsvinger vastpakken en 2 tot 3 centmeter naar binnen duwen (dat is dompelen) en dan eenmaal ronddraaien. Daarna de PEG sonde weer in de uitgangspositie brengen
  • De fixatieplaat mag niet te strak op de huid zitten, als u denkt dat dit wel het geval neem dan contact op met de afdeling waar de PEG catheter geplaatst.   

Verzorging van een jejunostomie

  • Was voor dat u begint met het verzorgen van een jejunostomie altijd uw handen
  • Dagelijks reinigen en doorspoelen is belangrijk om de levensduur van de jejunostomie te verlengen en het risico op het ontwikkelen van een infectie te verlagen
  • Inspecteer de huid rondom het fistel om roodheid, zwelling, huidirritatie en drukplekken
  • Maak de huid en bede kanten van de fixatieplaat en de hechtingen schoon met gaasje, zeep en warm water. Daarna weer goed drogen (niet met een föhn)
  • Zolang het fistel nog vocht afscheidt dient de huid en de fixatieplaat met de hechtingen gereinigd te worden met een gaatje doordrenkt in chloorhexidine. Daarna kan volstaan worden met milde zeep oplossing
  • Bij wondlekkage kan een splitgaasje onder het schildje worden gelegd
  • Wanneer de wond is genezen en de fistel zich gevormd heeft is het niet meer nodig om gaasjes te gebruiken.  
Top

Wat te doen bij 

 

Een verstopte voedingssonde

Mocht het zijn dat ondanks het dagelijks doorspoelen van de voedingssonde dat deze verstopt is of moeilijk doorgankelijk is, kunt u het volgende proberen:

  • Neem een spuit van 10 cc en spuit met lichte druk lauwwarm water door de voedingssonde, herhaal dit zo nodig nog een keer
  • Gebruik nooit koolzuurhoudend bronwater of frisdranken
  • Als u de verstopping kunt zien, kan u proberen om de voedingssonde op die plek zachtjes te kneden. Als de verstopping dan los komt kunt u het doorspuiten met lauwwarm water.  

Obstipatie

Obstipatie betekend dat u langer dan 3 dagen geen ontlasting heeft gehad, tenzij dit uw normale ontlastingspatroon is. Mogelijke oorzaken van obstipatie kunnen zijn:

  • Sondevoeding met te weinig vezels
  • Te weinig vochtiname
  • Te weinig beweging
  • Medicijn gebruik.

Indien u langer dan 3 dagen geen ontlasting heeft gehad en dit afwijkend is dan u normale ontlastingspatroon neem dan contact op met u behandelend diëtiste of (huis)arts.  

Diarree

Belangrijk bij diarree is dat u voldoende vocht binnen krijgt. Het water kunt u door de voedingssonde geven, of als dat mag drinken. Indien de diarree langer dan 3 dagen aanhoudt, neem dan contact op met u (huis)arts of als u sinds korte tijd veranderd bent met u sondevoeding met uw behandelend diëtiste.

Mogelijke oorzaken van diarree kunnen zijn:

  • Te hoge toedingssnelheid
  • Te grote porties
  • Te koude voeding
  • Onhygiënisch bereiden en/of toedienen van de sondevoeding.
  • Medicijn gebruik.  

Misselijkheid en braken

Het kan voorkomen dat indien u afwijkt van uw normale voedingsschema misselijkheid en braken kan optreden. Andere oorzaken kunnen zijn:

  • Te koude voeding
  • Verkeerde positie van de voedingssonde.

Indien u veranderd bent met u voedingsschema neem dan contact op met u behandelend diëtiste. Zo niet neem dan contact op met uw (huis)arts. 

Het uitvallen van de neusmaagsonde

Het kan voorkomen dat de neusmaagsonde niet goed ligt of er uitgevallen is. Neem dan contact op met:

  • Indien u bekend bent bij de thuiszorg de wijkverpleegkundige
  • (Huis)arts
  • Behandelend diëtiste.  

Het uitvallen van de PEG catheter of jejunostomie

Indien de PEG catheter of jejunostomie om welke reden dan ook er uit is, moet uw direct contact opnemen met u huisarts of wijkverpleegkundige. Zijn deze niet bereikbaar dient u direct naar het Centrum Eerste Hulp te komen.

De fistel opening kan namelijk binnen enkele uren dicht groeien, het is daarom belangrijk dat er zo spoedig mogelijk een nieuwe PEG catheter of jejunostomie wordt teruggeplaatst.  

Persoonlijke gegevens:

Op:___________ is er bij u een neusmaag sonde ch ____/PEG catheter/jejunostomie geplaatst.

De hoeveelheid en soort sondevoeding die u dagelijks nodig heeft: ___________ ml per 24 uur.

 

Van uw behandelend diëtist heeft u het advies gekregen om;

(kruis aan wat van toepassing is)

 

Sondevoeding continu toe te dienen

Soort sondevoeding________________________

Toedieningsnelheid: _____ ml per uur continue via de pomp

Tijd van toedienen (overdag en ’s nachts/overdag/

’s nachts).

 

Sondevoeding per portie toe te dienen

Soort sondevoeding___________________________

Sondevoeding per portie

Tijd      Hoeveelheid            Extra water

____      __________ml    ______ml

____      __________ml    ______ml

____      __________ml    ______ml

____      __________ml    ______ml

____      __________ml    ______ml

____      __________ml    ______ml

 

Het is mogelijk om een combinatie van de 2 bovenstaande toedieningsvormen. Dus bijvoorbeeld porties overdag en ’s nacht sondevoeding via de pomp.

Het is wel/niet toegestaan om naast uw sondevoeding te eten of te drinken.

Soort dieet normaal/dik vloeibaar/ dunvloeibaar

 

Mocht u naar aanleiding van deze folder nog vragen hebben kunt u terecht bij:

Het Leids Universitair Medisch Centrum

Verpleegafdeling Chirurgie 1 : 071-526 4686

Polikliniek KNO: 071-526 8020

Behandelend diëtiste:

 

Naam:_____________________________________

 

Telefoonnummer: 071-526


Februari 2014

Top



SNEL NAAR


Emergency Help outside office hours