Gynaecologie > Patiëntenzorg  > baarmoederhalskanker
wijzigingsdatum pagina: 2006-03-06

Baarmoederhalskanker

Zwaartepunt

Op de afdeling Gynaecologie van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) ligt het zwaartepunt van zowel de patientenzorg als het wetenschappelijk onderzoek op de behandeling van baarmoederhalskanker. Onderzoek en patiëntenzorg zijn op elkaar afgestemd: doordat het onderzoek steeds meer gegevens oplevert over het ontstaan en het gedrag van baarmoederhalskanker kunnen patiënten beter worden behandeld. En, omdat er in het LUMC heel veel patiënten met baarmoederhalskanker worden gezien, komen hier steeds weer praktische vragen uit naar voren voor nieuw onderzoek. Op deze wijze heeft zich een kenniscentrum ontwikkeld op het gebied van baarmoederhalskanker waarbij de behandeling van de patient wordt gesteund door het onderzoek en patiëntenzorg, onderzoek en samenwerking met andere afdelingen elkaar voortdurend versterken om tot een optimaal resultaat te komen.

Op deze plaats wordt niet uitgebreid ingegaan op algemene bijzonderheden van baarmoederhalskanker als ziekte. Daarvoor wordt verwezen naar de website van het KWF

De belangrijkste behandelingsvorm van baarmoederhalskanker is via een operatie. Naast het feit dat de afdeling Gynaecologie van het LUMC zich nadrukkelijk toelegt op de ziekte baarmoederhalskanker, is er veel deskundigheid op chirurgisch gebied. In de loop der jaren zijn er vanuit de afdeling vele publicaties verschenen in internationale tijdschriften over chirurgische technieken en methoden, chirurgische materialen, wondgenezing, littekenvorming en littekencosmetiek. De operaties voor baarmoederhalskanker worden door vier ervaren gynaecologisch chirurgen verricht die hun opleiding mede aan gerenommeerde buitenlandse instituten hebben gehad: de Universiteiten van Harvard in Boston, New South Wales in Sydney,  Graz in Oostenrijk, Rome in Italië, Jena in Duitsland en Leuven in België. 

Onderzoek

Het onderzoek naar baarmoederhalskanker wordt in nauwe samenwerking verricht met de afdeling Immunohaematologie, Pathologie en Klinische Epidemiologie. Zowel op klinisch als op basaal gebied buigt zich dagelijks een groot aantal onderzoekers over de vragen die nog opgelost moeten worden. Met name wordt het eigen afweersysteem onderzocht omdat het falen ervan een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van baarmoederhalskanker. Dit onderzoek moet resulteren in de toepassing van het in Leiden ontwikkelde vaccin tegen baarmoederhalskanker, waarmee op dit moment klinische studies worden verricht. Hiervoor is een hecht samenwerkingsverband gesmeed met sleutelinstituten in gebieden waar baarmoederhalskanker veel vaker voorkomt dan in West Europa en op plaatsen de meest voorkomende kanker bij de vrouw is: Suriname, Zuid-Afrika, Indonesie. 

Nederlandse situatie

In Nederland zijn er – verdeeld over het land – negen centrumziekenhuizen aangewezen waar operaties voor baarmoederhalskanker verricht mogen worden. De meeste operaties worden in het LUMC verricht, gevolgd door het AMC in Amsterdam en het Academisch Ziekenhuis Groningen. Een van de redenen van het grote aantal operaties in Leiden is dat er niet alleen patiënten uit Nederland voor behandeling naar Leiden komen. In de afgelopen jaren was 20% van de patiënten afkomstig uit het buitenland. De resultaten van de operatieve behandeling van baarmoederhalskanker in het LUMC kunnen zich meten met die van de grootste buitenlandse centra. In de totale groep van geopereerde patiënten is de vijfjaarsoverleving rond de 83%, wanneer de tumorcellen beperkt zijn gebleven tot de baarmoederhals is dit percentage 92%. Bij uitzaaiing van tumorcellen naar de lymfeklieren daalt de prognose aanzienlijk, maar is de vijfjaarsoverleving nog altijd 60%.

Motto

Het streven van de afdeling Gynaecologie van het LUMC is het combineren van de beste techniek en technologie enerzijds en een optimale aandacht voor de vragen, noden en behoeften van de patiënt anderzijds. In dat kader past een optimaal technische behandeling van baarmoederhalskanker met een optimaal oog voor de kwaliteit van leven van de patiënt. Nieuwe technieken en ontwikkelingen worden toegepast, maar nooit voordat voldoende is aangetoond dat hierdoor de kans op genezing en de kwaliteit van leven niet worden verminderd. Zo wordt het verwijderen van lymfeklieren in Leiden (nog) niet laparoscopisch gedaan. Niet omdat er geen expertise is op het gebied van laparoscopisch opereren – Leiden heeft hierin juist meer ervaring dan de meeste andere Academische Ziekenhuizen – maar omdat onvoldoende is aangetoond dat dit een betere en veiliger behandeling is voor de patiënt. Ook streven wij naar een chirurgische behandeling tijdens een en dezelfde narcose en niet naar twee afzonderlijke operaties zoals in sommige andere centra. Ook het toepassen van het principe van de poortwachterklier (één lymfeklier wordt uitgezocht als maatgevend voor een heel station van lymfeklieren voor wat betreft het aanwezig zijn van uitgezaaide tumorcellen) wordt in Leiden niet toegepast bij de behandeling van baarmoederhalskanker. Niet omdat de kennis op dat gebied niet aanwezig zou zijn -  in het LUMC is de poortwachterklierprocedure routine bij andere vormen van kanker -  maar omdat nog niet is aangetoond dat deze methode zonder risico is voor de patiënt  met baarmoederhalskanker. Dus: veel aandacht voor kwaliteit van leven, maar in de eerste plaats voor een optimale behandeling van het kankerproces.

Nieuwe ontwikkelingen

De belangrijkste nieuwe ontwikkelingen bij de behandeling van baarmoederhalskanker zijn het zenuwsparend opereren en de radicale trachelectomie. Bij de standaard operatie van baarmoederhalskanker worden er altijd zenuwen in het bekken beschadigd die de functie van blaas en endeldarm reguleren en een belangrijke rol spelen bij de seksualiteit. Na een standaard operatie treden er dan ook vaak stoornissen op bij plassen en ontlasting en in het seksueel functioneren. Op de afdeling Gynaecologie van het LUMC is, in samenwerking met Japanse chirurgen, een techniek ontwikkeld om deze zenuwen te sparen tijdens de operatie. Er is grote internationale belangstelling voor de Leidse techniek. In een aantal landen waaronder Duitsland en Italië heeft het zenuwsparend opereren inmiddels ruime navolging gevonden. Op dit moment wordt er vanuit Leiden een groot onderzoek gecoördineerd in Nederlandse en Europese Centra om de methode van het zenuwsparend opereren nog verder te vervolmaken. 

De radicale trachelectomie is een techniek die bij beginnende vormen van baarmoederhalskanker kan worden toegepast. Bij deze benadering worden de lymfeklieren verwijderd en de baarmoederhals met het weefsel aan weerszijden, samen met het bovenste gedeelte van de vagina, maar niet het baarmoederlichaam. Na de ingreep wordt de vagina weer vastgehecht aan het baarmoederlichaam zodat in principe de mogelijkheid van zwangerschap blijft bestaan, al is deze wel verminderd (± 50%). Wanneer een zwangerschap ontstaat na radicale trachelectomie is de kans op vroeggeboorte verhoogd.

De radicale trachelectomie kan op twee manieren worden uitgevoerd. Op de eerste plaats de lymfeklieren via de buik en de rest van de operatie via de vagina en op de tweede plaats de gehele procedure via de buik. De tweede procedure is technisch moeilijker, maar geeft de mogelijkheid om zenuwsparender te werken en toch meer weefsel terzijde van de baarmoederhals te verwijderen. In de meeste centra wordt alleen de eerste benadering toegepast. In het LUMC worden beide technieken uitgevoerd, afhankelijk van verschillende aspecten van het individuele ziektegeval zoals de grootte en soort van de tumor, de bouw van de patiente en de lengte en wijdte van de vagina.

Tot slot

In het LUMC wordt voorrang gegeven aan de behandeling van baarmoederhalskanker. Dat betekent de inzet van ervaren behandelaars en veel aandacht voor de individuele patiënt. Het betekent ook voorrang op de wachtlijst, zodat iedere patiënt met baarmoederhalskanker na het eerste polikliniekbezoek in de regel binnen een tot drie weken geopereerd kan worden.

En tot slot: baarmoederhalskanker blijft een bedreigende ziekte. Maar het is ook een ziekte met hele goede behandelingsmogelijkheden vooral wanneer in een vroeg stadium kan worden ingegrepen. En vooral wanneer dat gebeurt in de meest ervaren handen.