inhoudsopgave:

Patiëntenfolders

LUMC Home > Patiënt en zorg > Patiënt en bezoeker > Patiëntenfolders > Tracheostoma, Verzorging van

Tracheostoma, Verzorging van

Deze informatie is opgesteld door de afdeling(en) Keel- neus- oorheelkunde

Wat is een laryngectomie en een tracheostoma
Hulpmiddelen
Stomaverzorging
Werkwijze voor het druppelen/sprayen bij stomapleister
Verwijderen oude stomapleister en plakken nieuwe stomapleister
Werkwijze voor het druppelen/sprayen bij een LaryTube® of LaryButton®
Dagelijks reiniging van het spraakknoopje
Als laatste
Het ontslagpakket
Tot slot

In deze folder worden u verschillende aspecten uitgelegd met betrekking tot een tracheostoma. Wat is een laryngectomie? Wat is een tracheostoma? En hoe verzorg je het tracheostoma?. Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft kan u contact opnemen met de afdeling KNO. De telefoonnummers vindt u achterin de folder.

Wat is een laryngectomie en een tracheostoma

Lees voor

Een laryngectomie is het verwijderen van het strottehoofd (larynx), waaronder ook de stembanden. Tijdens de operatie wordt de luchtpijp ingehecht in de hals. Hierdoor ontstaat het tracheostoma, ook wel stoma genoemd. Dit stoma is blijvend.

Tracheostoma

Top

Hulpmiddelen

Lees voor

Stomapleisters en filter

Doordat er geademd wordt via het tracheostoma stroomt de lucht niet meer via de mond, neus- en keelholte. Voor de bescherming van het tracheostoma en de longen zijn er speciale filters die vóór het tracheostoma bevestigd kunnen worden.

De filters worden ook wel ‘kunstneuzen’ genoemd, omdat zij de functie van de neus gedeeltelijk overnemen. De ingeademde lucht wordt enigszins verwarmd en bevochtigd en de ademhalingsweerstand in de longen wordt in belangrijke mate hersteld.

Er zijn vier verschillende soorten pleisters beschikbaar:

OptiDerm® is bedoeld voor een gevoelige huid of wanneer de huid nog niet helemaal genezen is, bijvoorbeeld na een operatie en/of bestraling. De pleister blijft gemiddeld 36 uur zitten.

FlexiDerm® Extra sterke hechting, maar flexibeler dan OptiDerm. De pleister blijft gemiddeld 48 uur zitten.

Regular® is een doorzichtig, geperforeerd pleister. Het is minder flexibel en plakt ook minder dan de flexiderm®, maar laat dan ook geen of weinig plakresten achter. De pleister blijft gemiddeld 24 uur zitten.

XtraBase® voor diepe of onregelmatig gevormde stoma’s.

LaryTube®

$src="file:///C:\DOCUME~1\pbnewton\LOCALS~1\Temp\msohtml1\21\clip_image007.jpg"$

De LaryTube® is een zachte, transparante siliconen canule. De Larytube® wordt gebruikt om het stoma open te houden, als deze de neiging heeft om te krimpen.

Standaard bedoeld voor stoma zonder stemprothese

Gefenestreerd (met openingen) bedoeld voor gebruik met een stremprothese

LaryTube® met ring kan in een stomapleister geplaatst worden

LaryButton®

De LaryButton® is een soort korte siliconen larytube®. Deze wordt gebruikt om het stoma open te houden.

De LaryButton® kan bevestigd worden met een canulebandje of de LaryClip® zie foto). De LaryClip® is met name bedoeld om slokdarmspraak te optimaliseren door goede afdichting tussen LaryButton® en stoma.

Stemprothese/spraakknoopje

Een van de methodes die wordt toegepast om opnieuw te leren spreken na een laryngectomie, is het spreken met behulp van een stemprothese, ook wel spraakknoopje genoemd. Deze prothese is een klein kunststof buisje dat geplaatst wordt in de wand tussen de luchtpijp en de slokdarm. Door een ventiel in de prothese is het mogelijk de uitgeademde lucht via de luchtpijp naar de slokdarm te laten stromen. Het eenrichtingsklepje in dit ventiel zorgt ervoor dat er geen voedsel/drank de luchtpijp in lekt.

De uitstromende lucht brengt de plooien in de slokdarm in trilling waardoor er een basisgeluid ontstaat. Dit basisgeluid wordt in de mondholte tot spraakgeluid gevormd.

Het stoma moet bij deze manier van spreken worden afgesloten. Dit kan met de duim of vinger. Zonder goede afsluiting van het stoma kan er geen basisgeluid gemaakt worden. Als er gebruik wordt gemaakt van een filter is het dus van groot belang dat de pleister zorgvuldig wordt aangebracht.

Douchen:

Om te voorkomen dat er tijdens het douchen water in de longen komt kan de douchebeschermer worden gebruikt. Dit is een plastic buisje wat op de LaryTube®, LaryButton® of op het stomapleister past.

Provox® pleister met douchebeschermer

Top

Stomaverzorging

Lees voor

Druppelen of sprayen

Wij adviseren om het stoma 2 tot 4 keer per dag te druppelen / sprayen met NaCl 0,9%. Hierdoor wordt het sputum makkelijker opgehoest en worden korstjes voorkomen.

Door regelmatige verzorging van het stoma voorkom je hoestbuien, obstructie en een ontsteking van de luchtpijp. Naarmate het stoma langer aanwezig is kan de sputumproductie afnemen.

Afhankelijk van de sputumproductie kan de verzorging minder vaak op een dag gedaan worden.

Verschil tussen druppelen en sprayen

Druppelen gebeurt met een 2 ml spuitje. Het is belangrijk langzaam in het stoma te druppelen met Nacl 0,9% met 1 á 2 ml tegelijk. Als iemand zelf de verzorging van het stoma gaat aanleren, gebruikt deze meestal een sprayflesje. Om het stoma soepel te houden kunt u de binnenrand dagelijks met vaseline/lanoline zalf insmeren. Korstjes kunnen met behulp van het kniepincet verwijderd worden, door gebruik te maken van een lampje kunt u het stoma goed inspecteren (in de spiegel).

Benodigdheden:

Onsteriele handschoenen
Flesje Nacl 0,9 % (spoelvloeistof)
2 ml spuitje of sprayflesje
Opzuignaald
Onsteriele 5x5 gazen
Onsteriele 10x10 gazen
Kniepincet
Filter
Zaklampje of penlight
Spiegel

Top

Werkwijze voor het druppelen/sprayen bij stomapleister

Lees voor

Verwijder het filter
1 á 2 ml NaCl 0,9% langzaam in het stoma druppelen of een aantal keer sprayen tijdens het inademen. Probeer de NaCl 0,9% niet gelijk op te hoesten, maar te laten inwerken. Vervolgens diep inademen en hierna ophoesten als de hoestprikkel niet volgt.
Vang het sputum op met een gaas
Het druppelen en sprayen herhaal je tot er geen slijm meer opgehoest wordt, meestal 2 tot 3 keer.
Blijven er korstjes en sputum komen of klinkt de ademweg niet schoon, niet door blijven gaan met druppelen/sprayen. Wacht ongeveer 15 minuten. Druppel/spray dan nog een keer en vaak komt het sputum dan los.
Na het druppelen het filter weer terugplaatsen.
Vervang het stomapleister als er luchtlekkage is.
Verwijder het stomapleister en plaats een nieuwe. Hieronder meer informatie over het verwijderen en plaatsen
Als zich in het stoma een spraakknoopje bevind moet dit regelmatig schoon gehouden worden. Met een Provox® Borstel en met behulp van de en een spiegel kunt u dit doen. Hieronder meer informatie over het spraakknoopje

Top

Verwijderen oude stomapleister en plakken nieuwe stomapleister

Lees voor

Verwijderen van de oude pleister:

Om de pleister te verwijderen zonder de huid te beschadigen, kunt u een Remove® doekje gebruiken. Dit doekje is doordrenkt met een vloeistof dat de lijmlaag oplost, zodat de pleister gemakkelijk loslaat. Dit doekje bevat huidvriendelijke olie.

Houdt het doekje tegen de kleefrand aan en knijp het voorzichtig en gelijkmatig uit. Hierdoor komt de vloeistof tussen de huid en de pleister en weekt de pleister los. Beging aan de onderkant van de pleister om te voorkomen dat de vloeistof het stoma in loopt. Vervolgens kunt u de pleister voorzichtig van de huid verwijderen.

Verwijderen lijmresten:

Na het verwijderen van de oude pleister maakt u de huid goed schoon om eventuele lijmresten van de vorige pleister te verwijderen. Dit kan met hetzelfde Remove® doekje dat u gebruikte voor het verwijderen van de pleister.

Ontvetten van de huid:

De achtergebleven olie van het Remove® doekje kunt u verwijderen met een Provox Cleaning Towel®. Dit doekje bevat alcohol.
Laat de huid 3 minuten drogen
Voor een betere aanhechting van de huid kunt u Skin Prep® gebruiken. Dit doekje is doordrenkt met een vloeistof dat een filmlaagje op de huid vormt als het droog is. Dit doekje bevat lijm dat ervoor zorgt dat de pleister beter op de huid plakt.
Wrijf het doekje op de huid waar u de pleister gaat plakken
Voordat u dit doekje gebruikt moet de huid goed droog zijn, anders plakt de lijmlaag niet.
Zorg dat de pleister al een beetje warm is (door de achterkant in de handen warm te wrijven.
Probeer de huid zo strak mogelijk te trekken op het moment dat de pleister op de huid plakt.
Vervolgens kunt u door de pleister de pleister zachtjes te masseren, deze iets steviger op de huid krijgen.

Top

Werkwijze voor het druppelen/sprayen bij een LaryTube® of LaryButton®

Lees voor

Verwijder het filter.
1 á 2 ml NaCl 0,9% langzaam in het stoma druppelen of een aantal keer sprayen tijdens het inademen. Probeer de NaCl 0,9 % niet gelijk op te hoesten, maar te laten inwerken. Vervolgens diep inademen en hierna ophoesten als hoestprikkel niet volgt.
Vang het sputum op met een gaas.
Het druppelen en sprayen herhaal je tot er geen slijm meer opgehoest wordt, meestal 2 tot 3 keer.
Blijven er korstjes en sputum komen of klinkt de ademweg niet schoon, niet door blijven gaan met druppelen / sprayen. Wacht ongeveer 15 minuten, druppel / spray dan nog een keer en vaak komt het sputum dan los.
Verwijder de LaryTube® of LaryButton®. Het verwijderen kan een hoestprikkel geven.
Haal een 5x5 gaasje met behulp van een pincet door de LaryTube® of LaryButton® heen en herhaal dit tot deze schoon is.
De huid rondom het stoma schoonmaken met een remove® doekje en/of water. Maak de huid hierna goed droog. De huid kan hierna ingevet worden of behandeld worden met bijvoorbeeld Cavilon®.
Plaats de LaryTube® of LaryButton® terug. Dit kan ook weer een hoestprikkel geven.
Na het druppelen het filter weer terugplaatsen.
Als zich in het stoma een spraakknoopje bevind moet dit regelmatig schoon gehouden worden. Met een Provox® Borstel en met behulp van de en een spiegel kunt u dit doen. Hieronder meer informatie over het spraakknoopje.

Top

Dagelijks reiniging van het spraakknoopje

Lees voor

De stemprothese dient dagelijks gereinigd te worden. Hiervoor zijn speciale borsteltjes verkrijgbaar, Provox® borstel. Steek de borstel in de prothese en draai deze heen en weer. Haal het borsteltje eruit, maak de borstel schoon met een gaasje en herhaal de procedure zo vaak als nodig. Het borsteltje wordt na gebruik gereinigd met water en afgedroogd.

De prothese kan ook gereinigd worden door het stoma af te sluiten en krachtig te hoesten. De kans dat de prothese door het reinigen zal loskomen is klein.

Lekkage van de prothese heeft als gevolg dat speeksel en dranken in de luchtpijp komen. Als er iedere keer tijdens het drinken lekkage optreedt moet u contact opnemen met uw arts en zal de prothese vervangen meten worden. Dit gebeurt poliklinisch door de arts.

Let op: geen ander hulpmiddel dan het Provox® borsteltje mag gebruikt worden voor het schoonmaken van de prothese, omdat anders de klep kan worden beschadigd!

Probleem	Oorzaak	Acties
Taai slijm	Droge lucht Irritatie van de luchtpijp Roken of in verleden veel gerookt hebben Geen filter voor	1 á 2 keer extra per dag druppelen met NaCl 0,9%, eventueel vaker Eventueel in overleg met arts starten met medicatie om het slijm dunner en makkelijker ophoestbaar te maken Verhoog de luchtvochtigheid in huid
Veel helder en dun slijm	Verkoudheid Te veel druppelen met - - NaCl 0,9% Gebruik van slijmverdunner	In overleg met arts stoppen met slijmverdunner Verminder de hoeveelheid NaCl 0,9% met druppelen of druppel minder vaak
Ophoesten van spoortjes bloed en korsten bij het slijm	Luchtpijp is te droog, waardoor er korstvorming ontstaat. Door deze korstjes steeds op te hoesten raakt de trachea geïrriteerd/beschadigd Larytube drukt tegen de luchtpijp, dit irriteert de luchtpijp Larytubebandje zit te los, waardoor de larytube te bewegelijk is wat de trachea weer irriteert en prikkelt Ontsteking trachea	De luchtpijp vaker bevochtigen (zoals bij kriebelhoest verder in tabel) Controleer of larytubebandje niet te los of te strak zit Leer goede hoest techniek aan Bij blijvend bloedverlies overleg met arts Filter voor doen
Geel/groen slijm	- Kan gevolg van een luchtweginfectie zijn	- Raadpleeg (huis)arts - Druppel zonodig 1 á 2 keer per dag extra met NaCl 0,9%
Kriebelhoest	- Irritatie van de luchtpijp door droge lucht	- Druppel 1 á 2 keer daags extra met NaCl 0,9% - Verhoog de luchtvochtigheid in huis, bijvoorbeeld door vernevelaar
Roodheid van de huid onder de canule	- Het slijm irriteert de huid - Het schildje van de canule	- Is de huid erg gevoelig en teer dan kan er preventief beschermd worden met Cavilon of Duoderm Thin. Beiden zorgen voor een beschermlaag - Daarna een befje onder de canule doen, deze verschonen zodra deze vochtig is
Obstructie in de canule waardoor benauwdheid optreedt	- Slijmprop of korst in de binnencanule	- De binnencanule eruit halen en schoonmaken
Ophoesten van drank/eten	- Lekkend spraakknoopje	- Raadpleeg KNO arts

Top

Als laatste

Lees voor

Indien er geen filtercassette verdragen wordt adviseren wij het stoma te beschermen tegen kou en stof door middel van een sjaal of befje. Er zijn verschillende producten hiervoor te verkrijgen. In deze folder worden verschillende merknamen genoemd, er bestaan echter meerdere producten. De folder zit in het ontslagpakket welke bij ontslag naar huis meegegeven wordt. De genoemde producten kunnen via een medische machtiging via de verzekering (deels) worden vergoed. Er zijn verschillende firma’s die hierin zijn gespecialiseerd. De afdeling kan u hierover voorlichten

Top

Het ontslagpakket

Lees voor

Tijdens de opname op de afdeling KNO, wordt een ontslagpakket uitgereikt. Hierin zitten alle hulpmiddelen voor de eerste week, en er zitten een aantal folders in over materialen en het bestelformulier. Met dit bestelformulier kunt u materialen bestellen bij een firma. Dit pakket wordt tijdens de opname een aantal keer met de patiënt en familie doorgenomen. Ook wordt de bestelprocedure uitgelegd.

Top